کاریگه‌ری سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریکا ‌له‌سه‌ر جیهانی ئیسلامیی چییه؟

تاهیر عه‌باس
له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ ئاراز ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د


جیهانی ئیسلامی چۆن ئازار ده‌چێژێت به‌ ده‌ست ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی رۆژئاوا و پوکانه‌وه‌ی ناخۆیی، ئاوه‌هاش گۆڕانکاری تێیدا ئه‌سته‌مه‌.

تیشکۆی زۆر ده‌خرێته‌ سه‌ر روداوه‌کان و کێشه‌کانی وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست. رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست سه‌رنجی داڕێژه‌رانی سیاسه‌ت، چاودێران و توێژه‌رانی ته‌نانه‌ت دانیشتوانه‌که‌شی به‌لای خۆیدا راکێشاوه‌. زۆربه‌ی ئه‌و سه‌رنجانه‌ش له‌ توندوتیژی، توندڕه‌وی، خێڵپه‌رستی، گه‌نده‌ڵی، یاخیبون، دەمارگیری، زۆرداری، له‌شکرچێتی و دواکه‌وتویی خۆی ده‌بینێته‌وه‌.

بۆچونێکی چه‌سپیو سه‌باره‌ت به‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست دروستبوه‌ که‌ خۆی ده‌بێنێته‌وه‌ له‌ ته‌ماشاکردنی وه‌ک کۆکراوه‌ی چه‌ند نه‌ته‌وه‌یه‌کی لاواز که‌ ئاماده‌یی ملکه‌چکردنن‌ بۆ حوکمی زۆردار، تایفه‌گه‌ری، بیری ئایدۆلۆجی و دواکه‌وتویی کلتوری. له‌ دیدی ئیدوارد سه‌عیده‌وه‌، ئه‌و ملکه‌چکردنه‌ به‌ ئۆرییه‌نتاڵیزم (رۆژهه‌ڵاتناسی) ناسراوه‌‌.

وڵاتانی ئه‌وروپی، وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و کیشوه‌ری ئه‌فریقا و ئاسیا گرنگییه‌کی به‌رچاو به‌ رۆڵی دام و ده‌زگاکانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریکاو ئاکامه‌کانی ده‌ده‌ن له‌و ناوچانه‌دا. له‌ناوخۆی ئه‌مەریکادا، ئه‌و بایه‌خپێدانه‌ به‌و راده‌یه‌ نییه‌و زیاتر بارودۆخی هه‌نوکه‌یی گرنگی پێده‌درێت. له‌ساتی هێرشه‌که‌ی سه‌ر سه‌نته‌ری بازرگانی له‌ ١١-٩-٢٠٠١ دا، هەرچەندە ئەمەریکا هەر بەردەوامە لە دەستێوەردان لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئەو تێڕوانینە ئامادەگی هەیە کە رۆڵی ئەمەریکا لە پوکانەوەدایە. بەڵام ئەم تێڕوانینە تا چەند راستی تێدایە؟  

ئەمەریکای دوای جەنگ
بەدرێژایی ساڵانی پێشو، ئەمەریکا تیشکۆی خستبوەسەر بیرۆکەی ئاسایش، بوژانەوەی ئابوری و ئازادی، بەڵام ئەم گرنگیپێدانە بەپێچەوانەی دینامێکێتی سیاسەتی دەرەوەیەتی. هۆکاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ وه‌رچه‌رخانه‌کانی سەرەتایی سەدەی بیست، بەتایبەت ماوەی دوای جەنگی جیهانی دوەم کاتێک زۆربەی نەتەوەکانی ئەوروپای رۆژئاوا سەرقاڵی تەفروتوناکردنی یەکتر بون، له‌و سه‌روبه‌نده‌دا ئەمەریکا وەک هێزێک گەشەیی کرد.

له‌ کۆتایی ١٩٤٥ دا، ئەمەریکا ٥٠% سامانی هەمو جیهانی بەرهەم دەهێنا. لەماوەی ساڵانی ١٩٣٩-١٩٤٥، ئەمەریکا لەڕوی قەبارەوە دو ئەوەندە زیادی کرد. لە ١٩٧٠ دا، ئەمەریکا خاوەنی لە ٢٥% سامانی جیهانی بو، بەمەش دەیتوانی بەو شێوەیە مامەڵە بکات کە دەیەوێت. لە رۆژگاری ئەمڕۆدا، ئەمەریکا بەنزیکەیی خاوەنی هەمان سامانەو هەمان توانای مامەڵەکردنی هەیە.

بەڵام ئەمەریکا رۆڵی هەبو لە پوکانەوەی خۆیدا. لە ١٩٧٠ دا، ئابوری بوە مۆدێلی سەرەکی دروستکردنی سامان. ئەم مۆدێلە لە لایەن دەوڵەتانی پێشکەوتوەوە لاسایی کرایەوە، بە بەریتانیاشەوە کە سێکتەرە بەرهەمهێنەرەکانی خۆی، لەساڵانی ١٩٨٠ کاندا، توشی لەناوچون کرد. لە ١٩٧٠ کاندا، ئەمەریکا زۆربەی سێکتەرەکانی پیشەسازی خۆی بە وڵاتانی رۆژهەڵاتی دور (یابان و چین) بە کرێ دا.

