جیهان له‌م هه‌فته‌یه‌دا؛ یه‌کسانی له‌ مافدا بۆ هه‌ندێک هێشتا فه‌راهه‌م نییه‌

ئاتول سینگ
له‌ ئینگلیزییه‌وه: ئاراز ئه‌حمه‌د


(150) ساڵ دوای شه‌ڕی ناوخۆ له‌ئه‌مەریکادا، ژیان، ئازادی و گه‌ڕان به‌دوای به‌خته‌وه‌ری لای ئه‌فریقییه‌ ئه‌مریکییه‌کان به‌رده‌وام له‌ مه‌تریسدایه‌ .

له‌ 9-4- 1865 دا، شه‌ڕی ناوخۆی ئه‌مەریکا کۆتای هات. له‌ساڵیادی 150 ساڵه‌ی ئه‌و بۆنه‌یه‌دا، نایه‌کسانی و نادادپه‌روه‌ری به‌رده‌وام به‌ڵای گوزه‌رانی ئه‌فریقییه‌ ئه‌مەریکییه‌کانه‌. له‌ باشوری کارۆلاینا، پۆلیسێک به‌هه‌شت گوله‌ کۆتایی به‌ ژیانی پیاوێکی ره‌شپێستی بێچه‌ک هێنا. هه‌روه‌ک له‌ ڤیدیۆکه‌دا ده‌رده‌که‌وێت، روداوه‌که‌ بوه‌ هۆکاری بێزای زۆری هاوڵاتیان. له‌ نیشتیمانی ئازاد و له‌ زه‌وی زیره‌که‌کاندا، هه‌ندێک خه‌ڵک هێشتا به‌ ده‌ست ئازاری نایه‌کسانییه‌وه‌ ده‌تلێنه‌وه‌ .

له‌مانگی 8-2013 دا، کۆمێته‌ی مافی مرۆڤی نه‌ته‌وەیه‌کگرتوه‌کان راپۆرتێکی سه‌باره‌ت به‌سیسته‌می دادگای تاوانه‌کانی ئه‌مەریکا بڵاوکرده‌وه‌. راپۆرته‌که‌ به‌ دڕدونگ باسی سیسته‌مه‌که‌ ده‌کات. ئه‌مەریکای دیموکرات به‌ پۆزه‌وه‌ باسی رێژه‌ی به‌رزی به‌ندکردن ده‌کات به‌جۆرێک که‌ رێژه‌که‌ له‌ حکومه‌ته‌ دیکتاتۆره‌کانی وه‌ک میصر و ڕوسیا زیاتره‌. زیاد له‌ 2.2 ملیۆن خه‌ڵک له‌ زینداندان. له‌ سێ که‌سی ره‌شپێست یه‌کێکیان زیندان ده‌بینێت. به‌ به‌راورد به‌ کاسانی تر، پیاوانی ڕه‌ش پێست زیاتر روبه‌ڕوی وه‌ستاندن، پشکنین و مردن ده‌بنه‌وه‌ .

گرته‌ی ڤیدیۆی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر خراپ مامه‌ڵه‌ی توندوتیژی پۆلیس تۆمارکراوه‌ به‌ڵام دره‌نگوه‌خت خراوه‌ته‌ به‌ر رۆشنایی هه‌ربۆیه‌ ئاسان نییه‌ تاوانه‌کان حه‌قی خۆیان وه‌ربگرن. یاسای سزادان، ده‌سه‌ڵاتی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری پۆلیس و سزای توند وای کردوه‌ خه‌ڵکانێکی زۆر بۆ ماوه‌یه‌کی زیاد له‌ پێوسیت له‌ زیندداندا بمێننه‌وه‌. هه‌روه‌ک به‌ دۆکیومێنت کراوه‌، زیندان زۆرجار که‌سی تاوانبار فێری تاوان ده‌کات. سه‌رباری ئه‌وه‌ی له‌ماوه‌ی سێ ده‌یه‌ی ڕابردودا، ئه‌مریکا هه‌ژاری به‌ نهێنی وه‌ک تاوان هه‌ژمارکردوه‌؛ که‌چی دواکه‌وتن له‌ڕاده‌ستکردنی غه‌رامه‌، که‌سه‌که‌ ڕاپێچی زیندان ده‌کات هه‌روه‌ک ئه‌وه‌ی له‌سه‌رده‌می چارلس دیکنز له‌ به‌ریتانیاندا په‌یڕه‌و ده‌کرا.

