سایکۆلۆژیای فەندەمێنتالیزم

ئاریان رەشید شەریف


تێگەیشتنی چەمکی فەندەمێنتالیزم و راڤەکردنی ئەدگارو خەسڵەتەکانی لە ئەمڕۆدا ئەرکێکی گرنگی روناکبیران و توێژەرانی بواری سیاسەت و سایکۆلۆژیاو کۆمەڵناسییە. ئەمڕۆ لە هەموکات زیاتر کۆمەڵگای مرۆیی روبەڕوی مەترسی راڤە توندوتیژو لێکدانەوە سەختگیرەکانی ئایین دەبێتەوە، گروپ و دەستە فەندەمێنتالەکان بە هەڕەشەی گەورەو مەترسیدار بۆ سەر شارستانیەت مەدەنییەت و بیری ئازاد دادەنرێن، کە لە ئەمڕۆدا دەرئەنجامی سیستمی دژە ئینسانی سەرمایەداری و بێباکی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە ئاستی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ و زیادبونی کەلێنی گەورەی چینایەتی لەنێو دەوڵەتانی قەیراناوی رۆژهەڵات و سەرهەڵدانی پوچگەراییەکی کوشندە لەنێو دەوڵەتانی پێشکەوتوی رۆژئاوایی، ئەگەری سەرهەڵدانی توندوتیژی و وێرانکاری لە هەمو کاتێکی تر زیاتر لە ئارادایە.

ئەگەر لە رابوردودا فەندەمێنتالیزمی ئیسلامی تەنها گوزارشتی لە کۆمەڵگای ئیسلامی و دەوڵەتە ئیسلامییەکان کردبێت بە عەرەب و غەیرە عەرەبەوە، ئەوا ئەمڕۆ رێکخراوی (داعش) کە نمایندەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی و بەرجەستەکەری بیری ئوسولی و بونیادگەرایی ئیسلامە سیمایەکی جیهانی وەرگرتوە و خەسڵەتێکی نێو نەتەوەیی بە خۆیەوە بینیوە. چەکداران و ئەندامانی داعش تەنها لەژێر ناوی هاوڵاتیانی کۆمەڵگا ئیسلامییەکان پێناسە ناکرێن و هاوڵاتیانێکی زۆری جیهانی رۆژئاوایی لەم پڕۆژەیەدا بەشدارن، هەروەک ناکرێت تەنها لە دیدی ئایینیەوە بۆ بابەتەکە بڕوانین و لە روانگەی سیاسی روتەوە سەیری کێشەکان بکەین، بەڵکو رەهەندی سایکۆلۆژی و سۆسیۆلۆژی و ...هتد. نەخشی سەرەکی لە راڤەکردنی ئەم بابەتەدا دیاری دەکەن.

 ئەو هۆکارەی تاکێکی کورد ئالودەی ئەم رێکخراوە دەکات هەمان ئەو هۆکار و پاڵنەرە نییە کە تاکێکی رۆژئاوایی بەرەو فەندەمینتالیزم پاڵدەنێت و بۆ ناو داعش راپێچی دەکات، بە هەمان شێوە پاڵنەری تاکێکی کورد یان بیانی هاوشێوەی پاڵنەر و هۆکاری پابەند بونی تاکێکی عەرەب نییە بۆ هەمان ریکخراو. هەر بۆیەش دوچاری هەڵە دەبین ئەگەر لە یەک دیدگاوە خویندنەوە بۆ بیری فەندەمێنتالیزم و هزری داعش بکەین.