ئه‌م مۆدێله‌ سه‌ره‌نجام بوه‌ هۆکاری دروستکردنی فۆڕمێک له‌ نیولیبراڵیزم (ئازادیخوازی نوێ) له‌ ئه‌مەریکا و وڵاتانی پێشکه‌وتودا، که‌ بوه‌ هۆکاری که‌ڵه‌که‌بونی سامانێکی زۆر له‌ده‌ستی که‌سانێک که‌م، له‌کاتێکدا داهاتی زۆرینه‌ی خه‌ڵک داکشا و دای له‌ کزی. هه‌رچه‌نده‌ په‌ییبراوه‌ به‌وه‌ی که‌ به‌شێکی زۆری سامان له‌ ده‌ستی ته‌نها چه‌ند که‌سێکی که‌مدان، ئه‌مه‌ به‌ڕاسته‌وخۆی په‌یوه‌ندی به‌ قۆڕغکردنی سیاسه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ بنده‌ستی هه‌مان ئه‌و چه‌ند که‌سه‌ که‌مه‌دا. که‌سه‌ هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان هه‌مو هێزێکیان له‌ بنده‌ستدایه‌. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ سه‌رنج بده‌ین له‌ کاریگه‌ری ئه‌مریکا له‌ سێ ئاساتدا- سه‌ربازی، ئابوری و کلتوری- چه‌ند شێوازێکی دوباره‌بوه‌یی تایبه‌ت ده‌بینین.

کاپیتاڵیزم (سیسته‌می سه‌رمایه‌داری) سه‌رکه‌وتنی به‌ده‌ستهێنا له‌و ساته‌ی که‌ جیهان بو به‌ هه‌ساره‌ی خه‌ڵکی به‌کاربه‌ر. له‌ڕوی ئابورییه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێک وڵات له‌گه‌شه‌کردندان، هێشتا رۆڵیان له‌ جیهانی جیۆپۆلیتی له‌ داهاتودا، ماویه‌تی بڕیاری له‌سه‌ر بدرێت.

سه‌رباری ئه‌وانه‌ش، هه‌ژمونی هێزی سه‌ربازی ئه‌مەریکا هێشتا بێوێنه‌یه‌. هیچ وڵاتێک ناگاته‌وه‌ به‌ ئه‌مەریکا له‌ هێزی سه‌ربازیدا، هیچ وڵاتێک له‌سه‌ر ئاستی هه‌مو جیهان به‌قه‌ده‌ر ئه‌مەریکا خه‌رجی بۆ هێزی سه‌ربازی و به‌رگری دابین ناکات، هیچ وڵاتێک بوێری ئه‌وه‌ی نییه‌ بتوانێت به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌مەریکا راسته‌وخۆ بچێته‌ جه‌نگه‌وه‌.

جیهانی ئیسلامی له‌ کێشمه‌کێشدا
هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مەریکا و ڕۆژئاوا کێشه‌ی دژواری خۆیانیان هه‌یه، ئاریشه‌یی تاقه‌تپڕوکێنه‌ر هه‌ن که‌ کاریگه‌ریان هه‌یه‌ بۆ سه‌ر جیهانی ئیسلامی. جیهانی ئیسلامی له‌ کێشمه‌کێشێکی سه‌یردایه‌‌. توێژینه‌وه‌ له‌ دوای توێژینه‌وه‌ له‌سه‌ر موسڵمانان له‌سه‌ر ئاستی جیهان ئه‌وه‌ بۆچونه‌ دوپات ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ کاپیتاڵیزمی رۆژئاوایی، تاگکه‌رای، به‌ ئه‌تۆمکردن، ره‌گه‌زپه‌رستی و پوکانه‌وه‌ی ئابوری، هه‌روه‌ک ئه‌وه‌ی خۆیان ده‌یبین، له‌و لایه‌نانه‌ی سیسته‌می جیهانینی داگیرکراوی ده‌ستی ئه‌مریکان که‌ بایه‌خێکی ئه‌وتۆیان پێنادرێت.

به‌ڵام ئه‌م موسڵمانانه‌ پێیان وایه‌ که‌ ئه‌مەریکا ئازادی، سه‌ربه‌خۆیی، ته‌کنۆلۆجیا و ده‌رفه‌ت بۆ ئه‌وان ده‌ڕه‌خسێنێت به‌جۆرێک ئه‌گه‌ر له‌ وڵاته‌کانی خۆیان بونایه‌ ئه‌وانه‌یان بۆ نه‌ده‌ڕه‌خسا، به‌ تایبه‌ت له‌و وڵاتانه‌ی که‌ رقێکی ئه‌ستوریان به‌رامبه‌ر به‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریکا هه‌یه‌. هۆکاری رقلێبونه‌وه‌که‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و کاریگه‌رییه‌ی ئه‌مەریکا هه‌یه‌تی و ئه‌و میراته‌ دورودرێژه‌یی له‌ده‌ستێوه‌ردان‌ که‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا تۆماری کردوه‌، هه‌روه‌ها به‌گشتی ده‌ستێوه‌ردانی ڕۆژئاوا له‌ جیهانی ئیسلامیدا‌.

که‌لێنێکی ڕۆشنبیری تایبه‌ت هه‌یه‌ که‌ رێگری له‌ موسڵمانان ده‌کات نه‌توانن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ کێشه‌ راسته‌قینه‌کانیان له‌ چر‌که‌ساتی پێویستدا بکه‌ن، سه‌ره‌نجام سه‌رلێشێواو و نیگه‌ران ده‌بن و ئاماده‌ نین بۆ روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی ئه‌و کێشمه‌کێشمانه‌یی دێنه‌ سه‌ر رێگایان. موسڵمانان تێده‌گه‌ن که‌ کێشه‌ی جدی له‌ڕۆژئاوای رابه‌رایه‌تیکراو له‌لایه‌ن کاپیتالیزمه‌وه‌ هه‌یه‌و ئه‌و کێشانه‌ش ده‌ره‌نجامی هه‌یه‌. به‌ڵام ئه‌و چاره‌سه‌رانه‌ی موسڵمانان په‌نای بۆ ده‌به‌ن ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ فۆرمێکی بێخه‌وش له‌ ئیسلامی که‌ فۆڕمێکی ڕه‌ها، ناکۆتا، سه‌لمێنراو و به‌ته‌واوه‌تی جێبه‌جێکراوه‌ له‌ سه‌رده‌می نوێدا. بۆشاییه‌کی رۆشنبیری له‌ نێو دڵی ئیسلامی جیهانیدا هه‌یه‌، که‌ به‌هۆی روداوه‌کانی پێنچ سه‌ده‌ی رابردوه‌وه‌ پاشه‌کشه‌ی کردوه‌. رە‌نگه‌ ئه‌و بۆشاییه‌ فیکرییه‌ ماوه‌که‌ی زیاتر بێت ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می زێڕینی ئیسلام و ناوه‌ندی مه‌عریفه‌، ژیری، زانست، ته‌کنۆلۆژی و رۆڵی ئاین له‌ ژیاندا و گرنگی دروستکردنی کۆمه‌ڵگا له‌سه‌ر زه‌وی.
 