راپۆرته‌که‌ی کۆمیته‌ی مافی مرۆڤی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان ئاشکرای ده‌کات، که‌ له‌ نێوان ساڵانی 1980 بۆ 2000، ده‌ستگیرکردنی که‌سانی ره‌شپێست له‌ ئه‌مریکادا له‌ 6.5 بۆ 29.1 له‌ هه‌ر 1000 که‌سدا به‌رزبوه‌ته‌وه‌. له‌هه‌مان ماوه‌دا، ده‌ستگیرکردنی که‌سانی سپی پێست له‌ 3.5 بۆ 4.6 له‌ هه‌ر 1000 که‌سێکدا به‌رزبوه‌ته‌وه‌. له‌راپۆرێکی په‌یمانگای نه‌ته‌وه‌یی بۆ لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ خراپ به‌کارهێنانی ماده‌ی هۆشبه‌ر له‌ 2012 دا ده‌ریده‌خات که‌ خوێندکارانی سپی پێست له‌ قۆناغی ئاماده‌یی له‌ماوه‌ی مانگێکی ئه‌و ساڵه‌دا زیاتر ماده‌ی هۆشبه‌ر به‌کارده‌هێنن به‌ به‌راورد به‌ خوێندکاری ره‌شپێست. زۆربه‌ی بۆچونه‌کان هاوڕان سه‌باره‌ت به‌وه‌ی که‌ به‌کارهێنانی ماده‌ی هۆشبه‌ر له‌نێوان سپی پێست و ڕه‌ش پێستدا هاوشێوه‌ن. به‌ڵام ده‌بینین که‌ خوێنکارانی ره‌ش پێست زیاتر به‌ ئه‌نجام ده‌گیرێن، ده‌ست به‌سه‌ر ده‌کرێن و تاوانبار ده‌کرێن به‌ به‌راورد به‌ خوێندکاری سپی پێست.

ئه‌مەریکا خۆی وه‌ک کۆمه‌ڵگایه‌کی فره‌ کلتور له‌قه‌ڵه‌م ده‌دات. ته‌نانه‌ت سه‌رۆکێکی ئه‌فریقی ئه‌مریکی هه‌ڵبژێراوه‌ (باراک ئۆباما). به‌ڵام یاساکان و داب و نه‌ریتی شاراوه‌ی کۆمه‌ڵگا به‌ڕێژه‌یه‌کی به‌رز له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ڵاوێرکردن هه‌ڵهێنجراوه‌. رۆناڵد ڕیگان، پاڵه‌وانی راستڕه‌وه‌کان، ره‌واجی ده‌دا به‌ ده‌نگی سپی پێسته‌کان له‌ ئه‌و ویلایه‌تانه‌ی که‌ پێشتر کۆیلایه‌تی تێدا بو به‌ پاساوی "مافی ویلایه‌ته‌کان"، له‌کاتێکدا ئه‌براهام لینکۆڵن به‌کژیدا ده‌چویه‌وه‌ له‌سه‌رده‌می شه‌ڕی ناوخۆی ئه‌مەریکادا. مایه‌ی سه‌رسوڕمان نییه‌ که‌ ڕێگان پشتگیری سیاسه‌تی ره‌گه‌زپه‌رستی دژ به‌ ڕه‌ش پێسته‌کان له‌ باشوری ئه‌فەریقادا ده‌کرد.

