رۆژی جیهانی ته‌ندروستی ژنان‌.. ساڵانه‌ زیاتر لەهەزار ژن گیان لەدەست دەدەن

(سبەی):
ئه‌مڕۆ رۆژی جیهانی ته‌ندروستی ژنانه‌و راپۆرته‌كانی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی (WHO) ئاشكرایده‌كات، تا ئێستا وه‌ك پێویست بایه‌خ و گرنگیی به‌ ته‌ندروستیی ژنان له ‌قۆناغه‌ جیاجیاكانی ته‌مه‌ندا نه‌دراوه‌.
ئه‌گه‌رچی ئاماره‌كان ده‌ریده‌خه‌ن، كه‌ رێژه‌ی جگه‌ره‌كێشان له‌ناو پیاواندا (10) ئه‌وه‌نده‌ی ژنانه‌، بەڵام به‌هۆی ئه‌و خستنه‌ بازاڕه‌ خێرایه‌ی جیهان له ‌بواری جگه‌ره‌دا به‌خۆیه‌وه‌ بینیویه‌تی، ژنان كراونه‌ته‌ ئامانج به‌تایبه‌ت له‌وڵاتانی دواكه‌وتودا .
رێژه‌ی توشبونی ژنان به‌ڤایرۆسی ئایدز له‌ئه‌فریقا و باشوری بیابانی گه‌وره‌ 60%) و له‌ناوچه‌ی ده‌ریای كاریبیی (43%)یه‌و رێژه‌كه‌ش له‌ ئه‌مەریكای لاتینی و ئاسیاو ئه‌وروپای خۆرئاوا له‌هه‌ڵكشاندایه‌.
رێژه‌ی (15%) بۆ (71%)ی ژنان له‌سه‌ر ئاستی جیهان له‌لایه‌ن هاوسه‌ره‌كانیانه‌وه‌ روبەڕوی توندوتیژی جه‌سته‌یی و سێكسیی ده‌بنه‌وه‌ دیارده‌كه‌ش له‌هه‌مو كۆمه‌ڵگه‌كاندا هه‌یه‌.
توێژینه‌وه‌كان ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كه‌ن یه‌ك له‌سه‌ر پێنجی ژنان به‌رله‌وه‌ی بگه‌نه‌ ته‌مه‌نی (15) ساڵان روبه‌ڕوی توندوتیژیی سێكسی ده‌بنه‌وه‌.
ئه‌گه‌رچی شوكردنی پێشوه‌خت له ‌پاشه‌كشه‌دایه،‌ بەڵام پێشبینی ده‌كرێت له ‌(10) ساڵی داهاتودا نزیكه‌ی (100) ملیۆن كچ پێشی ته‌مه‌نی (18)ساڵان ، هاوسه‌رگیریی ئه‌نجام ده‌ده‌ن و  ئه‌م ڕێژه‌یه‌ش سێ یه‌كی ژماره‌ی مێرمنداڵ له‌ وڵاتانی دواكه‌وتو  پێكدێنێت.
ساڵانه‌ نزیكه‌ی (14)ملیۆن كچی مێرمنداڵ، ده‌بنه‌ دایك و (90%)ی ئه‌م دایكه‌ مێرمنداڵانەش له‌ وڵاتانی دواكه‌وتودان.
ساڵانه‌ (1600) ژن و (10) هه‌زار منداڵی تازه‌ له‌دایك بو به‌هۆی گرفتی كه‌موكوڕییه‌وه‌ له‌كاتی سكپڕیی و له‌دایكبوندا گیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن كه‌ (99%)ئه‌و دایكانه‌و له‌(90%) ی مناڵه‌كانیش له‌وڵاتانی دواكه‌وتودان .
ئه‌ركی ئاماده‌كردنی خۆراك به‌زۆری له‌ئه‌ستۆی ژناندایه‌ و ژنان زۆرترین كاته‌كانیان له‌چێشتخانه‌كاندا به‌سه‌رده‌به‌ن، هه‌ربۆیه‌ رۆژانه‌ روبه‌ڕوی حاڵه‌تی سوتان و ژه‌هراوی بون ده‌بنه‌وه‌ و ساڵانه‌ به‌هۆیه‌وه‌ (1) ملیۆن و (300) هه‌زار ژن ده‌بنه‌ قوربانیی .
