هەدەپەو هه‌ڵبژاردن‌ لەتوركیا

له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج

رۆژی‌ (7)ی حوزەیرانی داهاتو له‌توركیا 26ه‌مین خولی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ پەرله‌مان به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا دیارترین ئه‌و پارتانه‌ی‌ به‌شداری‌ ده‌كه‌ن "ئاكپارتی‌، مه‌هه‌په‌، جه‌هه‌په‌، هه‌ده‌پە" ن. ئێستا له‌كۆی‌ 550 كورسی‌ پەرله‌مانی‌ توركیا 317 كورسی‌ به‌ده‌ست ئاكه‌په‌و 231 كورسی‌ دیكه‌ به‌ده‌ست ئۆپۆزسیۆن و ئه‌وانی‌ دیكه‌وه‌یه‌، كورد به‌ سه‌ربه‌خۆ 35 كورسیان له‌و ژماره‌یه‌ هه‌یه‌، ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجاره‌ كورد به‌و شێوازه‌و وه‌ك حیزبێكی‌ سه‌رتاسه‌ری‌ به‌شداری‌ هه‌ڵبژاردن ده‌كات، كۆی‌ دانیشتوانی‌ توركیا زیاتر له‌ 76ملیۆن كه‌س ده‌بن له‌و ژماره‌یه‌ نزیكه‌ی‌ 20 ملیۆنی‌ كورده‌و زۆربه‌یان دابه‌شبون به‌سه‌ر 21 پارێزگای‌ توركیادا له‌كۆی‌ 81 پارێزگا، ئه‌و 20 ملیۆنه‌ ده‌كاته‌ زیاتر  20% دانیشتوانی‌ توركیا، له‌هه‌ڵبژاردندا توركیا ده‌كرێته‌ 85 بازنه‌، بازنه‌ زیاده‌كان هی‌ ئه‌نقه‌ره‌و ئه‌سته‌نبوڵن.

بەپێی ئامارەکان، زیاتر له‌ 55 ملیۆن كه‌س مافی‌ ده‌نگدانی‌ هه‌یه‌، له‌و ژماره‌یه‌ (53.765.331) كه‌سی‌ له‌ناو توركیاو نزیكه‌ی‌ سێ‌ ملیۆن له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ توركیا به‌شداری‌ هه‌ڵبژاردن ده‌كه‌ن، هه‌ده‌پە بۆ بڕینی‌ رێژه‌ی‌ 10% پێویستی‌ به‌ نزیكه‌ی‌ (5) ملیۆن ده‌نگ هه‌یه‌، ئه‌مه‌ به‌پێی‌ به‌شداری‌ خه‌ڵك كه‌م و زیاد ده‌كات، به‌لای‌ ته‌واوی‌ خه‌ڵكه‌وه‌ هه‌ده‌پە باڵی‌ سیاسی‌ په‌كه‌كه‌یه‌ له‌ناو توركیا، ئه‌گه‌رچی‌ خودی‌ هه‌ده‌پە وه‌ك حیزبێكی‌ سه‌رتاسه‌ری‌ ده‌یه‌وێ‌ وه‌ك پارتی‌ دیموكراتی‌ گه‌لان به‌شداری‌ بكات و سود له‌ده‌نگی‌ ئازادیخوازانی‌ تورك و عه‌له‌ویه‌كان و ئه‌رمه‌ن و عه‌ره‌ب و ئه‌وانی‌ تریش وه‌ربگرێ‌، ئه‌م تێزه‌ش به‌ كۆنفیدراڵی‌ دیموكراسی‌ دێته‌ ناسین و عه‌بدوڵا ئۆجەلان له‌نوسینه‌كانی‌ دوای‌ ساڵانی‌ 2000 به‌ دواوه‌ زۆر مكوڕه‌ له‌سه‌ری‌، هه‌ر ئه‌مه‌ش وایكردوه‌ خوازیارانی‌ ئاشتی‌ له‌ناو توركه‌كاندا به‌ راده‌یه‌كی‌ زۆر زیاد بكه‌ن، له‌كاتێكدا پێشتر زۆر دژایه‌تی‌  كورد هه‌بو.