زۆربه‌ی موسڵمانان، ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی له‌ وڵاته‌ رۆژئاواییه‌کاندان، خۆیان له‌ بارودۆخێکدا ده‌بیننه‌وه‌ نه‌توانن پردی په‌یوه‌ندی دروست بکه‌ن له‌ نێوان مۆدێرنێته‌ و داب و نه‌ریت، له‌ نێوان مێژو و سه‌رده‌می نوێدا، له‌ نێوان بێرۆکه‌ و پراکتیزدا، که‌ ئه‌مه‌ش سه‌رده‌کێشی بۆ به‌رهه‌مهێنانی عه‌قڵییه‌تێکی سنوربه‌ند له‌نێوان "ئێمه‌ و ئێوه‌"، که‌ فۆڕمێکه‌ له‌ ترس له‌ کلتوری گه‌لانی ڕۆژئاوا. ڕاستییه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ زۆربه‌یی موسڵمانان نه‌ریتانه‌ ناچالاک و ده‌سته‌وسانن و ناتوانن له‌ئاست به‌رپرسیارییه‌تیدا بن، چونکه‌ ڕوبه‌ڕوی دژێتی زگماکی ده‌بنه‌وه‌ له‌ نێوان ئه‌وه‌ی که‌ باوه‌ڕیان پێیه‌تی له‌ سۆنگه‌یی ئاینناسی و دینه‌وه‌، وه‌ ئه‌وه‌یی که‌ لێیتێگه‌یشتون وه‌ک موسڵمانێک و له‌ ژیانی ئێستادا ده‌یگوزه‌رێنن.

هه‌مو دینه‌ ئیبراهیمییه‌کان دوچاری ئه‌م مه‌ته‌ڵه‌ سه‌یروسه‌مه‌ره‌یی رە‌هاگه‌ری‌ بونه‌ته‌وه‌، هه‌ندێکیان ده‌توانن روبه‌ڕوی ئه‌و ڕاستیانه‌ ببنه‌وه‌ که‌ له‌ژیاندا به‌رۆکیان ده‌گرن و کاریگه‌رانه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بکه‌ن به‌بێ په‌نابردن بۆ خۆتێکشکاندن له‌ڕێگه‌ی ئه‌و رۆشنبیره‌ییه‌ی که‌ لۆجیکی نه‌عامه‌ به‌کارده‌هێنێت. له‌ئه‌مەریکادا، که‌ به‌زۆریی وه‌ک نه‌ته‌وه‌یه‌کی مه‌سیحی ماوه‌ته‌وه‌، ژماره‌یه‌کی بێشومار کلێسایی تێدایه‌، سه‌ره‌ڕایی جیاوازیی ئاشکرایی شوێنکه‌وتوانی له‌ پراکتیزه‌کردنی ئاینی مه‌سیحییه‌ت. هه‌رچه‌نده‌ ڕه‌نگه‌ جیاواز بن له‌یه‌کتر و ڕه‌نگه‌ خه‌ڵکێکی زۆر خۆیبپارێزێت له‌وه‌یی په‌رستش له‌ که‌نیسه‌یی که‌سێکی تردا بکات، هه‌مویان پێکه‌وه‌ له‌سه‌ر یه‌ک خاک ده‌ژین. هه‌مان شت ده‌توانرێت سه‌باره‌ت به‌ کۆمه‌ڵگایی جوله‌که‌ش بوترێت و هه‌مان جیاوازی له‌ ئاینه‌که‌یاندا نه‌ک ته‌نها له‌ ئه‌مریکادا هه‌یه‌، به‌ڵکو له‌سه‌رتاسه‌ری ئه‌وروپا و ته‌نانه‌ت له‌ خودی ئیسرایلیش به‌دی ده‌کرێت.

تایفه‌گه‌ری کێشه‌یه‌کی به‌رچاوه‌ که‌ روبه‌ڕوی موسڵامانان ده‌بێته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ به‌شێک له‌و کێشانه‌یی ئێستا هۆکاره‌که‌یی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌ستێوه‌ردانی دێرینی رۆژئاوا، به‌ڵام موسڵمانان خاوه‌نی جۆرێک له‌ توانان که‌ زۆرجار فه‌رامۆشکراوه‌.

هه‌مو ئه‌و کێشانه‌ی جیهانی ئیسلامی ره‌گه‌که‌یان له‌نه‌بونی متمانه‌دایه‌‌ به‌خۆیان و ده‌ستکورتی مه‌عریفی و خراپی ئاستی رۆشنبیری‌، پاشانیش نه‌بونی هه‌ستێکی رە‌سه‌ن بۆ به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی کێشمه‌کێشمه‌ سه‌ره‌کییه‌کان. موسڵمانان له‌ ئاینی ئیسلامدا به‌و قۆناغی کێشمه‌کێشمه‌دا تێپه‌ڕیون، هه‌ربۆیه‌ هیچ چاکه‌یه‌ک له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ قۆناغی پێشو به‌دی ناکه‌ن.


