چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟

سیروان ره‌شید

بڕیاره‌ ئه‌مڕۆ و سبه‌ی‌ یه‌كه‌مین كۆنگره‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ له‌هه‌ولێری‌ پایته‌ختی‌ هه‌رێم به‌ڕێوه‌بچێت، كه‌ تێیدا گفتوگۆ ده‌كرێت له‌سه‌ر پێداچونه‌وه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ و پێگه‌ی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری له‌ ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستاندا.

ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری له‌ هه‌رێمی كوردستان كه‌ هاوته‌ریبه‌ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی ته‌شریعی (په‌رله‌مان) و ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكردن (حكومه‌ت)، كه‌مترین گفتوگۆی جدیی و ره‌خنه‌گرانه‌ی له‌باره‌وه‌ كراوه‌، له‌كاتێكدا ئه‌م دامه‌زراوه‌یه‌ په‌یوه‌ندیی راسته‌وخۆی به‌ ژیانی رۆژانه‌ی هاوڵاتییان و كایه‌ی سیاسی و ئابورییه‌وه‌ هه‌یه‌و به‌ راده‌یه‌كی زۆریش په‌یوه‌سته‌ به‌ سیستمی حوكمڕانییه‌وه‌، چونكه‌ به‌رقه‌راربونی سیستمێكی قه‌زایی سه‌ربه‌خۆ و به‌هێز، كۆڵه‌كه‌یه‌كی گرنگ و سه‌ره‌كی ژیانی دیموكراسییه.

ئه‌م كۆنگره‌یه‌ له‌كاتێكدا ده‌كرێت كه‌ له‌رابردودا به‌مه‌به‌ست بێ‌ یان بێ‌ مه‌به‌ست، زۆربه‌كه‌می قسه‌ له‌باره‌ی ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌رییه‌وه‌ كراوه‌، له‌كاتێكدا سیستمی قه‌زا له‌ كوردستان، پێویستی به‌ گۆڕینی ریشه‌یی هه‌یه.

له‌هه‌رێم به‌پێی یاسای ژماره ‌(23)ی ساڵی 2007ی په‌رله‌مانی كوردستان، یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی له‌هه‌رێم ده‌ركردو له‌ ده‌سه‌ڵاتی ته‌نفیزیی جیاكرده‌وه‌، كه‌ به‌پێی یاساكه‌، ئامانجی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌، پاراستنی شكۆمه‌ندی دادوه‌ریی و به‌دیهێنانی دادپه‌روه‌رییه‌ له‌هه‌رێم، جگه‌ له‌وه‌ی ده‌ستوری عێراق و ره‌شنوسی ده‌ستوری هه‌رێمیش له‌سه‌ر مه‌بده‌ئی جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان (فصل السلطات) جه‌خت ده‌كه‌نه‌وه‌، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌مڕۆ له‌ كوردستان، سیستمی قه‌زایی وه‌كو پێویست حزوری نییه‌ و له‌ئیفلیجبون نزیكبوه‌ته‌وه‌.

به‌كورتی، ره‌خنه‌و كه‌موكورتییه‌كان له‌ بواری ده‌سه‌ڵاتی قه‌زایی له‌ هه‌رێم، له‌م لایه‌نانه‌وه‌یه‌:
یه‌كه‌م: ده‌سه‌ڵاتی قه‌زایی، حزور و هه‌یبه‌تی زۆر لاوازه‌، زۆربه‌ی هاوڵاتییان نازانن كه‌ له‌ كوردستان ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی سه‌ربه‌خۆیه‌!. ته‌نانه‌ت كه‌م كه‌س هه‌یه‌ بزانێت كه‌ سه‌رۆكی ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ی چه‌ند كه‌سن و كێنو ناویان چییه‌! كه‌ ده‌بوایه‌ سه‌رۆكی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ وه‌كو به‌ڕێزان سه‌رۆكی حكومه‌ت و سه‌رۆكی په‌رله‌مان له‌كایه‌ی حكومڕانی‌ و ئیدارییدا حزوری هه‌بوایه‌.