لە ئەمڕۆدا دو راڤەی جیاواز و تا رادەیەکیش دژ بەیەک بۆ سەرهەڵدانی داعش و بیری فەندەمینتالیزمی ئیسلامی لە ئارادایە، کە دەتوانین بڵێین هیچ کام لەو دو راڤەیە ناتوانێت تێگەیشتنێکی راست و دروست و کۆنکرێت لە هزری فەندەمێنتالیزم بە دەستەوە بدات. لە کاتێکدا یەکەمیان لە روانگەی پیلانی رۆژئاواییەوە لە بابەتەکە دەڕوانێت و سەرهەڵدانی داعش تەنانەت هزری فەندەمێنتالیزمی ئیسلامیش وەک پیلانی دەوڵەتانی رۆژئاوا لەسەروی هەموشیانەوە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا چاو لێدەکات، لای ئەم بەرەیە بەرژەوەندیەکانی رۆژئاوا و کارکردنیان بە ئامانجی بەدیهێنانی بەرژەوەندییە ستراتیژی و سیاسی و ئابوریەکانیان لە پشتی سەرهەڵدانی ئەم بزوتنەوە پەڕگیرانەوەن، ئەم بەرەیە لایەنگرانی ئیسلام و نوسەر و روناکبیرانی ئیسلامی نوێنەرایەتی دەکەن. بەڵام بەرەی دوەم کە کەسانی عەلمانی و نا ئایینی پێکیدەهێنن بە توندی هزری فەندەمێنتالزمی ئیسلامی بە دەقەکانی قورئان و فەرمودەکانی پێغەمبەری ئیسلامەوە گرێدەدەن و ئایین بەسەرچاوەی یەکەم و کۆتایی هزری فەندەمێنتالیزم و سەرهەڵدانی بزاوت و رەوتە توندڕەو رادیکالە ئیسلامییەکان دەزانن.

بێگومان رای هەریەک لەم دو بەرەیە لە روانگەیەکەوە راستەو بەشێکی حەقیقەتەکان بەرجەستە دەکات، بەو مانایەی هەم رۆژئاوا لە سەرهەڵدانی بزاوتە توندڕەوەکان بەشدارن و هەم ئایینی ئیسلام و دەقەکانی قورئانیش خۆراکی سەرەکی ئەم بزاوت و هزرانە دابین دەکەن.

 کاتێک باسی فەندەمێنتالیزم دەکەین مەبەستمان تەنها فەندەمێنتالیزمی ئیسلامی نییە، یاخود هزری پەڕگیری ئایینی نییە بە تەنها، بەڵکو فەندەمێنتالیزم زاراوەیەکی سیاسی یەو بەسەر هەمو ئەو بزاوت رەوتە ئایینی و نا ئایینی یانەش پراکتیزە دەبێت کە سروشتێکی پەڕگیر و توندوتیژو رادیکالانەیان هەیە و دژی هەر گۆڕانکاری و کرانەوەیەکن و بە توندی بەسەر خۆیاندا داخراون و هەر ئایدییایەک رەتدەکەنەوە کە لە دەرەوەی خۆیانەوە ئاراستە کرابێت. (جۆرج مارسدین- Georg Marsden) پێناسەی فەندەمێنتالیزم دەکات بەوەی: "داخوازییەکە بۆ پێگیری کردنێکی توندی دڵنیا لە بیروباوەڕێکی ئایینی وەکو پەرچە کردارێک دژی ئایینزانی مۆدیرنە." یاخود پێناسە کراوە وەکو : " بیرکردنەوەو رەفتارکردن لەسەر بنەڕەتی بیرو ئەندێشەو رەفتاری سەردەمەکانی رابوردو کە زۆربەی جار دەگەڕێتەوە بۆ سەر باوەڕێکی دینی و سەرئەنجام لەسەر شانۆی سیاسەتدا دەردەکەوێت." رەگی وشەی فێندەمێنتالیزمیش لە فەندەمێنتال (Fundamental) وەرگیراوە کە وشەیەکی ئینگلیزیی یەو واتای (بنچینەیی یان رەگ و ریشەیی یان بنەڕەتی) دەگەیەنێت، (Fundamentalism) یش پاش لکاندنی پاشگری (یزم-ism) سیفەتی ئایدۆلۆجی وەردەگرێت و وەکو هزرێکی سیاسی و فەلسەفی گوزارشت لە خۆی دەکات. (کامەران حمە سعید) لە کتێبی (فەندەمێنتالیزم) کە چەند راڤەیەکی خۆی و چەند دەقێکی وەرگێڕراو دەربارەی فەندەمێنتالیزم و بیری فەندەمێنتالزمی ئیسلامی لە خۆ دەگرێ، لە راڤەی فەندەمێنتالیزمدا دەڵێت : "فەندەمێنتالیزم لە هەمو ئایینەکانی ئیسلامی و مەسیحی و یەهودی و بودایی و هیندۆسیدا کەم و زۆر بونیان هەبوەو هەر هەن و هەمویان لەم چەند خاڵەدا هاوبەشن :
1. گەڕانەوە بەرەو رابوردو و دەقەکانی ئایین.
2. خۆ بردنەوە سەر –سەلەفی ساڵح-.
3. رەچاو نەکردنی سەردەم و شوێن و نەکرانەوە بە رویدا.
4. رواڵەتگەری بێ سنور و دەمارگیری و پەڕگیری.
5. خۆ بە حەق زانین و تاپۆکردنی حەقیقەت.
6. توندوتیژی لە بەرامبەر هەمو کەس و هەمو فیکرێکدا.
7. تەکفیر.
8. موتوربە کردنی سیاسەت لە ئایین.
9. موتوربە کردنی گرفتە مرۆیی و کۆمەڵایەتیەکان لە ئایین."