له‌هه‌مو ئه‌و وڵاتانه‌ی کاپیتالیزم رابه‌رایه‌تیان ده‌کات- به‌هه‌مو نیگه‌رانییه‌کانیانه‌وه‌، پاشانیش ئه‌و هه‌مو په‌رێشانییه‌یی که‌ ره‌گه‌که‌یان له‌ کێشه‌یی نایه‌کسانی، ڕه‌گه‌زپه‌رستی، ده‌مارگیری دینی، هه‌ڵاوێرکردن و که‌نارگیرکردن له‌ کۆمه‌ڵگایی سه‌رمایه‌داریدا هه‌یه‌- هێشتا هه‌ستی ئازادی هه‌یه‌ که‌ له‌ زۆربه‌ی وڵاته‌ ئیسلامییه‌کاندا فه‌راهه‌م نییه‌. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت که‌ موسڵمانان له‌لایه‌ن سه‌رکرده‌کانیانه‌وه‌، که‌ به‌ ئیسلامکردن وه‌ک که‌ره‌سته‌یه‌کی سیاسی به‌کارده‌هێنن، خراپ ده‌قۆزرێنه‌وه‌. هه‌مان ئه‌و سه‌رکردانه‌ که‌وتونه‌ته‌ داویی پاشماوه‌یی کاپیتالیزمی رۆژئاواییه‌وه‌ و سودێکی ئێجگار زۆری بۆ ئه‌وان دابینکردوه‌ له‌سه‌ر حسابی  زۆرینه‌ی کۆمه‌ڵگا.

به‌شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان و له‌ ئاکامی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یی ئه‌مەریکا له‌ رۆژ‌هه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و هه‌مو جیهانی ئیسلامی، راستییه‌کی بازنه‌ی هه‌یه‌ و بوه‌ به‌ ته‌ڵه‌ی موسڵمانانی ئاسایی، پاشانیش هه‌ر ئه‌م موسڵمانه‌ نه‌ریتییه‌ بوه‌ به‌ قوربانیی سیسته‌مێکی جیهانی. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا حاشاهه‌ڵنه‌گره‌، نوێنه‌رایه‌تیکردنی موسڵمانان خۆی کێشه‌یه‌. ئه‌و جۆره‌ توندوتیژییه‌یی ئه‌و موسڵمانانه‌ (سه‌رکرده‌ی موسڵمانان) ئه‌نجامی ده‌ده‌ن ناوازه‌ترین جۆری توندوتیژییه‌ له‌به‌راوردکردندا به‌ فۆڕمه‌کانی تری توندوتیژی له‌ کۆمه‌ڵگاو ناوچه‌‌کانی تری جیهاندا. هه‌روه‌ها، شه‌به‌حه‌کانی ئیسلامیش ترسناکترین و مه‌ترسیدارترین جۆری شه‌به‌حن، هه‌ربۆیه‌ ڕه‌وایه‌تی ده‌ده‌ن به‌ ده‌ستێوه‌ردان، خۆتێهه‌ڵقورتان و جۆرێک له‌ سیاسه‌تی هاورده‌ که‌ ڕێگه‌ خۆشده‌کات بۆ چاککردنی ئه‌وه‌یی گوایه‌ ناهاوسه‌نگه‌. ئه‌م ده‌ستێوه‌ردانه‌ش سه‌رده‌کێشێت بۆ داگیرکاری؛ شه‌ڕ له‌سه‌ر بنه‌ڕه‌تی پێشینه‌یه‌کی لاواز، به‌هه‌رحاڵ؛ لۆجیکی "ئێمه‌ و ئێوه‌" له‌ نێو جیهانی ئیسلامیدا، ته‌نانه‌ت له‌نێو موسڵمانانی رۆژئاواشدا، به‌تایبه‌ت له‌ئه‌مەریکا، که‌ له‌ڕوی جوگرافی، ڕۆشنبیری و کلتورییه‌وه‌ ته‌واو جیاوازه‌.

ده‌ریایه‌ک له‌گۆڕان
له‌زۆر روه‌وه‌، موسڵمانی نه‌ریتی کاریگه‌ری ئه‌و کێشانه‌ی له‌سه‌ره‌ که‌ به‌رهه‌می خۆماڵین و خۆی ده‌بینێته‌وه‌ له‌کێشه‌کانی وه‌ک دواکه‌وتویی، خێڵگه‌ری، سته‌مکاری، سوپاپه‌رستی، خزمخزمێنه‌ و دیکتاتۆری. هه‌روه‌ها، خراپ په‌روه‌رده‌کردنی به‌شه‌ زۆره‌که‌یی دانیشتوان به‌گشتی به‌هۆی ده‌ستکورتی له‌داهێنان له‌بواری په‌روه‌رده‌دا، پاشانیش ئه‌و بۆشاییه‌یی له‌ په‌روه‌رده‌یی ئیسلامیدا هه‌یه‌و به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی توندڕه‌یی بڕکراوه‌ته‌وه‌. هه‌ر ئه‌و بۆشاییه‌ به‌ دنه‌دانێکی سیسته‌ماتیکی که‌ زۆر ئایدۆلۆجیانه‌یه‌ له‌ سروشتی خۆیدا ده‌جوڵێنرێت، هه‌روه‌ک چۆنیش په‌ڕگیره‌.
 