دوه‌م: هه‌رچه‌نده‌ به‌پێی ئه‌و یاسایه‌ی په‌رله‌مان ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی سه‌ربه‌خۆیه‌، به‌ڵام له‌واقیعدا وانییه‌ و كه‌موكورتی زۆره‌، بۆ نمونه‌ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی، پله‌ی وه‌زیری هه‌یه‌، كه‌ ده‌بوایه‌ پۆسته‌كه‌ی له‌ئاستی سه‌رۆكی په‌رله‌مان و سه‌رۆك وه‌زیراندا بوایه‌، ئه‌مه‌ش وایكردوه‌ كه‌ ته‌واوی ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ وه‌ك وه‌زاره‌تێك سه‌یربكرێت و مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكرێت، نه‌ك وه‌ك ده‌سه‌ڵاتێكی جیاو سه‌ربه‌خۆ. جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ باس له‌وه‌ده‌كرێت كه‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ سه‌ربه‌خۆیه‌، ده‌بێت له‌ڕوی كارگێڕی و داراییه‌وه‌ به‌ته‌واوه‌تی سه‌ربه‌خۆ بێت و بۆهیچ شتێك نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ حكومه‌ت، به‌ڵام له‌باری واقیعدا، سه‌رباری ئه‌وه‌ی بودجه‌یه‌ك بۆئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ ته‌رخانده‌كرێت، به‌ڵام له‌خه‌رجییه‌كانیدا وه‌ك ده‌سه‌ڵاتێكی جیاو سه‌ربه‌خۆ ده‌سه‌ڵاتی نه‌دراوه‌تێ و پێویسته‌ بۆ خه‌رجییه‌ گرنگه‌كان بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و بۆ هه‌ندێك بواری تر بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ وه‌زاره‌تی دارایی.

سێیه‌م: یه‌كێك له‌كێشه‌كانی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌، هه‌ژمون و ده‌ستێوه‌ردانی حیزبه‌ كه‌ پێویسته‌ ده‌سه‌ڵاتی حیزب به‌ته‌واوه‌تی دور بخرێته‌وه‌و رێنه‌ده‌ن داموده‌زگا حیزبییه‌كان ده‌ستبخه‌نه‌ كاروباری دادگاوه‌و حیزب ده‌وری نه‌بێت له‌دامه‌زراندنی دادوه‌رو كارمه‌ندی ده‌زگای قه‌زایی و به‌هیچ جۆرێك رێنه‌درێت راسته‌وخۆ، یان ناڕاسته‌وخۆ ده‌ست وه‌ربداته‌ ره‌وتی كاره‌كانی دادگاو بڕیاره‌كانییه‌وه.

چواره‌م: ده‌زگای داواكاری گشتی (ئدعای عام) له‌كوردستان ئیفلیجكراوه‌، له‌كاتێكدا ئه‌م ده‌زگایه‌ ئه‌ندامه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی و له‌هه‌مانكاتیشدا سه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكردنه‌ (حكومه‌ت) و ئێستا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی وه‌زاره‌تی داد دا ئیفلیجكراوه‌.. هه‌ڵبه‌ت هه‌مولایه‌ك باش ده‌زانین كه‌ بایه‌خو گرنگی ده‌زگای داواكاری گشتیی له‌ڕوی په‌یوه‌ندیی به‌ سامانی گشتی و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌گه‌نده‌ڵی و ته‌تانه‌ت له‌چاودێریكردنی قانون و چۆنێتیی جێبه‌جێكردنی، ده‌ورێكی زۆر گرنگی هه‌یه‌.

پێنجه‌م: زۆر زۆر گرنگه‌ ئه‌م كۆنگره‌یه‌ بڕیاربدات به‌هه‌ماهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ لیژنه‌ی‌ نوسینه‌وه‌ی‌ ده‌ستور پێگه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ دادوه‌ری‌ له‌ ناو ده‌ستوری‌ هه‌رێمدا كه‌متر نه‌بێت له‌وپێگه‌یه‌ی‌ قه‌زا هه‌یه‌تی‌ له‌ناو ده‌ستوری‌ عێراقیدا.

رۆحی هه‌مو سیستمێكی حوكمڕانیی ته‌ندروست و عادیلانه‌، بریتییه‌ له‌ به‌رقه‌راربونی سیستمێكی قه‌زایی سه‌ربه‌خۆ و تۆكمه‌و به‌هێز، كه‌ به‌داخه‌وه‌ له‌كوردستان ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ هه‌ندێكجار وه‌ك پاشكۆ و ئاله‌تێكی لێهاتوه‌ به‌ده‌ست ده‌سه‌ڵاتی ته‌نفیزییه‌وه‌، هه‌ربۆیه‌ هه‌تا نه‌بین به‌خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاتێكی دادوه‌ریی سه‌ربه‌خۆو ئازاو ئه‌كتیڤ، ناتوانین هه‌رێمێكی یاسایی و دامه‌زراوه‌یی دروستبكه‌ین.
29/05/2015 بینین: 5072
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...