سیاسه‌تی ڕێگان له‌ژێر ناوی "جه‌نگ دژ به‌ ماده‌ی هۆشبه‌ر" سه‌ری کێشا بۆ زیندانی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری دانیشتوان. بیڵ کلینتۆن، په‌یڕه‌وکه‌ری سیاسه‌تی له‌کارکه‌وتوی رێگان، واژوی له‌سه‌ر یاسایی کۆنتڕۆڵکردنی تاوان و توندوتیژی و مه‌رسومی یاسایی په‌یڕه‌وکاری 1994 کرد. ئه‌م یاسا 366 ڵاپه‌ڕه‌ییه‌ دیارترین مه‌رسومی یاسادانانه‌ سه‌باره‌ت به‌ تاوان له‌مێژوی ئه‌مریکادا. ئه‌م یاسایه‌ پێداویستی 000 100 سه‌د هه‌زار ئه‌فسه‌ری پۆلیس مه‌رجدارکردو 9.7$ بلیۆن دۆلاری به‌ زیندانه‌کان به‌خشی. پرۆگرامی باسکه‌ی نیوه‌شه‌و به‌هۆی ڕێکاره‌کانی یاسای سزای توندوتیژییه‌وه‌ له‌کۆڵ کرایه‌وه‌، مه‌به‌ستیش له‌وه‌ پاراستنی دابونه‌ریتی کۆنه‌پارێزی ئه‌مەریکایه‌. له‌ئێستادا، شه‌ڕه‌که‌ یه‌خه‌ی خۆیان ده‌گرێته‌وه‌. جۆرێک له‌ زیندانی پێشه‌سازی ئاڵۆز سه‌ریهه‌ڵداوه‌، سیسته‌می دادگایی تاوان تێکشکاوه‌ و ئه‌و جۆره‌ مامه‌ڵه‌ نامرۆڤانه‌ی که‌ ئه‌مەریکا به‌رامبه‌ر به‌ دانیشتوه‌ ره‌شپێسته‌کانی ده‌یکات دژ به‌و دروشمه‌ ئایدیاڵه‌یه‌ که‌ ده‌ڵێت "هه‌موان به‌ یه‌کسانی دروستکراوین"، هه‌روه‌ها دژه‌ به‌ مافه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی وه‌ک مافی ژیان، ئازادی و گه‌ڕان به‌ دوای به‌خته‌وه‌ریدا.

هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مەریکا خۆی ڕوبه‌ڕوی ئاریشه‌ی ناوخۆیی ده‌بێته‌وه‌، که‌چی ئاشتۆن کارته‌ری، وه‌زیری به‌رگری، روی له‌ ڕۆژهه‌ڵات کردوه‌ به‌مه‌به‌ستی ژیاندنه‌وه‌ی هه‌ژمونی داڕوخاوی ئه‌مەریکا له‌ قاڕه‌ی ئاسیادا. سه‌فه‌ره‌که‌ی ئاشتۆن ده‌رئه‌نجامی باشی نابێت. ئه‌مریکا زیاد له‌ڕاده‌ی پێویست خۆی له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و ئه‌وروپادا سه‌رقاڵ کردوه‌ . ئه‌مریکا ده‌توانێت کات، وزه‌و پاره‌ی که‌م ته‌رخان بکات بۆ ئاسیا. به‌په‌نا ئه‌وانه‌شه‌وه‌، کۆنگرێسی ئه‌مریکا ده‌ست گیرۆیی خه‌مخۆری کارته‌ر ناکات و نه‌فامانه‌ هه‌وڵی پشتگوێخستنی نوێنه‌رایه‌تی کردنی هاوڵاتی ئاسیاییه‌ له‌و دامه‌زراوه‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی که‌ خودی ئه‌مەریکا له‌ دوای جه‌نگی جیهانی دوه‌مه‌وه‌ دروستی کردون (نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان وه‌ک نمونه‌). مادامه‌کی ئه‌و دامه‌زراوه‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ له‌سه‌ر خاکی ئه‌مریکا جێگیرکراون، ئه‌مریکای زلهێز ده‌توانێت کاریگه‌ری هه‌بێت و چاوسورکردنه‌وه‌ به‌کاربهێنێت به‌رامبه‌ر ئه‌وانی تر بۆ په‌یڕه‌وکردنی یاساکانی. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش هێشتا کۆنگرێس به‌رهه‌م هێنانیان تێدا ناکات، هه‌ربۆیه‌ چین فرسه‌تی لێهێناوه‌ و دامه‌زراوه‌ی وه‌ک بانقی گه‌شه‌پێدانی ژێرخانی ئاسیایی دامه‌زراندوه‌ و له‌ شه‌نگایی جێگیری کردوه‌ .

هه‌ر ئه‌م هه‌فته‌یه‌، چین دیارده‌یه‌کی به‌خۆیه‌وه‌ بینی که‌ مایه‌ی که‌مه‌ندکێش کردنێکی داینامیکی و له‌ هه‌مان کاتدا ئه‌و مه‌ترسیانه‌یه‌ ڕوبه‌ڕوی ده‌بێته‌وه‌ . هه‌رێمی هۆنگ کۆنگ له‌ چین که‌ هانگ سێنگ سه‌رۆکایه‌تی ده‌کات بۆ یه‌که‌مجاره‌ له‌ مانگی 1- 2008 به‌رزبونه‌وه‌ به‌ڕێژه‌ی 000 27 له‌ پشکه‌کانیدا به‌خۆیه‌وه‌ ببینێت، ئه‌مه‌ش کاتێک بو که‌ حکومه‌تی چینی رێگه‌یدا به‌ هاریکاری ناوخۆی دولایه‌نه‌ بۆ کڕینی مه‌ڕوماڵات و که‌ولوپه‌ل له‌ هۆنگ کۆنگه‌وه‌. ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌کی ڕونی ئه‌و سیاسه‌ته‌یه‌ که‌ کاریگه‌ری گه‌وره‌ی له‌ چیندا هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌. هه‌رچه‌نده‌ به‌رزبونه‌وه‌ی نرخی شت و مه‌ک و ئاژه‌ل‌ ڕه‌نگه‌ مه‌ترسی بێت هاوشانی ئه‌و نایه‌کسانییه‌ دژواره‌ی که‌ له‌ شانشینی ناوه‌ڕاستدا (چین) هه‌یه‌ .