له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ توێژینه‌وه‌كان ئه‌وه‌یان ئاشكراكردوه‌ له‌زوربه‌ی كاته‌كاندا نه‌خۆشی سیل كه بە ‌پێنجه‌مین هۆكاری مردن له‌سه‌ر ئاستی جیهان ئەژمار دەکرێت ، په‌یوه‌ندیی ڕاسته‌خۆی له‌گه‌ڵ ڤایرۆسی ئایدز هه‌یه ‌و ئه‌مه‌ش به‌سێیه‌م هۆكاری گیان له‌ده‌ستدانی  ژنان له‌نێوان ته‌مه‌نی (15 بۆ 44 ) ساڵان ده‌درێته‌ قه‌ڵه‌م. شێرپه‌نجه‌ی ره‌حم كه ‌به‌دوه‌م جۆری بڵاوی شێرپه‌نجه‌ دیاریكراوه‌ كه‌ ژنان روبه‌ڕوی ده‌بنه‌وه‌، له ‌ئێستادا ده‌ركه‌وتوه‌ له‌(80%) ی ئه‌و ژنانه‌ی له‌ وڵاتە‌ هه‌ژاره‌كان گیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن به‌هۆی شێرپه‌نجه‌ی ره‌حمه‌وه‌یه‌.
خه‌مۆكیی  یه‌كێكی دیكه‌یه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌ی هه‌ردو ره‌گه‌زی مرۆڤ توشی ده‌به‌ن بەڵام ساڵانه‌ نزیكه‌ی (76) ملیۆن ژن  روبه‌ڕوی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ ده‌رونییه‌كان ده‌بنه‌وه‌ به‌تایبه‌ت له‌دوای منداڵ بونه‌وه‌، خۆكوژیش كه‌ به‌ حەوتەمین هۆكاری مردنی ژنان ده‌ستنیشان كراوه‌ و یه‌كێكی دیكه‌یه‌ لە هۆکارەکانی گیان لەدەستانی ژنان.


28/05/2015 بینین: 16784
 
زیاتر
رۆژی جیهانی ته‌ندروستی ژنان‌.. ساڵانه‌ زیاتر لەهەزار ژن گیان لەدەست دەدەن
ئه‌مڕۆ رۆژی جیهانی ته‌ندروستی ژنانه‌و راپۆرته‌كانی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی (WHO) ئاشكرایده‌كات، تا ئێستا وه‌ك پێویست ...
كاته‌كانی ده‌ستكه‌وتنی ڤیتامین (D) له‌ تیشكی خۆره‌وه‌
لای هه‌موان ئاشكرایه‌ تیشكی خۆی یه‌كێكه‌ له‌سه‌رچاوه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی ده‌ستكه‌وتنی ڤیتامین دی بۆ له‌ش، پسپۆڕانی بواری ته‌ندروستیش به‌رده‌وام ئامۆژگاری ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ رێژه‌ی ڤیتامین (D) له‌ له‌شیاندا كه‌مه‌، بچنه‌ به‌ر تیشكی خۆر....
زۆر خواردنه‌وه‌ی شیر زیانی هەیە
توێژینه‌وه‌یه‌كی به‌ریتانی ئاماژەی بەوەکردوە، ئه‌و كه‌سانه‌ی رۆژانه‌ بڕێكی زۆر شیر ده‌خۆن به‌جۆرێك كه‌ زیاتر بێت له‌ بڕی پێویست، ئه‌گه‌ری توشبونیان به‌ چه‌ند كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستی زیاد دەکات....
ره‌نگی سور توڕەیی بەدوادا دێت
چه‌ند پسپۆڕێكی به‌ریتانی توێژینه‌وه‌یه‌كیان له‌سه‌ر كاریگه‌ری ره‌نگه‌كان بۆ ده‌رونی مرۆڤ ئه‌نجامداوه‌ و بۆیان ده‌ركه‌وتوه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی ره‌نگی سور له‌به‌رده‌كه‌ن كه‌سانێكی توڕه‌ترن. ...
بیبه‌ری تون، وزه‌ و توانا به‌ له‌ش ده‌به‌خشێت
بیبه‌ری تون یه‌كێكه‌ له‌ جۆری سه‌وزه‌كان، به‌ڵام به‌هۆی تونی تامه‌كه‌ی زۆر كه‌س حه‌ز به‌ خواردنی ناكات، پسپۆڕانی بواری خۆراكیش چه‌ندین توێژینه‌وه‌یان له‌سه‌ر بیبه‌ری تون ئه‌نجامداوه‌ و چه‌ند سودێكیان بۆ له‌ش ئاشكرا كردوه‌....