به‌ربه‌ستی‌ 10% له‌دوای‌ كوده‌تای‌ ساڵی‌ 1980 هێنرایه‌ نێو ده‌ستوری‌ توركیاوه‌ و به‌ به‌ربه‌ستی‌ كه‌نعان ئیڤرین ناسراوه،‌ چونكه‌ له‌ سه‌رده‌می‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ ئه‌ودا بو، ئه‌وه‌ش له‌ریفراندۆمێكدا كه‌ ساڵی‌ 1983 به‌ڕێوه‌چو، راسته‌ ئه‌م به‌ربه‌سته‌ زه‌مینه‌ی‌ دیموكراتیه‌تی‌ به‌رته‌سك كردوه‌ته‌وه‌، بەڵام پاڵنه‌رێكی‌ باشیش ده‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ده‌پە خه‌باتی‌ زیاتر بكه‌ن له‌پێناوی‌ شكاندنیدا، هه‌رچه‌ندە لام وایه‌ ره‌نگه‌ له‌ ئاینده‌دا ئه‌م رێژه‌یه‌ هه‌ڵبگیرێ‌، ئێستاش هه‌ندێ‌ زه‌حمه‌ته‌ هه‌ده‌پە بتوانێ‌ بیشكێنێ‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ زۆرێك له‌كوردی‌ باكور هێشتا له‌ژێر كاریگه‌ری‌ پانتوركیزم و سیاسه‌تی‌ ئاكپارتیدان  كه‌ وه‌ك حیزبێكی‌ ئیسلامگه‌را لێیده‌ڕوانن، هه‌رچه‌ندە ئاكپارتی‌ تائێستا به‌رانبه‌ر ئه‌وانی‌ تر ئاینی‌ ئیسلامی‌ وه‌ك چه‌كێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ده‌نگ به‌ كار هێناوه‌.

ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌ده‌پە تاوانبار ده‌كات به‌وه‌ی‌ ناوی‌ كوردو كوردستان ناهێنێ‌، سته‌مێكی‌ گه‌وره‌ له‌ ئاوه‌زو بیركردنه‌وه‌ی‌ خۆی‌ ده‌كات، هه‌ر ئه‌وان پێشتر ده‌یانوت په‌كه‌كه‌ توندڕه‌وه‌و ده‌یه‌وێ‌ توركیا دابه‌شبكات، وه‌ك چۆن ئاكپارتیش هه‌ر ئه‌وه‌ ده‌ڵێن، هه‌مو توركیاش ده‌زانن كه‌ هه‌ده‌پە باڵی‌ سیاسی‌ په‌كه‌كه‌یه‌و ده‌یه‌وێ‌ كۆنفیدراڵی‌ دیموكراتی‌ و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری‌ شاره‌كان و ناوچه‌كان په‌ره‌ پێبدات، له‌ساڵی‌ 2006یشه‌وه‌ تا ئێستا ژماره‌ی‌ ئه‌و شارو شارۆچكانه‌ی‌ هه‌ده‌پە به‌ڕێوه‌یان ده‌بات، پێشتر ناوی‌ به‌م جۆره‌ نه‌بو گه‌ یشتوه‌ته‌ 115 شاره‌وانی‌ ئه‌و ده‌م ته‌نیا 58 شاره‌وانیان به‌ ده‌سته‌وه‌بو.

زوڵمێكی‌ گه‌وره‌ ده‌كرێ‌ له‌وه‌ی‌ هه‌ندێ‌ كه‌س باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، ده‌میرتاش یان هه‌ركه‌سێكی‌ دیكه‌ی‌ هه‌ده‌پە كوردی‌ نازانێ‌، ئاخر سه‌ت ساڵه‌ له‌وێ‌ زمانی‌ كوردی‌ وردو خاش ده‌كرێت و خۆیان وته‌نی‌ جینۆساید كراوه‌، ئێستا زوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و سته‌مه‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ كۆتایی‌ پێبێت، هێشتا له‌توركیا زمان و گۆرانی‌ و سیاسه‌ت به‌ كوردی‌ ئازادی‌ ته‌واوی‌ به‌ ده‌ست نه‌هێناوه.