هه‌ندێک سه‌رکرده‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌وڵاته‌ ئیسلامییه‌کاندا ئه‌م سیناریۆیه‌ ده‌قۆزنه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی پارێزگاریکردن له‌پێگه‌ی خۆیان له‌ ده‌سه‌ڵاتدا و فه‌رمانڕه‌وایی به‌سه‌ر خه‌ڵکدا. به‌ته‌ماشاکردن له‌ گۆشه‌نیگایه‌کی جیهانییه‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت که‌ رۆڵی ئیمپریالیزمی ئه‌مەریکی ئاگری شه‌ڕ و نیگه‌رانییه‌کان‌ خۆش ده‌کات که‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ئاگره‌که‌ خۆی ئاماده‌گی هه‌یه‌، به‌هۆی ئه‌و میکانیزمه‌ به‌رده‌وامه‌یی هێزه‌کانی رۆژئاوا ده‌یسه‌پێنن له‌ سه‌رده‌می کۆلۆنیاڵیزمه‌وه‌.

یاساکانی یارییەکه‌ له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ داده‌نرێت که‌ به‌رژه‌وه‌ندی باڵایان هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی ئازار ده‌چێژن ئه‌وانه‌ن که‌ شتێکی ئه‌وتۆیان نییه‌ له‌ ده‌ستی بده‌ن. ئه‌م بازنه‌یه‌ پێویستی به‌وه‌ هه‌یه‌ بشکێندرێت ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ جیهانێک که‌ هاوسه‌نگی، هاوسۆزی، ئاشتی و متمانه‌ ده‌بنه‌ بنیاتنه‌ری دامه‌زراوه‌کان و فاکته‌ری به‌هێزکردنی کۆمه‌ڵگان له‌سه‌ر بنه‌ڕه‌تی به‌هاکانی سه‌ربه‌ستی، ئازادی بیرکردنه‌وه‌، ئازادی کار و ئازادی هۆش.

به‌دبه‌ختانه‌ و له‌ کۆتایدا، ڕاستییه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ جیهان دابه‌شبونی زیاتر به‌خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت، هه‌ڵوێسته‌ هه‌مه‌جۆره‌کانی توێژه‌ جیاوازه‌کانی کۆمه‌ڵگا ئه‌وه‌نده‌یی تر ئه‌و دابه‌شبونه‌یی چه‌سپاندوه‌. ئه‌کته‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی میدیا، سیاسه‌ت، ئه‌کادیما و ناوه‌نده‌ کلتورییه‌کان کارته‌کانی خۆیانیان ده‌مێکه‌ دیاری کردوه‌.

خه‌ڵکێکی زۆر هه‌ن که‌ گرنگی ده‌ده‌ن به‌ دادپه‌روه‌ری، دادگه‌ری، لێبورده‌یی و سه‌ربه‌ستی بۆ هه‌موان- ئه‌مانه‌ ئه‌و به‌هایانه‌ن که‌ به‌ نرخن بۆ هه‌مو مرۆڤایه‌تی. به‌ڵام پێویسته‌ ئه‌وه‌مان له‌ یاد بێت که‌ کاری چاکه‌یی هه‌ندێک خه‌ڵک که‌متر جێگایی درک پێکردن و سوپاسگوزارییه‌ به‌رامبه‌ر به‌ کاری خراپه‌، هه‌رچه‌نده‌ که‌مینه‌شن، به‌داخه‌وه‌، زۆرترین ده‌نگدانه‌وه‌یان هه‌یه‌. له‌و ساتانه‌یی که‌ جروکین بۆ پێکه‌وه‌ژیان،  په‌ڕگیره‌کانن زۆر به‌باشی ده‌نگیان ده‌گات.

دانیشتوانی جیهانی ئیسلامی به‌خێرایی له‌هه‌ستاندنه‌وه‌دان به‌ به‌راورد به‌ به‌شه‌کانی تری جیهان، که‌چی هێشتا ده‌ستکه‌وته‌ سه‌ره‌کییه‌کان له‌ بواری ئابوری، کلتوری و گه‌شه‌پێدانی سیاسه‌ت هاوته‌ریب نین له‌گه‌ڵ داواکارییه‌کانی ئه‌م نه‌‌ته‌وانه‌دا و ئاماده‌گیان نییه‌. ئه‌مریکا، نیشتیمانی ئازاد و خاکی ئازا، پشتی کردۆتە‌ به‌رهه‌مهێنانی بیرۆکه‌یی مه‌زن، هه‌روه‌ک به‌شه‌ زۆره‌که‌یی ئه‌وروپایی رۆژئاواش وایه‌. جیهانی ئیسلامی- کە به‌هۆی ده‌ستێوه‌ردانی رۆژئاوا و پوکانه‌وه‌ی ناوخۆیی به‌درێژایی سه‌ده‌کانی بیست و بیست و یەک لە ئازاردا گوزەراندویەتی- دەتلێتەوە بەدەست کێشەیی قوڵی بونیادی و کلتورییەوە. گوڕانکاری ئەوتۆ بەدینایەت ئەگەر گۆڕانێکی دراماتیکی رونەدات.