ڤیتامین (B3) ئه‌گه‌ری توشبون به‌شێرپه‌نجه‌ كه‌م ده‌كاته‌وه‌
چه‌ند پسپۆڕێكی ته‌ندروستی توێژینه‌وه‌یه‌كیان له‌سه‌ر ڤیتامینه‌كان ئه‌نجامداوه‌ و بۆیان ده‌ركه‌وتوه‌ چه‌ند جۆرێكی ڤیتامین كاریگه‌ری دیاریان له‌سه‌ر ته‌ندروستی له‌ش هه‌یه‌ و ئه‌گه‌ری توشوبون به‌شێرپه‌نجه‌ كه‌مده‌كاته‌وه‌....
سه‌وزه‌ چاره‌سه‌ری شێرپه‌نجه‌ ده‌كات
سه‌وزه‌كان به‌هۆی ده‌وڵه‌مه‌ندیان به‌ ڤیتامین و كانزا و مادده‌ خۆراكییه‌ به‌سوده‌كان، سودێكی زۆریان بۆ ته‌ندروستیی هه‌یه‌ و ئه‌گه‌ری توشبون به‌چه‌ندنی كێشه‌ی ته‌ندروستی كه‌مده‌كه‌نه‌وه‌....
شه‌ربه‌تی خه‌یار دژی رۆماتیزمه‌یە
ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ ده‌ریخستوه‌، خواردنه‌وه‌ی شه‌ربه‌تی سه‌وزه‌كان به‌ گشتی و شه‌ربه‌تی خه‌یار به‌تایبه‌تی سودی زۆری بۆ جه‌سته‌ی مرۆڤ هه‌یه‌ و بۆ زۆرێك له‌نه‌خۆشییه‌كان چاره‌سه‌ری گونجاوه‌....
ئیبۆلا (11) هه‌زار كه‌سی كوشتوه‌
ئه‌مینداری رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی رایده‌گه‌یه‌نێت، كه‌ بڕیاریان داوه‌ به‌هاوكاری ئه‌ندامانی رێكخراوه‌كه‌یان سندوقێك به‌ بودجه‌ی (100) ملیۆن دۆلاری دابمه‌زرێنن، راشیده‌گه‌یه‌نێت كه‌ دواكاری به‌هاناوه‌چونی ئیبۆلا ده‌ هێندەی هه‌مو كێشه ‌ته‌ندروستیه‌...
كه‌مخه‌وی كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئازاری له‌ش هه‌یه‌
توێژینەوەیەکی نەرویژی دەریخستوە، ئه‌و كه‌سانه‌ی رۆژانه‌ كه‌م ده‌خه‌ون زیاتر له‌ كه‌سانی ئاسایی توشی ئازار ده‌بن....
هۆكاری نه‌مانی حه‌زی خواردن ئاشكرا ده‌كرێت
نه‌مانی حه‌زی خواردن یه‌كێكه‌ له‌و كێشانه‌ی هه‌ندێک كه‌س به‌ده‌ستێوه‌ ده‌ناڵێنن و ئه‌م حاڵه‌ته‌ هۆكار ده‌بێت بۆ دابه‌زاندنی كێشی له‌شی ئه‌و كه‌سانه‌ و توشبونیان به‌ چه‌ند كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستی....
زیانه‌كانی‌ جگه‌ره‌ له‌ به‌یانیاندا
ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ ئاشكرای ده‌كات جگه‌ره‌كێشان له‌ به‌یانیاندا زیانه‌كانی چه‌ند هێنده‌ زیاتره‌ به‌ به‌راورد به‌ كاته‌كانی دیكه‌....
نەستەلە لە جەڵتە دەتپارێزێت
توێژینەوەكى نوێ کە لە زانكۆی گلاسكۆی سكۆتلەندا ئەنجامدراوە، دەریخستوە خواردنی شكولاتە رێگرە لە تەسكبونەوەی بۆرییەكانی خوێن و یارمەتی رێكخستنی سوڕی خوێن دەدات و بەوەش ئەگەری توشبون بە جەڵتەی مێشك كەمدەكاتەوە....
خه‌وتن كێشی له‌ش داده‌به‌زێنێت
ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌یه‌ك ده‌ریخستوه‌، كه‌مخه‌وی ده‌بێته‌ هۆی زۆر خواردن، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی كه‌ڵه‌كه‌بونی چه‌وری له‌ له‌ش و نه‌سوتانی و دواتریش به‌رز بونه‌وه‌ی كێشی له‌ش....
