بەکارهێنانی یاسا یان جێبەجێکردنی

فایەق سەرچناری

دیارە یاسا ئەو رایەڵە گرنگ و بەهێزەیە کە وەك زنجیرێکی پتەو لەسەر ئاستی وڵاتدا لەسەرەوە بۆ خوارەوە و بەپێچەوانەوە، جگە لەتێکڕای دامودەزگاکان کۆی کۆمەڵگاش پێکەوە گرێ ئەداو لەسەر یەك رایەڵە بە یەکسانی و ئەبێتە کارەکتەرێکی بەهێز بۆ راگرتنی تەوازنی وڵات و بەخشینی هێز و توانای وەك یەکی تاکەکانی کۆمەڵگاو بەزیندویی راگرتنی و پێشکەوتنی. ئەگەر یاساکان بەئاراستەی جێبەبێکردن کاری تەواویان لەسەربکرێ ئەوا کۆمەڵگاش بەرەو بە زیندویی ترو گەشەسەندوتر ئەڕوات و هیچ هێزێك ناتوانێ کاریگەری خراپی لەسەر دروست بکات، چونکە ئەوکاتە هەر تاکێك راوبۆچونی ئازادانەی خۆی لا بۆ دروست ئەبێ و ئەتوانێ بڕیاری راستەوخۆ بدات لەچاککردن و باشترکردنی وڵاتدا.

ئەگەر ئاوڕێك لەوڵاتە پێشکەوتوەکانی جیهان بدەینەوە تەنها جێبەجێکردنی یاساکانە کە گەیاندونی بەو پێشکەوتنەی ئەمڕۆ و هەمیشەش لەبرەودان بۆ بەدەستهێنانی، ئەمە نمونەیەکی ئاشکراو رونە بۆ هەمو لایەکمان. بەڵام لە کۆمەڵگاکانی کە هەمیشە کێشەو سەرئێشەیان زۆرە بۆ هاوڵاتی و زۆرجاریش پێکدادان تیایاندا دروستئەبێ و لەکۆتاییشدا زۆر ئاستەنگ دێتەپێش بۆ چارەسەرکردنیان، ئەوکاتە هاوڵاتیە دەبێتە باجدەری روداوەکان و توشی ماڵوێرانی سەخت ئەبێ، لێرەدا دەرئەکەوێ لەم کۆمەڵگایانەدا یاسا لەباتی ئەوەی جێبەجێ بکرێت، بەکارئەبرێ کە ئەمەش وەکو نەخۆشیەکی کوشندە وایە کە مرۆڤێك لەسەریەوە ئەیگرێ و دواییش چارەسەری ئاسان نابێ.

بەڵگەی ئەمەش ئەوەیە جاری واهەیە کەسێك تاوانبار ئەبێ بەکوشتن یان بریندارکردنی کەسێکی تر، دیارە بەجێبەجێکردنی یاسا پێویستە تاوانبار بگیرێ بۆ لیکۆڵینەوە تا ئەوکاتەی کە دەرئەکەوێ لە تاوان یان بێتاوانی لە ئازادکردن یان جێبەجێکردنی بڕیاری دادگایی بەسەریدا. بەڵام ئەگەر یاسا بەکاربهێنرێ لەم حاڵەتانەدا ئەوا پاساوی یاسایی ئەدۆزرێتەوە و شێوەی یەکەم ئەگۆڕدرێ بەئاراستەیەکی خراپ، کە بێتاوان راپێچی دادگا ئەکرێ و یاسایەکی وای بۆ بەکارئەهێنن کە تاوانباریش بکرێ لەهەمانکاتدا. یان یاسا جێبەجێ بکرێت لەئاست تاوانی بچوك و بەکار بهێنرێت بۆ تاوانی گەورە، ئەمانە هەموی کارەساتن.

ئەگەر هەریەکێ لەم کارەساتانە لەیاسادا روبدات، لێرەوە هەیبەتی تاك ئەشکێ و توشی حاڵەتی خراپی دەرونی ئەکات، نەك هەر مرۆڤێکی ئازادو ئاسایی نابێ، بەڵکو توانای بەشداری بڕیاردانیشی کەم ئەبێتەوە لە ئاست بەرەوپێشبردن و چاککردنی کۆمەڵگادا. ئەگەر هەر بڕیارێکیش لای ئەم کەسانەوە بدرێ ئەوا لەسەر بنەمای رق و قینی دەرونی ئەدرێ و هەمیشە کار لەسەر ئەوە ئەکات، ئەوکات هێواش هێواش رقی کۆمەڵگا تەشەنە ئەکات و پایەکانی خۆی دائەکوتێ بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی رق و تۆڵە ئەستێن. ئیتر دوای هەمو ئەم کاریگەریانە ناتوانین کۆمەڵگایەکی تەندروست پێكبهێنین و دایمەزرێنین.