سەرچاوە: فێرئۆبزێرڤەر


19/05/2015 بینین: 12560
 
بۆچی ژنان په‌یوه‌ندی به‌ داعشه‌وه‌ ده‌که‌ن؟
بۆ هه‌ندێک له‌ ئافره‌تان له‌ عێراق و سوریادا، داعش شتێکیان پێشکەش دەکات هیچ کەسێکی تر ...
هه‌ده‌په‌ و ئاسایشی هه‌ڵبژاردن
هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كان گه‌رموگوڕیه‌كی زۆر به‌خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت، یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ی شایه‌نی گرنگی پێدانه‌ ئه‌و هێرشانه‌‌ بو له‌ چه‌ند ...
بۆچی پێویسته‌ دەستبەرداری وشەی ''تیرۆریزم'' بین؟
جه‌یمس م. دۆرسێی پێیوایه‌ که‌ دۆزه‌ره‌وه‌ی زۆرێک له‌ده‌وڵه‌تانی نوێی وه‌ک ئیسرایل، که‌ ده‌وڵه‌تێکی چالاکە لەشه‌ڕی دژه‌ تیرۆر‌و هاوپه‌یمانی ...
کاریگه‌ری سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریکا ‌له‌سه‌ر جیهانی ئیسلامیی چییه؟
جیهانی ئیسلامی چۆن ئازار ده‌چێژێت به‌ ده‌ست ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی رۆژئاوا و پوکانه‌وه‌ی ناخۆیی، ئاوه‌هاش گۆڕانکاری تێیدا ئه‌سته‌مه‌....
کۆچی پێچەوانە
لە نامەی دکتۆراکەیدا بە ناونیشانی "تەنها چیاکان هاوڕێن"، لینا ئێکلوند، ئه‌ندامی کارایی سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست لەزانکۆی...
ئاینی ئیسلام خێراترینه‌ له‌ گه‌شه‌کردندا له‌جیهاندا
به‌پێی توێژینەوەیەکی نوێ، ئاینی ئیسلام خێراترین ئاینه‌ له‌ گه‌شه‌کردندا. سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی پیو ماوه‌ی شەش ساڵە سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن...
سه‌رکرده‌کانی‌ عێراق و رۆژئاوا له‌ شه‌ڕکردن دژ به‌ داعش چی فه‌رامۆشی ده‌که‌ن
جۆردان ئۆڵمستێد پێیوایه‌ هه‌تاوه‌کو عێراقییه‌کان ستراتیجییه‌ک دانه‌هێنن و جێبه‌جێی نه‌که‌ن بۆ پاراستنی سنوری وڵاته‌که‌یان له‌گه‌ڵ سوریا، قۆناغی کۆتایی شه‌ڕه‌که‌یان دژ به‌ داعش درێژخایه‌ن و ئازاراوی ده...
نه‌خشه‌ی‌ ئیتنیكی‌‌و مه‌زهه‌بی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌
نه‌خشه‌ی‌ سیاسی‌ ئێستای‌ نیشتیمانی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌لایه‌ن ئیستیعماری‌ خۆرئاواوه‌ له‌دو سه‌ده‌ی‌ رابردودا دانراوه‌. ئه‌وه‌ی‌ ته‌ماشای‌ ئه‌م نه‌خشه‌یه‌ ...
ئاینده‌ی ئاژاوه‌یی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست
ئه‌و جۆره‌ ده‌وڵه‌ته‌ی ئێمه‌ پێی ئاشناین، له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا له‌ لێواری ونبوندایه‌. ناکۆکی له‌ عێراق، سوریا، لیبیا و یه‌مه‌ن، ده‌ستێوه‌ردانی...
رۆڵی تورکیا وه‌ک یاریکه‌رێکی نا- تایفی له‌ سه‌قامگیری رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
ئابوری و سیاسه‌تی ناوخۆیی تورکیا له‌ ماوه‌ی چه‌ند ساڵی پێشودا گۆڕانی دراماتیکی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ له‌ڕۆژ‌هه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا....
روه‌که‌ی تری تیرۆریزم
ئێمه‌ له‌ وڵاتێکدا ده‌ژین که‌ ئامێزی بۆ دیموکراسی لیبڕاڵی، یه‌کسانی ره‌گه‌زی، ئازادی راده‌ربڕین و ئازادی تاک کردوه‌ته‌وه‌،...
مه‌ترسی گه‌وره‌ ‌بۆ ئەردۆگان و کورد له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتودا به‌ڕێوه‌یه
له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌که‌ی تورکیا کە مانگی 7-2015 ئەنجامدەدرێت، مه‌ترسی گه‌وره‌ بۆ پارتی حکومڕانی دادو گه‌شه‌پێدان...
له‌ چاوه‌ڕوانی خراپتربونی شه‌ڕی دڕندانه‌ی تایفی له‌ عێراقدا
جارێکی تر له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ده‌ستکه‌وته‌ کورتخایه‌نه‌کان هه‌ژمون به‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ درێژ خایه‌نه‌کاندا ده‌سه‌پێنن. ...
به‌رخۆدانی پاڵه‌وانانه‌ی کورده‌کان دژ به‌ داعش
له‌ پارێزگای حه‌سه‌که‌ له‌ سوریا، له‌و شوێنه‌ی که‌ سنوری عێراق و سوریا تێکه‌ڵ ده‌بێت، شه‌ڕه‌ڤانانی یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل (یه‌په‌گه‌) به‌ ...