هه‌ر له‌ چین، ته‌قینه‌وه‌یه‌کی گه‌وره‌ش کارگه‌یه‌کی کیمیایی له‌ ژانگژو هه‌ژاند، که‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی جه‌ختی زیاتر بخرێته‌ سه‌ر‌ تێچونه‌کانی ئابوریی گه‌شه‌سه‌ندوی ته‌قیوه‌ . کارگه‌که‌ ماده‌ی پاراکسیلین به‌رهه‌م ده‌هێنیت که‌ ماده‌یه‌کی کیمیاییه‌ به‌کارده‌هێنرێت بۆ به‌رهه‌مهێنانی فایبه‌ر و پلاستیک. ناشتنی ئه‌م جۆره‌ ڕوه‌که‌ ده‌مێکه‌ له‌لایه‌ن نیشته‌جێبوانی ئه‌و ناوچه‌یه‌وه‌ ڕه‌تکراوه‌ته‌وه‌، چونکه‌ له‌پیسبونی هه‌واو تێکچونی ته‌ندروستیان ده‌ترسن. ته‌قینه‌وه‌که‌ بوه‌ هۆکاری ناڕه‌زایی گشتی و له‌ماڵپه‌ڕه‌ چینییه‌کاندا بوه‌ یه‌کێک له‌و بابه‌تانه‌ی زۆرترین مشتومڕی به‌ دوای خۆیدا هێنا.

له‌په‌کینی پایته‌ختی چین زیاد له‌ 30 شۆفێری ته‌کسی له‌ڕێگه‌ی هه‌وڵی خۆکوژی به‌ کۆمه‌ڵ ناڕه‌زاییان ده‌ربڕی دژ به‌ ئه‌و یاسا سنوردارکه‌رانه‌ی که‌ خراونه‌ته‌گه‌ر له‌ هه‌مبه‌ر نوێکردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی شۆفێری. هه‌مو شۆفێره‌کان ڕزگار کران، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ده‌رمانی ژه‌هراویان خوارده‌وه‌. ئه‌م شۆفێرانه‌ له‌ شاری سوفینهییه‌وه‌، که‌ ده‌که‌وێته‌ باکوری چینه‌وه‌ و نزیک سنوری ڕوسیایه‌ و کاریگه‌ری دابه‌زینی ئابوری روسیای له‌سه‌ره‌، هاتبون بۆ په‌کین. ئه‌م خۆپیشاندانه‌ سه‌رنجڕاکێشه‌ پیشانی ده‌دات که‌وا ژماره‌یه‌کی زۆری خه‌ڵکی چین له‌ لێواری بێئومێدیدا ده‌یگوزه‌رێنن و ڕوبه‌ڕوی مه‌ترسی ده‌بنه‌وه‌ که‌ یه‌خه‌ی به‌ سیسته‌می  ئابوری چین گرتوه‌ .