لەم روانگەیەوە دەکرێت فەندەمێنتالیزم بە دوژمنی کرانەوەو نوێگەری وەسف بکەین، لێرەشەوە فەندەمێنتالیزم لە کۆنسەرڤاتیزم نزیک دەبێتەوەو گەڕانەوە بۆ رابوردو رەتکردنەوەی ئێستا دەکاتە بەرنامەی کاری خۆیی و هەر نوێگەری و کرانەوەیەک بە لادان لە ئایین و نزیک بونەوە لە کوفر و بێ ئیمانی پێناسە دەکات. هزری فەندەمێنتالیزم زیاتر هۆگری ئایینەو لەگەڵ تێڕوانینی ئایین بۆ دونیاو مرۆڤ و ژیانی مرۆڤ لەسەر زەوی نزیکایەتی هەیە، هەر بۆیەش زیاتر شەقڵێکی ئایینی بە خۆیەوە دەگرێت و بە ئایینەکانەوە خۆی گرێ دەدات. فەندەمێنتالیستە ئیسلامییەکان خۆیان بە رابەرو فریادڕەسی ئەخلاقی کۆمەڵگای خۆیان دەزانن، پێیان وایە ئەو کۆمەڵگایە بەهۆی هەڵگەڕانەوە و دورکەوتنەوە لە ئایین و خوداو دەقەکانی قورئان و فەرمودەو راسپاردەکانی پێغەمبەرەوە دوچاری فەسادی ئەخلاقی و تێکچونی شیرازەی کۆمەڵایەتی بوە، وا لێکدەدەنەوە کە مێژوی ئیسلامی بەرەو تیاچون و نزم بونەوە دەڕوات کە دەبێت لەسەر دەستی ئەماندا دوبارە بژێتەوە و بەرنامەکانی خودا لەسەر هەمو مرۆڤایەتی پیادە بکرێت.

دەتوانین رەگی فەندەمێنتالیزم بۆ سێ رەهەندی سەرەکی بگێڕینەوە یاخود سێ فاکتەری گرنگ لە داڕشتنی هزری فەندەمێنتالیزم بە بنەڕەتی و کاریگەر دابنێین، کە ئەوانیش خێڵ و ئایین و قەیرانی کۆمەڵایەتین. خێڵ و کەلتوری خێڵەکی بەرهەمهێنەری هزری توند و داخراوی فەندەمێنتالیزمەو ئایینیش خۆراکی سەرەکی ئەو هزرە دابین دەکات و قەیرانە کۆمەڵایەتیەکانیش یاریدەدەری سەرەکی زەق بونەوەو بەرجەستەبونی هزری پەڕگیرو رادیکال و فەندەمێنتالیزمن.