ئه‌گه‌ر هه‌ده‌پە به‌ربه‌ستی‌ 10% ببڕێ‌ له‌ناو ئه‌و هه‌مو سته‌مكاریه‌دا، ئه‌وه‌ ده‌ستكه‌وتێكی‌ گه‌وره‌یه‌ بۆ كورد ئه‌گه‌رچی‌ ژماره‌ی‌ كورسیه‌كانی‌ نه‌گاته‌ 60 كورسیش كه‌ ئه‌وه‌ش له‌ناو 550 كورسیدا هێنده‌ كاریگه‌ر نابێ‌، بەڵام ئه‌وه‌ بۆ كورد گرنگه‌، به‌ده‌ستهێنانی‌ ئه‌و رێژه‌یه‌ش توركیا له‌شه‌ڕو پشێوی‌ دور ده‌خاته‌وه‌، كه‌ له‌ئێستاوه‌ ئاكپارتی‌ و سوپا ئاماده‌ سازی‌ بۆ ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر چی‌ ئاسان نابێ‌، چونكه‌ ئیتر 2015 یه‌، ئه‌گه‌رچی‌ مه‌رجیش نیه‌ شتێكی‌ ئه‌و تۆ روبدات.
23/05/2015 بینین: 3520
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چیرۆكه‌كانی‌ به‌هه‌ده‌ردان...
وه‌زیری‌ دارایی‌ باش ده‌كات ...
كه‌ركوك له‌به‌رده‌م گۆڕانكاریه‌ نوێیه‌كه‌دا ...
كوردو ئه‌رمه‌ن لێكچون و جیاوازی ...
بۆ شه‌ڕی‌ ناوخۆ!...
ئه‌نفال و كاریگه‌ریه‌كانی‌ له‌سه‌رخۆ بژێوی‌ و خۆخاوه‌نی‌
ئه‌نفال و رۆژئاوا...
دیسان نه‌وته‌كه‌ی كه‌ركوك ...
داعش له‌ پارله‌ماندا...
هه‌ڵه‌بجه‌ كوێی دنیایه‌ ...
نه‌ورۆزی ئه‌مساڵ له‌ ئامه‌د...
راپه‌ڕین چی‌ نه‌كرا ...
حه‌شدو داعش درنجه‌كانی سه‌رزه‌مین ...
ئینساندۆستی گێلانه‌ ...
خه‌ریك بو گه‌مه‌ی ده‌ربڕینه‌...
میلیشیا وه‌ك هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی به‌رده‌وام ...
كه‌ركوك به‌ مرۆیی كردنه‌وه‌ی قوربانی ...
30ی 1 و خه‌مه‌ كوردیه‌كان ...
ریشه‌ و رایه‌ڵه‌كانی داعش ...
چی كۆمانده‌كاته‌وه‌...
وه‌زاره‌تی‌ دارای‌ و كۆمپانیاكانی‌ حیزب ...
وه‌ته‌نیات و به‌یاننامه‌ ...
شیعه‌ له‌م دیوی‌ ده‌رگاكه‌ ...
كه‌ركوك له‌ 2015دا ...
ساڵێكی‌ تریش! ...
كه‌ركوك له‌نێوان خیانه‌تلێكردن و خێر پێكردنا ...
كه‌ركوك راستكردنه‌وه‌ی‌ هه‌ندێ‌ هه‌ڵه‌ ...
واژوه‌كه‌ی ته‌ها زه‌نگه‌نه‌ و واژوه‌ ونه‌كان ...
ته‌قینه‌وه‌كه‌ی‌ شۆڕیجه ‌و میدیای‌ كوردی‌ ...
جه‌نابی سه‌رۆك سه‌یرمكه‌!...
ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان و پارله‌مانی‌ كوردستان ...
ئاواییه‌ بێنازه‌كان ...
كه‌مال فواد له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سیاسه‌ت ...
خورماتو و حه‌مرین هی‌ خه‌ڵكه‌كه‌ین نه‌ك میلیشیاكان ...
ئه‌گه‌ر به‌غدا هه‌ر وابكات ...
ئه‌ردۆگان و ژماره‌ ...
كێشه‌ی‌ كۆچپێكراوان و چۆنێتی‌ چاره‌سه‌ر ...
نوسینگه‌ی‌ كه‌ركوكی‌ پارله‌مان و ئازاری‌ كه‌ركوكیه‌كان ...
به‌ردو گوڵ ...
ژن لای‌ یه‌په‌گه‌ و داعش ...
ئێزدیه‌ خۆپارێزه‌كان ...
لۆخۆیان دڕ و لۆ وی‌ دی‌ كڕن ...
ئه‌مه‌ش بگێڕنه‌وه‌...
عێراق به‌رپرسیاره‌تی‌ به‌رانبه‌ر پێكهاته‌كان؛ ئێزدیه‌كان به‌نمونه‌...
خۆری‌ ئێزیدی‌ توڕه‌یه‌ ...
داعش و شه‌نگال
هه‌ندێ‌ زانیاری‌ گرنگ له‌باره‌ی‌ شه‌نگال و ئێزدیه‌وه‌:...
ده‌نگه‌كانی‌ سلێمانی‌ ...
موچه‌ و مرۆڤ ...
خوێنی‌ كه‌ركوكیه‌كان ...
ئامرلی‌ و لینینگراد ...
ئه‌وه‌ی‌ پێشمه‌رگه‌ ده‌یكات...
رۆژئاوای‌ كوردستان خه‌مێكی‌ فه‌رامۆشكراو ...
وه‌زاره‌تی‌ دارایی‌ چی‌ بكات؟...
بتی‌ خۆكرد...
جینۆساید و ئازاری‌ هیندیه‌ سوره‌كان...
قه‌یران باوكی‌ درۆ و دزی‌...
قه‌ندی‌ تاڵ ...
ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان و بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان ...
نه‌وت له‌ ته‌عریبه‌وه‌ بۆ ته‌تریك ...
بانگه‌شه‌ی‌ ده‌وڵه‌ت و ماڵه‌باجێنه‌...
سیاسه‌تی‌ تاریك ...
سۆرانی‌ مامه‌ حه‌مه‌تان بیره‌ ...
نه‌ریتی‌ بێمنه‌تی‌...
كوردو هه‌ڵبژاردن ..تیڤاڵ و مه‌كسی‌ كوده‌ری‌ ...
شێره‌ژنێك له‌ناو دادگا ...
تۆڵه‌ی‌ خه‌ڵك ...
ئازاره‌كانی‌ كه‌ركوكی‌ بون...
كۆرو مۆرو نابۆكۆ ...
داشه‌ هاره‌
نه‌وت به‌ره‌و كوێمان ده‌بات؟ ...
با بیبه‌ینه‌ سه‌ر...
نیوه‌ی‌ فیلمه‌كه‌ ...
ئاشبه‌تاڵی‌ پێمه‌كه‌ن ...
داعش و خودا...
گۆڕان و حكو‌مه‌ت ...
نه‌وت و نه‌گبه‌تی‌...
كه‌ركوك له‌ بارودۆخێكی‌ تردا ...
ته‌قه‌ی‌ كورد له‌ كورد ...
هه‌رێم خورمژی‌ ده‌وێت...
مامۆستا محه‌مه‌د عه‌لی‌ محه‌مه‌دیان و مامۆستاكانی‌ تر...
پێشمه‌رگه‌ و موچه‌...
بۆ فریشته‌كه‌ی‌ رۆژئاوا...
داعش و ساڵی‌ نوێ‌ ...
نامه‌یه‌ك بۆ ئامه‌د...
خوێن و گه‌نده‌ڵی‌...