هه‌ر له‌م ئانوساتانه‌دا، هاوشێوه‌ی ئه‌وروپییه‌کان و ئه‌مەریکییه‌کان، دانیشتوانی بێ ئومێدی یۆنان له‌باڵاده‌ستبونی روسیا نیگه‌رانن. هه‌رچه‌نده‌ وڵاتی یۆنان بڕێکی گرنگی قه‌رزه‌کانی دایه‌وه‌ به‌ ڕێکخراوی سندوقی نه‌ختێنه‌ی نێوده‌وڵه‌تی، ئه‌لیکسیس سیبراسی سه‌رۆک وه‌زیرانی یۆنان له‌ مۆسکۆ چاوی که‌وت به‌ ڤلادیمیر پوتنی سه‌رۆکی ڕوسیا بۆ گفتوگۆکردن له‌هه‌مبه‌ر هاریکاری ئابوری له‌ نێوانیاندا. هه‌ردو سه‌رکرده‌ بیروڕایان ئاڵوگۆڕ کرد سه‌باره‌ت به‌ ناسه‌قامگیری ئابوری و چاوپێکه‌وتنه‌که‌ی نێوانیان تاڕاده‌یه‌ک ڕوکه‌شانه‌ بو. سیپراس ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕو بۆ یه‌کێتی ئه‌وروپا و سندوقی نه‌ختێنه‌ی نێوده‌وڵه‌تی که‌ گوایه‌ یۆنان داخوازیکه‌رێکی هه‌ژار به‌ڵام دڵگیری هه‌یه‌. پوتنیش لای خۆیه‌وه‌ ده‌یه‌وێت بیسه‌لمێنێت بۆ ئه‌وروپییه‌کان و واشنتۆن که‌وا هێزی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ بتوانێت سه‌رنجی ئه‌ندامێکی ناتۆ به‌لای خۆیدا رابکێشێت که‌ شوێنکه‌وته‌ی هه‌مان رێبازی ئۆرزۆدۆکسی مه‌سیحییه‌ .

له‌کۆتایدا، سه‌رۆک وه‌زیرانی تورکیا ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان و سه‌رۆکی ئێران حه‌سه‌ن رۆحانی له‌ تاران کۆبونه‌وه‌. له‌ سه‌ره‌تایی مانگی 4-2015 دا، ئه‌ردۆغان سه‌رانی ئێرانی توڕه‌ کرد کاتێک که‌ رایگه‌یاند که‌ "ئێران ده‌یه‌وێت ئه‌م ناوچه‌یه‌ کۆنتڕۆڵ بکات"، ئه‌م سه‌ردانه‌ ته‌نها بۆ هێورکرده‌نه‌وه‌ی بارودۆخه‌که‌ بو. سه‌رباری تاوسه‌ندنی بارگرژییه‌کانی نێوان سونه‌ و شیعه‌و نه‌یارێتی پاوانخوازی جوگرافی هه‌ردولا، که‌چی  تورکیا و ئێران هاوبه‌شن له‌‌ سنورێکی درێژ و ئاڵوگۆڕی بازرگانی له‌ 2014 دا بۆ 14$ دۆلار به‌رزبوه‌ته‌وه‌ . په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌م دو وڵاته‌ ڕه‌نگه‌ به‌ پێی پێویست نه‌بوبێت له‌ ماوه‌ی 5 ساڵی رابردودا، به‌ڵام هه‌ردوکیان گه‌وره‌ترین و دیموکراتیترین وڵاتن له‌ ناوچه‌که‌دا (به‌به‌راورد به‌ وڵاتانی ده‌وروبه‌ریان). ره‌نگه‌ ڕۆژگارێک بێته‌ پێشه‌وه‌ ئه‌م دو وڵاته‌ رۆڵی گرنگ بگێڕن له‌دروستکردنی په‌یوه‌ندی هاڕمونی و رێکخستنه‌وه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا به‌تایبه‌ت دوای ڕێککه‌وتنامه‌ی سایکس بیکۆی 1916. که‌ وابو جێگای به‌یاخه‌ که‌وا ئه‌ردۆغان و رۆحانی له‌ دانوستاندا بن.

*
به‌ نیسبه‌ت هه‌رێمی کوردستانه‌وه‌، دو هه‌واڵ ده‌نگدانه‌وه‌ی گرنگیان به‌ دوای خۆیاندا هێنا و زۆربه‌ی به‌کارهێنه‌رانی تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و ماڵپه‌ڕه‌ ناوخۆییه‌کانی به‌خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵکرد. یه‌که‌م، ده‌نگۆی گیان له‌ده‌ستدانی موسا، نیشانه‌ شکێنه‌که‌ی ناوداره‌که‌ی کۆبانێ، بو. تا ئێستا پشت راستنه‌کراوه‌ته‌وه‌ ئاخۆ "پڵنگه‌که‌ی کۆبانێ" زیندوه‌ یان گیانی له‌ده‌ستداوه‌. دوه‌م، پرسی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ی مه‌سعود به‌رزانی وه‌ک سه‌رۆکی هه‌رێمی و لێدوانه‌که‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا، ڕێکخه‌ری گشتی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان، که‌ له‌کۆنگره‌یه‌کی رۆژنامه‌نوسیدا رایگه‌یاند:‌ گونجاوترین سیسته‌می سیاسی بۆ هه‌رێمی کوردستان، سیسته‌می په‌رله‌مانییه‌".‌
له‌ دوای لێدوانه‌که‌وه‌، چه‌ندین بۆچون گه‌ڵاڵه‌ کرا، به‌ڵام دو له‌و بۆچونانه‌ که‌ مایه‌ی سه‌رنجدان بون: یه‌که‌میان، پرسی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ی‌ مه‌سعود با‌رزانی به‌سه‌رۆکی هه‌رێم له‌په‌رله‌ماندا؛ دوه‌میان دانوستانی حیزبه‌ سیاسییه‌کان و په‌رله‌مان بۆ گه‌یشتن به‌ چاره‌سه‌رێک.