خێڵ وەکو سەرەتاییترین بنەماکانی پەیوەندی مرۆیی هەڵگری شێوازێکی دیاریکراوی رەفتارە کە لە سەر بنەمای خوێن و خزمایەتی دادەمەزرێت و لە سروشتی مرۆڤەوە نزیکە و رەگی قوڵی لە سایکۆلۆژیای مرۆڤدا داکوتاوە، ئەم قۆناغە هێشتا دژەکەی خۆی نەناسیوە، کە شارستانییەتەو مرۆڤ تیایدا ئامادو پەروەردە دەکرێت بۆ ژیانێکی دەستکرد بە ئاراستەی دورکەوتنەوە لە سروشتی مرۆیی و هەڵکشان بەرەو کەماڵ و باڵایی لەڕێی پەروەردەوە. لە سیستمی خێڵدا مرۆڤ زیاتر لە ژێر کاریگەری پاڵنەرە غەریزییەکانیدا رەفتار دەکات، ئەم سیستمەش بە تێپەڕبونی کات کلتورێکی دیاریکراو بەرهەم دێنیت کە هەڵگری خەسڵەت و سیمای تایبەتی خۆیەتی. تاکی خێڵەکی زۆر کۆنسەرڤاتیڤەو لەهەر گۆڕان و ئاڵوگۆڕێک دەترسێت و بە توندی پابەندی ئێستا دەبێت و لە داهاتو سڵ دەکات، شانازی بە ئازایەتی خۆیەوە دەکات و جەنگاوەری و توندوتیژی و نالێبوردەیی سیمای سەرەکییەتی و زۆر بە توندی بەگژ هەر بیروبۆچونێکدا دەچێتەوە کە لەگەڵ روانینەکانی خۆیدا ناکۆک بێت. تۆڵەکردنەوە خەسڵەتێکی دیارو پیرۆزی خێڵ و تاکی خێڵەکییە، تۆڵە کردنەوە بنەمای سەرەکی سیستمی خێڵ پێکدێنێت و تاکی خێڵەکی ئەگەر تۆڵە نەکاتەوە ئەوا دەکەوێتە بەر لۆمەی خەڵک (ئەوانی تر) و لۆمەی خەڵکیش خراپترین سزایە کە روبەڕوی تاکی خێڵ دەبێتەوە. روانینی خەڵک بنەمای رەفتاری تاکی خێڵەکی پێکدێنێت، بونە جێگەی رەزامەندی خەڵک هەمیشە تاک و رەفتاری تاک ئاراستە دەکەن، بەم پێیە تاکی خێڵەکی تاکێکە بەتوندی گیرۆدەی خەڵکەو خاوەنی رەفتارو بیرو ئەندێشەی ئازادانەی خۆی نییە. ئەم تاکە ناتوانێت سەربەخۆ بێت و گوزارشت لە ئیرادەو ویستی راستەقینەی خۆی بکات و خاوەنی دونیابینی و تێڕوانینی ئازادانەی خۆی بێت، بەمەش بەردەوام خۆنواندن و بیری توندوتیژی و خود پەسەندی و ئەویتر رەتکردنەوە و نالێکبوردەیی لە دۆخی خۆبەرهەمهێناوەدا دەبێت. ئەم روانگە خێڵەکییەش نزیکایەتی زۆری لەگەڵ هزری ئایینی هەیەو بەتوندی تێوەی دەئاڵێت و پێوەی پابەند دەبێت، تێڕوانینی ئایینیش بەو پێیەی تێڕوانینێکە لە پێشینانەوە ماوەتەوەو گەورەکان پەسەندیان کردوە و سەپاندویانەو وەکو تێڕوانینی باش و دروست رەزامەندیان لەسەر داوە، ئەوا بە توندی لە ناخی تاکدا دەچەسپێ و لێدەرچونی وەکو تاوان و گوناهێکی گەورە سەیر دەکرێت بەو پێیەی تاکی خێڵەکی ئەڵقە لە گوێی کلتوری پێشینانەو بەمو لێی لانادات. لەم روانگەیەوە رەفتاری خێڵەکی زەمینەی سەرهەڵدانی بیری فەندەمێنتالیزم دەسازێنێت، تاکێکی توندوتیژ و نالێبوردەو پەڕگیر بەرهەم دێنێت کە هەمیشە ئامادەییە لە پێناوی بیرو باوەڕەکەیدا بکوژێت و بکوژرێت.

 ئایین و دەقە ئایینیەکانیش پاساوی کردەوەکانی مرۆڤی توندڕەو رادیکال و پەڕگیر فەراهەم دەکەن، فەندەمێنتالیستەکان لە نێو دەقی کتێبە پیرۆزەکان و فەرمودەکانی پیغەمبەردا بە دوای پاساوی کردەوەکانیاندا دەگەڕێن و رەفتارە نامرۆڤانەو دزێوەکانیان وەکو یاسایەکی ئاسمانی پیرۆز یاخود دەستورێکی خودایی باڵا گوزارشت لێدەکەن. بەمەش بە کردەوەکانیان شەقڵێکی پیرۆز دەبەخشن و خۆیان وەکو بەرجەستەکەری ویستی خودا لەسەر زەوی دەخەنە رو، وا لە خۆیان دەڕوانن وەکو ئەوەی ئەمان نوێنەرایەتی ئیرادەی خوا دەکەن و دادپەروەری خواوەند لەسەر زەوی لەسەر دەستی ئەمان و لە رێی کردەوەکانی ئەمانەوە بەدیدێت.