بۆیە بەکارهێنانی یاسا کاریگەری زۆر خراپ لەسەر کۆی کۆمەڵگا دائەنێ و لەهەمانکاتیشدا دیکتاتۆری، زۆر بەئاسانی نیشانەکانی دەرئەکەون و رێگەش لەگەشەکردن و پێشەوەچون ئەگیرێ. لێرەوە زۆر پێویستە هەوڵی جێبەجیکردنی یاسا بدەین نەك بەکارهێنانی و ئەو یاسایانەش کە ئەمڕۆ بەهەوڵ و ماندوبونی پەرلەمانتاران لەپەرلەمانەوە دەرئەچن، زۆر پێویستە هەمو لایەك بێجیاوازی و بەتایبەتیش ئەوانەی لەسەر کورسی دەسەڵات دانیشتون هەوڵی بەرقەرارکردن و جێبەجیکردنیان بدرێ و کاریان لەسەر بکرێ و پابەندبن پێیانەوە، بۆ ئەوەی کۆمەڵگایەکی ئازادو دیموکراسیەکی راستەقینە بچەسپێ لە هەرێمی کوردستاندا و تاکی ئازاد و سەربەخۆ و بڕیاردەر بنیات بنرێ بۆ دواڕۆژو هەمومان بڕیاردەربین لەبەرەو پێشبردنی کۆمەڵگاکەماندا.
19/05/2015 بینین: 2863
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
جەنگ و نەهامەتیەکانی...
زەروریەتی دەستور و کۆکبون لەسەری...
پیرۆزی سەرۆك یان شکۆی پەرلەمان...
هەڵەبجە وەك سیمبولێك...
راپەڕین و ئامانجەکانی خەڵك...
ئەرکی گۆڕان لەناو رەوەندی کوردی بۆ قۆناغی نوێ...
دەسەڵاتی پەرلەمان گەڕاوەتەوە بۆ خەڵك؟...
پۆستی پارێزگار یان خزمەتی خەڵك؟...
کوردستان پێویستی بە سوپای سەربازی زیاترە...
کۆبانی زەنگێکی مێژویی تر نەبو بۆ میللەت و بەرپرسانی کورد؟...
لێدانی کۆبانێ لە دەرگادانی هەمو ماڵێکی کوردە...
شارە حەیاتەکە و ململانێ...
هەڕەشەی سەر NRT هێرشە بۆ سەر دیموکراسی...
پێشمەرگە و دروشمی یەک سەنگەری...
٢٥-٧ ئومێد و هیوای خەڵك...
کورد لەنێوان مادەی 140 و هەلێکی مێژوییدا...
پێشمەرگە هێزی نیشتیمانە یان حیزب!...
بانێکە و دو هەوا...
دوا پەیام...
نیشتیمان هەمو لێی بەرپرسین...
پایە گرنگەکانی دەنگدان...
پێکنەهێنانی حکومەت و هەڵبژاردنێکی تر...
با یادی 8ی مارس تەنها ئاهەنگ و هەڵپەرکێ نەبێ...
دەنگدان باشترین چارەسەرە بۆ گرفتەکان...
دواخستنی موچە قەیرانێکی مەترسیدارە...
میللەت یەخەی کێ بگرێ لەم بارودۆخە...
پێكنەهێنانی حکومەت بەرژەوەندی لە چیدایە...
کەرکوك و خەمی کورد...
کوردستان و مۆدێلی تیرۆر...
سیستەمی پەروەردە یان پەروەردەی سیستەم...
حوکمی درێژخایەن بەرەو کوێمان ئەبات؟...
بزوتنەوەی گۆڕان و چوار ساڵ کارکردن...
تەزویر لە هەڵبژاردن بۆچی...
بەرژەوەندی حیزبی یان مادەی 140...
دەنگدان و کاریگەریەکانی...
بەشداری بەرپرسانی کورد لەیادە مێژویەکاندا...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...