* وه‌رگێڕ نوسیویه‌تی


سەرچاوە: فایرئۆبسێەرڤەر


13/04/2015 بینین: 9196
 
بۆچی ژنان په‌یوه‌ندی به‌ داعشه‌وه‌ ده‌که‌ن؟
بۆ هه‌ندێک له‌ ئافره‌تان له‌ عێراق و سوریادا، داعش شتێکیان پێشکەش دەکات هیچ کەسێکی تر ...
هه‌ده‌په‌ و ئاسایشی هه‌ڵبژاردن
هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كان گه‌رموگوڕیه‌كی زۆر به‌خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت، یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ی شایه‌نی گرنگی پێدانه‌ ئه‌و هێرشانه‌‌ بو له‌ چه‌ند ...
بۆچی پێویسته‌ دەستبەرداری وشەی ''تیرۆریزم'' بین؟
جه‌یمس م. دۆرسێی پێیوایه‌ که‌ دۆزه‌ره‌وه‌ی زۆرێک له‌ده‌وڵه‌تانی نوێی وه‌ک ئیسرایل، که‌ ده‌وڵه‌تێکی چالاکە لەشه‌ڕی دژه‌ تیرۆر‌و هاوپه‌یمانی ...
کاریگه‌ری سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریکا ‌له‌سه‌ر جیهانی ئیسلامیی چییه؟
جیهانی ئیسلامی چۆن ئازار ده‌چێژێت به‌ ده‌ست ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی رۆژئاوا و پوکانه‌وه‌ی ناخۆیی، ئاوه‌هاش گۆڕانکاری تێیدا ئه‌سته‌مه‌....
کۆچی پێچەوانە
لە نامەی دکتۆراکەیدا بە ناونیشانی "تەنها چیاکان هاوڕێن"، لینا ئێکلوند، ئه‌ندامی کارایی سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست لەزانکۆی...
ئاینی ئیسلام خێراترینه‌ له‌ گه‌شه‌کردندا له‌جیهاندا
به‌پێی توێژینەوەیەکی نوێ، ئاینی ئیسلام خێراترین ئاینه‌ له‌ گه‌شه‌کردندا. سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی پیو ماوه‌ی شەش ساڵە سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن...
سه‌رکرده‌کانی‌ عێراق و رۆژئاوا له‌ شه‌ڕکردن دژ به‌ داعش چی فه‌رامۆشی ده‌که‌ن
جۆردان ئۆڵمستێد پێیوایه‌ هه‌تاوه‌کو عێراقییه‌کان ستراتیجییه‌ک دانه‌هێنن و جێبه‌جێی نه‌که‌ن بۆ پاراستنی سنوری وڵاته‌که‌یان له‌گه‌ڵ سوریا، قۆناغی کۆتایی شه‌ڕه‌که‌یان دژ به‌ داعش درێژخایه‌ن و ئازاراوی ده...
نه‌خشه‌ی‌ ئیتنیكی‌‌و مه‌زهه‌بی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌
نه‌خشه‌ی‌ سیاسی‌ ئێستای‌ نیشتیمانی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌لایه‌ن ئیستیعماری‌ خۆرئاواوه‌ له‌دو سه‌ده‌ی‌ رابردودا دانراوه‌. ئه‌وه‌ی‌ ته‌ماشای‌ ئه‌م نه‌خشه‌یه‌ ...
ئاینده‌ی ئاژاوه‌یی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست
ئه‌و جۆره‌ ده‌وڵه‌ته‌ی ئێمه‌ پێی ئاشناین، له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا له‌ لێواری ونبوندایه‌. ناکۆکی له‌ عێراق، سوریا، لیبیا و یه‌مه‌ن، ده‌ستێوه‌ردانی...
رۆڵی تورکیا وه‌ک یاریکه‌رێکی نا- تایفی له‌ سه‌قامگیری رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
ئابوری و سیاسه‌تی ناوخۆیی تورکیا له‌ ماوه‌ی چه‌ند ساڵی پێشودا گۆڕانی دراماتیکی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ له‌ڕۆژ‌هه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا....