جیهان له‌م هه‌فته‌یه‌دا؛ یه‌کسانی له‌ مافدا بۆ هه‌ندێک هێشتا فه‌راهه‌م نییه‌
(150) ساڵ دوای شه‌ڕی ناوخۆ له‌ئه‌مەریکادا، ژیان، ئازادی و گه‌ڕان به‌دوای به‌خته‌وه‌ری لای ئه‌فریقییه‌ ئه‌مریکییه‌کان به‌رده‌وام له‌ مه‌تریسدایه‌ ....
کورد بڕیار له‌ چاره‌نوسی تورکیا ده‌دات
له‌ مانگی 6-2015 دا، تورکیا بیست و چواره‌مین هه‌ڵبژاردنی گشتی خۆی ئه‌نجام ده‌دات بۆ بڕیاردان له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی 550 ئه‌ندام په‌رله‌مانی نوێ...
كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ داواكار به‌ بێ‌ به‌رهه‌م، یان كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ به‌رهه‌م هێن بۆ به‌دیهێنانی‌ داواكاریه‌كان
له‌به‌رانبه‌ر داواكاری‌ پشتگوێخستنی‌ به‌رهه‌م هێنان‌و چالاكی‌ به‌رهه‌م هێنان شه‌پۆلێكی‌ ناڕه‌زایی‌ توند وڵاتی‌ گرتۆته‌وه‌، چونكە‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌...
ئایا سه‌ربه‌خۆیی كوردستان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سعودیه‌یه‌؟
روخانی‌ موسڵ له‌سه‌ر ده‌ستی رێكخراوی‌ داعش له‌ حوزه‌یرانی (2014) روداوێكی دابڕێنه‌ری‌ مێژوی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌رٍاست بو كه‌ كاردانه‌وه‌كانی‌ نه‌ك له‌سه‌ر ئێستا،...
ئاکامی به‌هاری عه‌ره‌بی
پێشبینی دەکرا بەهاری عەرەبی ئاشتی، دیموکراسی و سەقامگیری نەک تەنها بۆ ئەو نەتەوانە بێنێت کە لێیەوە سەرچاوەی گرت...
هیوای‌ كورده‌كان بۆ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیا
به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌مێژوی‌ توركیادا ئه‌بێته‌ ئایرۆنی‌ ئه‌گه‌ر كورده‌كان رۆڵێكی‌ گرنگ ببینن له‌ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیادا...
ئەردۆگان و کێشەی کورد؛ هەنگاوێک بۆ پێشەوەو دو هەنگاو بۆ دواوە
قسەکانی ئەمدواییەی رەجەب تەییب ئەردۆگان سەبارەت بەوەی کە رایگەیاند: "شتێک نیە بە ناوی کێشەی کورد. ئەو شتە چیە ...
روناکیەکانی سەر سوریا ئاوابون، هەر وەک مرۆڤایەتی
رۆژئاوا خەریکی ئارامکردنەوەی دۆخی ئەسەدن، لەکاتێکدا ئەو هاوڵاتیانی سوریا کۆمەڵکوژ ئەکات و پەنای قەسابەکانی داعش ئەدات. هەمو ئەم شتانە بەناوی...
به‌رده‌وام به‌، رۆژه‌كه‌مم خراپكرد
به‌م قسه‌یه‌ ده‌ستپێده‌كه‌ین "هه‌ڵه‌كردن له‌ مرۆڤه‌وه‌یه‌، به‌خشین له‌ خوداوه‌نده‌وه‌" من ئه‌مه‌شی‌ بۆ زیاد ده‌كه‌م "نه‌زانی‌" زیاتر له‌ مرۆڤه‌وه‌یه‌وه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی‌ به‌ ده‌گمه‌ن...
نا بۆ پرسی‌ كورده‌كان!
سه‌رۆك ره‌جه‌ب ته‌یب ئەردۆگان وتی‌ "براكانم، هه‌رگیز گرفتێكیان نه‌بوه‌ وه‌ك پرسی كورده‌كان له‌م وڵاته‌دا. ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌جێنداكانمان كه‌ كاری‌ به‌رده‌وامی‌ بۆ ئه‌كه‌ین"....
چی‌ چاوه‌ڕوانی‌ كورد ده‌كات؟
له‌ سه‌دهه‌مین ساڵڕۆژی‌ جه‌نگی‌ جیهانی‌ یه‌كه‌مدا، كه‌ تائێستا یادی‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌، ره‌نگه‌ گونجاو بێت له‌ ساڵیادی‌ دابه‌زینی‌ هاوپه‌یمانان له‌ ته‌نگه‌ی‌ ده‌رده‌نیل نزیك ببینه‌وه‌....
هەدەپە؛ بەشدارئەبێت یان بۆ دەرەوە؟
لەبەر رۆشنایی ئەو بابەتانەی ئەیزانین، گرنگترین پرسیاری هەڵبژاردنەکانی حەوتی مانگی حوزەیران ئەوەیە کە هەدەپە ئەتوانێت زیاتر...
لەدوای کۆبانی چی گۆڕا؟
کۆماری تورکیا لەسەر ناوبانگی عوسمانیەکان بنیات دەنرێتەوە، کە بە سەروەریەکان یان هەڵوەشانەوەی دەیان ساڵە...
كه‌ركوك گۆڕه‌پانی ململانێکانی دوای داعش
چاوه‌كان ئه‌مڕۆ هه‌مو له‌سه‌ر موسڵه، كه‌ پێده‌چێت هێزه‌كانی عێراق، له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا هێرشی بکەنەسەر. به‌ڵام دوای ئه‌و هێرشە...
سعودیە هاوکاری داعشی کردوە بۆ داگیرکردنی ناوچەکانی عێراق؟
رۆژنامەنوسێکی ئیرله‌ندی، له‌ ساڵی 1979 ه‌وه‌ په‌یامنێری رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راستی Financial Times بوه‌و...
ئاو لەنەوت گرنگترە، با گرنگی پێبدەین