بە چای سەوز چەوری خوێنت دابەزێتە
بە چای سەوز چەوری خوێنت دابەزێتە...
پاتریه‌ك ده‌بێته‌ جێگره‌وه‌ی وزه‌
كۆمپانیای ته‌سلا مۆتۆرز كه‌ كۆمپانیایه‌كی ئه‌مەریكییه،‌ له‌داهێنانێكیدا توانیویه‌تی پاتریه‌ك دروست بكات، كه ‌ده‌توانرێت له‌بری كاره‌با له‌ماڵ و ...
لیبریا؛ ئیبۆلا كۆتایی هات
رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی، به‌ فه‌رمی كۆتایی هاتنی په‌تای ئیبۆلای له‌ وڵاتی لیبریا راگه‌یاندو ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌كرد، له‌ماوه‌ی‌ شه‌ش هه‌فته‌ی‌ رابردودا هیچ حاڵەتێك تۆمار نه‌كراوه‌....
ناوكی شوتی جگه‌ر چالاك ده‌كات
ناوكی شوتی جگه‌ر چالاك ده‌كات...
خواردنه‌وه‌ كهولییه‌كان له‌ هه‌ر 10 چركه‌یه‌كدا كه‌سێك ده‌كوژێت
لای هه‌موان ئاشكرایه‌ خواردنه‌وه‌ كهولیییه‌كان به‌كاربه‌رێكی زۆریان هه‌یه‌ له‌ جیهاندا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا زیانێكی زۆر...
ئەگەر دوگیانیت، ماكیاژ مەکە
ئەگەر دوگیانیت، ماكیاژ مەکە ...
خه‌وی پێویست منداڵ زیره‌ك ده‌كات
چه‌ند پسپۆڕێكی به‌ریتانی له‌رێی ئه‌نجامدانی توێژینه‌وه‌یه‌كه‌وه‌ بۆیان ده‌ركه‌وتوه‌ كه‌ ماوه‌ی خه‌وتنی منداڵ كاریگه‌ری له‌سه‌ر خانه‌كانی مێشك و ئاستی زیره‌كی دروست ده‌كات....
 1      
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبەجێدەکات
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێدایە
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت
نەتەوە یەكگرتوەكان: 85 هەزار كەس لە رومادی هەڵاتون
واشنتۆن كوبای لە لیستی پشتیوانانی تیرۆر دەرهێنا
سەدان كۆچبەری نایاسایی لە كەناراوەكانی ئیتالیا رزگاردەكرێن
قەتەر لە بەغدا باڵیۆزخانە دەكاتەوە
پلاتەر بۆ جاری پێنجەم وەك سەرۆكی (فیفا) هەڵبژێردرایەوە
لەبارەی هەڵبژاردنەكەی (فیفا)وە
هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فیفا كەوتە قۆناغی دوەم
مەرجەعیەتی شیعە: دورنییە جەنگێكی خوێناوی هەڵگیرسێت
''کۆمپانیاکانی نەوت ئامادەن بودجەی یەک ساڵی هەرێم بدەن''
سلێمانی؛ كۆنگرەی سێیەمی ئازادی ژنانی كوردستان بەڕێوەدەچێت
بەوێنە؛ سەردانی وەزیری دارایی بۆ لای خانەنشینان
هەولێر؛ سەندیكای پارێزەران بایكۆتی كۆنگرەی دادوەری دەكات
پسپۆڕێكی بواری تیرۆر: داعش تەنها لە شەڕی كۆڵان بە كۆڵان شارەزایە
سوریا؛ بەری نوسرە شاری ئیدلەب كۆنتڕۆڵ دەكات
كۆمەڵی ئیسلامی سێیەمین كۆنگرەی خۆی دەبەستێت
هەڵەبجە؛ روداوێکی هاتوچۆ پێنج کەسی کردە قوربانی
حەویجە؛ داعش هێزێكی تایبەت بە سزادانی ژنان پێكدێنێت
لیبیا؛ داعش گەورەترین بنكەی ئاسمانی لە شاری سەرت کۆنتڕۆڵکرد
یەمەن؛ هۆزە میلیەكان شاخی عەریش-یان كۆنتڕۆڵ كرد
جۆش ئارنست: ئەمەریكا بەرپرس نیە لە ئاسایشی عێراق