كاوه‌ و سۆران و سه‌رده‌شت و دایكانی‌ ئێمه‌...
نه‌وت و ئه‌نفال...
خورماتو سه‌عدیه‌ی‌ بێخاوه‌ن...
پۆستی‌ پارێزگاری‌ سلێمانی‌ و پرسی‌ هه‌ڵبژاردن...
كه‌ركوك له‌نێو یاسا و بڕیاره‌كاندا...
هه‌ڵبژاردنی‌ پیس ...
قامچی‌ و قانون ...
خه‌مێك بۆ كه‌ركوك ...
ئازایه‌تی‌ و خۆ خاوه‌نی‌ ...
هه‌ڵبژاردن و په‌یمانی‌ شه‌ره‌ف ...
ئه‌وه‌ی‌ بارزانی‌ ده‌یڵێت وایه‌...
یه‌خه‌ی‌ كامتان بگرین یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
كورد له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان چی‌ بكات؟...
ئۆپۆزسیۆن و كۆنگره‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌...
له‌ق له‌قه‌كان و شه‌هیده‌كانی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆ...
رۆڵی‌ كۆكه‌ره‌وه‌...
سه‌دوچل به‌ره‌وكوێ‌ ...
كۆیله‌كردن ...
بارزانی‌ شه‌مه‌نه‌فه‌ره‌كه‌ به‌ره‌و هه‌ڵدێر ده‌بات...
مه‌حمود یاسین بۆ كوێ‌ ده‌به‌ن...
كونسڵگه‌ری‌ فه‌ره‌نسا و درۆ...
ئاپۆ و ئاگربه‌ست...
باوكێ‌ له‌ قه‌یتول...
ته‌قینه‌وه‌كه‌ی‌ دوبز...
پوره‌ حه‌به‌...
17ی‌ شوبات و یه‌ك دوقسه‌ی‌ تر...
سته‌مكردن له‌ شه‌هید...
وه‌همی‌ چاكسازی‌...
دیسان وه‌زاره‌تی‌ كاره‌ساته‌ سروشتییه‌كان...
ناو وه‌ك كێشه‌یه‌كی‌ قانونی‌ ...
نهێنی‌ نه‌فره‌ته‌كه‌...
نوكته‌ی‌ كوردی‌ ...
های‌ له‌وه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌ پشتگیری‌ پارێزگار بكه‌ین؟ ...
كه‌ركوك و خوێندن و زمانی‌ كوردی‌ ...
كورسی‌ و سه‌رۆك...
داود ئۆغڵو له‌ كه‌ركوك...
بارزانی‌ و رای‌ گشتی‌...
خورماتوی‌ بێ‌ خاوه‌ن...
كوردستانیبونی كه‌ركوك له‌ڕوی دابه‌شبونی دانیشتوانه‌وه‌...
بارزانی و موقته‌دا...
لەنێوان عێراقەكەی سەدام و عێراقەكەی ئەمه‌ریكادا...
كۆنگرەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان و عێراقیبون...
"خاكی‌ داگیركراو"...
هەڵەكە لە كوێدایە؟...
ئه‌رێ‌ به‌ڕاست كه‌س رقی‌ له‌ سه‌رۆكه‌؟...
میدیا ‌و مه‌یمون...
"سه‌رۆك، نه‌وته‌كه‌ ده‌ڕوات"...
روه‌ سوره‌كانی ده‌سه‌ڵات...
عێراق‌و پینه‌ی‌ سیاسی‌...
كه‌ركوك‌و ته‌عریب‌و پایته‌ختی‌ رۆشنبیری‌ ...
برینی ئه‌نفال له‌نێوان ساڕێژكردن‌و كولانه‌وه‌دا...
په‌رله‌مانی‌ عاجباتی‌ ...
سه‌دو چل‌و په‌رله‌مانی كوردستان...
ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات نایه‌وێت بیزانێت...
بۆچی له‌ كێشه‌ی‌ كه‌ركوكدا كه‌مته‌رخه‌مبووین؟!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...