عەقڵانیەتی خێڵ و دەقی ئایینی هێشتا ناتوانن زەمینەی سەرهەڵدانی فەندەمێنتالیزم بسازێنن ئەگەر دۆخە بابەتیەکە لەبار نەبێت و قەیران و کەلێنی گەورەی کۆمەڵایەتی لە ئارادا نەبێت، لەم روەوە دەتوانین نالەباری دۆخی ژیان لە نێو کۆمەڵگاو هەبونی کەلێنێکی گەورەی ئابوری لە نێوان هەژاران و دەوڵەمەندان و نادادپەروەری لە دابەشکردنی سامانی نیشتمانی و جیاوازی قوڵ لە نێو گروپ و دەستەو توێژە کۆمەڵایەتیەکان بە پاڵنەری سەرەکی سەرهەڵدانی توندوتیژی وەسف بکەین و سازبون و گەشەکردنی ئایدییاو هزری فەندەمێنتالیزم بە دەرئەنجامی ئەم پاڵنەرە بزانین.

 ئەگەر ئەم فاکتەرانەی باسمان کردن وەڵامی سەرهەڵدان و دروستبونی بزاوت و هزرە پەڕگیر و رادیکالەکانمان لە کۆمەڵگا دواکەوتوەکانی رۆژهەڵات دەستبخەن، ئەوا بە چ پێودانگێک دەتوانین وەڵامی ئالودەبونی گەنجانی رۆژئاوا بە بزاوتە فەندەمێنتالیستەکان بدۆزینەوە. لە لایەک کۆمەڵگای رۆژئاوایی سەردەمانێکە قۆناغی خێڵەکی بەجێ هێشتوەو پێی ناوەتە نێو دونیای شارستانیەت و مەدەنیەتەوە، لە لایەکی تر ئەو کەلێنە کۆمەڵایەتی و قەیرانە ئابوری و سیاسییانەی لە کۆمەڵگای رۆژهەڵات دیارو زەقە لە کۆمەڵگای رۆژئاوایی بەو رادەیە بەرچاو ناکەوێت. چۆن دەتوانین راڤەی ئەم پرسە بکەین؟