روه‌که‌ی تری تیرۆریزم
ئێمه‌ له‌ وڵاتێکدا ده‌ژین که‌ ئامێزی بۆ دیموکراسی لیبڕاڵی، یه‌کسانی ره‌گه‌زی، ئازادی راده‌ربڕین و ئازادی تاک کردوه‌ته‌وه‌،...
مه‌ترسی گه‌وره‌ ‌بۆ ئەردۆگان و کورد له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتودا به‌ڕێوه‌یه
له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌که‌ی تورکیا کە مانگی 7-2015 ئەنجامدەدرێت، مه‌ترسی گه‌وره‌ بۆ پارتی حکومڕانی دادو گه‌شه‌پێدان...
له‌ چاوه‌ڕوانی خراپتربونی شه‌ڕی دڕندانه‌ی تایفی له‌ عێراقدا
جارێکی تر له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ده‌ستکه‌وته‌ کورتخایه‌نه‌کان هه‌ژمون به‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ درێژ خایه‌نه‌کاندا ده‌سه‌پێنن. ...
به‌رخۆدانی پاڵه‌وانانه‌ی کورده‌کان دژ به‌ داعش
له‌ پارێزگای حه‌سه‌که‌ له‌ سوریا، له‌و شوێنه‌ی که‌ سنوری عێراق و سوریا تێکه‌ڵ ده‌بێت، شه‌ڕه‌ڤانانی یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل (یه‌په‌گه‌) به‌ ...
جیهان له‌م هه‌فته‌یه‌دا؛ یه‌کسانی له‌ مافدا بۆ هه‌ندێک هێشتا فه‌راهه‌م نییه‌
(150) ساڵ دوای شه‌ڕی ناوخۆ له‌ئه‌مەریکادا، ژیان، ئازادی و گه‌ڕان به‌دوای به‌خته‌وه‌ری لای ئه‌فریقییه‌ ئه‌مریکییه‌کان به‌رده‌وام له‌ مه‌تریسدایه‌ ....
کورد بڕیار له‌ چاره‌نوسی تورکیا ده‌دات
له‌ مانگی 6-2015 دا، تورکیا بیست و چواره‌مین هه‌ڵبژاردنی گشتی خۆی ئه‌نجام ده‌دات بۆ بڕیاردان له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی 550 ئه‌ندام په‌رله‌مانی نوێ...
كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ داواكار به‌ بێ‌ به‌رهه‌م، یان كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ به‌رهه‌م هێن بۆ به‌دیهێنانی‌ داواكاریه‌كان
له‌به‌رانبه‌ر داواكاری‌ پشتگوێخستنی‌ به‌رهه‌م هێنان‌و چالاكی‌ به‌رهه‌م هێنان شه‌پۆلێكی‌ ناڕه‌زایی‌ توند وڵاتی‌ گرتۆته‌وه‌، چونكە‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌...
ئایا سه‌ربه‌خۆیی كوردستان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سعودیه‌یه‌؟
روخانی‌ موسڵ له‌سه‌ر ده‌ستی رێكخراوی‌ داعش له‌ حوزه‌یرانی (2014) روداوێكی دابڕێنه‌ری‌ مێژوی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌رٍاست بو كه‌ كاردانه‌وه‌كانی‌ نه‌ك له‌سه‌ر ئێستا،...
ئاکامی به‌هاری عه‌ره‌بی
پێشبینی دەکرا بەهاری عەرەبی ئاشتی، دیموکراسی و سەقامگیری نەک تەنها بۆ ئەو نەتەوانە بێنێت کە لێیەوە سەرچاوەی گرت...
هیوای‌ كورده‌كان بۆ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیا
به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌مێژوی‌ توركیادا ئه‌بێته‌ ئایرۆنی‌ ئه‌گه‌ر كورده‌كان رۆڵێكی‌ گرنگ ببینن له‌ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیادا...