لەکۆتاییەکانی مانگی رابردو لە باشوری عێراق، زیاد لە (1500) كلیۆمەتر رێگامان بڕی، خەرمانەی زۆنگاوی گەورەمان دەهاتە پێش...
جەنگی سوریا.. شەڕێک بە سەرکردایەتی ئێران
لەگەڵ سەرهەڵدانی روداوەکانی سوریا، ئێران بە هەمو قورسایی خۆیەوە لە پشت رژێمی سوریاوە وەستا، بەڵێنیدا کە رێگە بە کەوتنی...
ئاو.. ستراتیژی‌ راوێژكردن، نه‌ك به‌فیڕۆدان‌ و هەڵگرتن
به‌هۆی‌ گۆڕانكاری‌ ئاووهه‌وا، ئه‌و پرۆژه‌ ئاودێریانه‌ی‌ وڵاتانی‌ دراوسێی‌ عێراق له‌سه‌ر هه‌ردو روباری‌ دیجله‌و فورات لێیانداوه‌، بڕی‌ ئه‌و ئاوه‌ی‌...
سوپای عێراق؛ ئامادەیەکی نائامادە لە شەڕی داعشدا
لە شەڕی دژی داعشدا، دەنگی چەکی هەموان دەبیسترێت، بەڵام چەخماخەی چەکی عێراق ونە لەو شەڕەدا، لەکاتێکدا ژمارەی ئەو سوپایە نزیکەی...
داعش له‌ زمانی خۆیانه‌وه‌ بناسه‌
ئه‌بوبه‌كری به‌غدادی ناوی راسته‌قینه‌ی (ابراهیم بن عه‌واد ئه‌لبه‌دری ئه‌لسامه‌رائیه‌) له‌ ساڵی 1971 له‌ شاری سامه‌را له‌ دایك بوه‌....
کوردو پەیدابونیان
زاراوەی میسری بلیمەتیێکی تایبەتی هەیە، ئەمە لەهەندێ گوزارشتیدا بەدیار دەکەوێت، کە زۆرجار چەند واتاو بەڵگەیەک لەیەک وشەدا کۆدەکاتەوە. لەڕاستیدا لەساڵی رابردو دەستمکرد بە هەڵچنینی هەندێ لەو وشە قوڵە جڵف...
ده‌رباره‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت
قسه‌كردن ده‌رباره‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت له‌چوارچێوه‌ی‌ بانگه‌وازی‌ چاكسازی‌ و دیموكراسیدایه‌، له‌سه‌روبه‌ندی‌ شۆڕشه‌كانی‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ و گه‌یشتنی‌...
مانای‌ سیاسه‌ت
مرۆڤ گیانله‌به‌رێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌: مه‌حاڵه‌ بتوانێت له‌گه‌ڵ غه‌یری‌ هاوشێوه‌كانی‌ بژی‌ و به‌سه‌ر غه‌یری‌ هاوشێوه‌كانیشیدا بكرێته‌وه‌. به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا ...
گۆڕانكاری‌ به‌سه‌ر بارودۆخماندا نایه‌ت، تا دان به‌كه‌موكوڕی‌‌و كێشه‌كانماندا نه‌نێین
كه‌من ئه‌و گه‌ل‌و وڵاتانه‌ی‌ وه‌ك ئێمه‌ هۆكاری‌ كێشه‌كانیان ده‌ده‌ن به‌سه‌ر كه‌سانی دیكه‌دا، به‌ڕاستی‌ ئێمه‌ ئاماده‌نین به‌رپرسیارێتی‌ کەموکوڕییەکانمان له‌ئه‌ستۆبگرین...
هەمومان پێکەوە ئەم رێگەیەمان بڕی
کۆماری تورکیا هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە تا هەنوکە زۆر بەزمی و نزمی سیاسی بە خۆوە بینیوە. ئەوەی کە لەهەمویان گرنگترە دەکرێت بە دەسەڵات...
عەبادی: تەنانەت ئەگەر تیرۆریشم بکەن!
ئایا نامەکە بۆ نەیارەکانی بو، یاخود هاوڕێک بۆ هاوپەیمانەکانی، کاتێک چەند رۆژێک پێش ئێستا بەڕونی وتی تەحەدایان دەکەم تەنانەت ئەگەر ئەوە ببێتە ...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبەجێدەکات
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێدایە
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت
نەتەوە یەكگرتوەكان: 85 هەزار كەس لە رومادی هەڵاتون
واشنتۆن كوبای لە لیستی پشتیوانانی تیرۆر دەرهێنا
سەدان كۆچبەری نایاسایی لە كەناراوەكانی ئیتالیا رزگاردەكرێن
قەتەر لە بەغدا باڵیۆزخانە دەكاتەوە
پلاتەر بۆ جاری پێنجەم وەك سەرۆكی (فیفا) هەڵبژێردرایەوە
لەبارەی هەڵبژاردنەكەی (فیفا)وە
هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فیفا كەوتە قۆناغی دوەم
مەرجەعیەتی شیعە: دورنییە جەنگێكی خوێناوی هەڵگیرسێت
''کۆمپانیاکانی نەوت ئامادەن بودجەی یەک ساڵی هەرێم بدەن''
سلێمانی؛ كۆنگرەی سێیەمی ئازادی ژنانی كوردستان بەڕێوەدەچێت
بەوێنە؛ سەردانی وەزیری دارایی بۆ لای خانەنشینان
هەولێر؛ سەندیكای پارێزەران بایكۆتی كۆنگرەی دادوەری دەكات
پسپۆڕێكی بواری تیرۆر: داعش تەنها لە شەڕی كۆڵان بە كۆڵان شارەزایە
سوریا؛ بەری نوسرە شاری ئیدلەب كۆنتڕۆڵ دەكات
كۆمەڵی ئیسلامی سێیەمین كۆنگرەی خۆی دەبەستێت
هەڵەبجە؛ روداوێکی هاتوچۆ پێنج کەسی کردە قوربانی
حەویجە؛ داعش هێزێكی تایبەت بە سزادانی ژنان پێكدێنێت
لیبیا؛ داعش گەورەترین بنكەی ئاسمانی لە شاری سەرت کۆنتڕۆڵکرد
یەمەن؛ هۆزە میلیەكان شاخی عەریش-یان كۆنتڕۆڵ كرد
جۆش ئارنست: ئەمەریكا بەرپرس نیە لە ئاسایشی عێراق