لێرەدا پێویستە پەنا ببەینە بەر راڤەکردنی بونگەرایانە لە مرۆڤ و کێشەکانی لە کۆمەڵگای رۆژئاواییدا، بەوپێیەی کێشەکانی مرۆڤی رۆژئاوایی هەمان کێشەو گیروگرفتەکانی مرۆڤی کۆمەڵگاکانی رۆژهەڵات و کۆمەڵگا ئیسلامییەکان نین، مرۆڤی رۆژئاوایی هەمان شێوەی مرۆڤی رۆژهەڵاتی دوچاری کێشەگەلی قوڵ و گەورەیە بەڵام سروشت و جۆری کێشەکان جیاوازن. لە رۆژئاوا دەرئەنجامی دونیای مۆدێرن و دەرکەوتنی ئامرازگەرایی و پێشکەوتنی تەکنەلۆجیاو زاڵبونی زانستگەرایی، بۆشایەکی قوڵی رۆحی و مەعنەوی لە ئارادایە، زانست و عەقڵ کۆنترۆڵی گشت کایەکانی ژیانیان کردوەو خۆیان بەسەر بونیادی عەقڵ و رەوتی بیرکردنەوەی تاکەکاندا سەپاندوە. مادیگەرایی، ئینسانی رۆژئاوایی بۆ ئاستی کاڵا دابەزاندوەو وەکو ئامێرێکی لێکردوە لەنیو ئەو دونیایەی کە خۆی بوەتە ئامێرێکی زەبەلاح. بەمەش مرۆڤ سەرباری دابین بونی داخوازییە مادیی و رەمەکییەکانی، بۆشاییەکی قوڵی رۆحی درک پێدەکات و دوچاری لە خود نامۆبونێکی کوشندە دەبێت، ئەم مرۆڤە بەدوای دەرەتانێکدا دەگەڕێت خۆی پێ رزگار بکات و لە داوی پێشکەوتنەکانی کۆمەڵگا دەربازی ببێت. مادیگەرایی مرۆڤێکی رۆبۆت ئاسا دروست دەکات مرۆڤێکی بەئامێر بو، کە شوناسی خۆی ون کردوەو بەدوای سەرەداویکدا دەگەڕێت لە رێگایەوە پێناسەی خۆی بکات، زیادکردنی بەرهەم و پێشخستنی تەکنەلۆجیا بوەتە ئامانجی کۆمەڵگای رۆژئاوایی و رەتاندنی مرۆڤیش بوەتە ئامرازی سەرەکی ئەو ئامانجە. ئایینی مەسیحیش کاتێک بۆ دەزگایەکی مادی هەمان شێوەی دەزگاکانی تری دەوڵەت دەگۆڕێت چیتر لەوە دەکەوێت وەڵامی پیداویستییە رۆحی و مەعنەویەکانی مرۆڤی مەسیحی بداتەوە، بۆیەش ئەم مرۆڤە پەنا دەباتە بەر هەر ئایینێکی تر ئەم بۆشاییە رۆحیەی بۆ پڕ بکاتەوە و کاتێکیش بە ئایینی ئیسلام ئاشنا دەبێت پێی سەرسام دەبێت و ئالودەی دەبێت. تاکێکی رۆژئاوایی کاتێک لەنێو بیرۆکراسییەتی دەوڵەتی تاڕادەی ئاژەڵێکی قێزەون دەڕەتێنرێت و کاری پێدەکرێت، دوچاری رقێکی توند لە کۆمەڵگا دەبێت و دەیەوێت خۆی لێ رزگار بکات، دەبێتە تاکێکی دەرون نەخۆش و ویژدان بیمار بۆیە دەیەوێت کۆتایی بە ژیانی خۆی بهێنێت و خۆی رەها بکات، بەڵام کاتێک رەمەکی ژیان رێگری وەها کارێکی لێدەکات و مردنیش هیچ سەبوریەکی پێنابەخشێت "مردنیش بێ مانایە" ئەوا ئەم تاکە دەرون نەخۆشە لەنێو گروپ و بزاوتە فەندەمێنتالیستە ئیسلامیەکاندا مانایەک بۆ مردنی خۆیی و کوشتنی ئەوانی تریش دەدۆزێتەوە، هیچ نەبێت بە ویژدانێکی ئاسودەوە دەمرێت. لەم سەرباسەوە دەتوانین هۆکاری پەنابردنی تاکە رۆژئاواییەکان بۆ بزاوت و رەوتە رادیکال و توندڕەوە ئیسلامییەکان بۆ فاکتەری سایکۆلۆژی و وجودی بگێڕینەوە نەک ئایینی.

 بەگوێرەی ئەوەی خستمانە رو دەکرێت بڵێین فەندەمێنتالیزم چەمکێکی سایکۆلۆژییە زیاتر لەوەی چەمکێکی سیاسی یان کۆمەڵایەتی بێت، یاخود باشتر بڵێین رەهەندی سایکۆلۆژی و وجودی نەخشی سەرەکییان لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی فەندەمێنتالیزم هەیە. کەلتوری خێڵ و دەقی کتێبە پیرۆزەکان و قەیران و کێشە ئینسانیی و کۆمەڵایەتییەکان هۆکار و فاکتەری سەرەکی هزری فەندەمێنتالیزم و بزاوت و رەوتە پەڕگیرو توندڕەوەکانن.
14/04/2015 بینین: 3144
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
تێگەیشتن لەڕیفۆرمی ئایینی لەسۆنگەی ژێرخانی مێژوییەوە...
ئاژەڵ و مرۆڤ...
تێگەیشتن لە ئایین یان ململانێی ئایین و عەقڵ ...
ئه‌ركه‌ نوێیه‌كانی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان و متمانه‌ی‌ خه‌ڵك...
مه‌ترسیه‌كانی‌ هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ دیموكراسی‌ له‌لایه‌ن یه‌كێتییه‌وه‌...
بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان و دیموکراسی...
ناوشیاری‌ مرۆڤ و كۆیله‌بونی‌ عه‌قڵ...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...