ئەردۆگان و کێشەی کورد؛ هەنگاوێک بۆ پێشەوەو دو هەنگاو بۆ دواوە
قسەکانی ئەمدواییەی رەجەب تەییب ئەردۆگان سەبارەت بەوەی کە رایگەیاند: "شتێک نیە بە ناوی کێشەی کورد. ئەو شتە چیە ...
روناکیەکانی سەر سوریا ئاوابون، هەر وەک مرۆڤایەتی
رۆژئاوا خەریکی ئارامکردنەوەی دۆخی ئەسەدن، لەکاتێکدا ئەو هاوڵاتیانی سوریا کۆمەڵکوژ ئەکات و پەنای قەسابەکانی داعش ئەدات. هەمو ئەم شتانە بەناوی...
به‌رده‌وام به‌، رۆژه‌كه‌مم خراپكرد
به‌م قسه‌یه‌ ده‌ستپێده‌كه‌ین "هه‌ڵه‌كردن له‌ مرۆڤه‌وه‌یه‌، به‌خشین له‌ خوداوه‌نده‌وه‌" من ئه‌مه‌شی‌ بۆ زیاد ده‌كه‌م "نه‌زانی‌" زیاتر له‌ مرۆڤه‌وه‌یه‌وه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی‌ به‌ ده‌گمه‌ن...
نا بۆ پرسی‌ كورده‌كان!
سه‌رۆك ره‌جه‌ب ته‌یب ئەردۆگان وتی‌ "براكانم، هه‌رگیز گرفتێكیان نه‌بوه‌ وه‌ك پرسی كورده‌كان له‌م وڵاته‌دا. ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌جێنداكانمان كه‌ كاری‌ به‌رده‌وامی‌ بۆ ئه‌كه‌ین"....
چی‌ چاوه‌ڕوانی‌ كورد ده‌كات؟
له‌ سه‌دهه‌مین ساڵڕۆژی‌ جه‌نگی‌ جیهانی‌ یه‌كه‌مدا، كه‌ تائێستا یادی‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌، ره‌نگه‌ گونجاو بێت له‌ ساڵیادی‌ دابه‌زینی‌ هاوپه‌یمانان له‌ ته‌نگه‌ی‌ ده‌رده‌نیل نزیك ببینه‌وه‌....
هەدەپە؛ بەشدارئەبێت یان بۆ دەرەوە؟
لەبەر رۆشنایی ئەو بابەتانەی ئەیزانین، گرنگترین پرسیاری هەڵبژاردنەکانی حەوتی مانگی حوزەیران ئەوەیە کە هەدەپە ئەتوانێت زیاتر...
لەدوای کۆبانی چی گۆڕا؟
کۆماری تورکیا لەسەر ناوبانگی عوسمانیەکان بنیات دەنرێتەوە، کە بە سەروەریەکان یان هەڵوەشانەوەی دەیان ساڵە...
كه‌ركوك گۆڕه‌پانی ململانێکانی دوای داعش
چاوه‌كان ئه‌مڕۆ هه‌مو له‌سه‌ر موسڵه، كه‌ پێده‌چێت هێزه‌كانی عێراق، له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا هێرشی بکەنەسەر. به‌ڵام دوای ئه‌و هێرشە...
سعودیە هاوکاری داعشی کردوە بۆ داگیرکردنی ناوچەکانی عێراق؟
رۆژنامەنوسێکی ئیرله‌ندی، له‌ ساڵی 1979 ه‌وه‌ په‌یامنێری رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راستی Financial Times بوه‌و...
ئاو لەنەوت گرنگترە، با گرنگی پێبدەین
لەکۆتاییەکانی مانگی رابردو لە باشوری عێراق، زیاد لە (1500) كلیۆمەتر رێگامان بڕی، خەرمانەی زۆنگاوی گەورەمان دەهاتە پێش...
جەنگی سوریا.. شەڕێک بە سەرکردایەتی ئێران
لەگەڵ سەرهەڵدانی روداوەکانی سوریا، ئێران بە هەمو قورسایی خۆیەوە لە پشت رژێمی سوریاوە وەستا، بەڵێنیدا کە رێگە بە کەوتنی...
ئاو.. ستراتیژی‌ راوێژكردن، نه‌ك به‌فیڕۆدان‌ و هەڵگرتن
به‌هۆی‌ گۆڕانكاری‌ ئاووهه‌وا، ئه‌و پرۆژه‌ ئاودێریانه‌ی‌ وڵاتانی‌ دراوسێی‌ عێراق له‌سه‌ر هه‌ردو روباری‌ دیجله‌و فورات لێیانداوه‌، بڕی‌ ئه‌و ئاوه‌ی‌...
سوپای عێراق؛ ئامادەیەکی نائامادە لە شەڕی داعشدا
لە شەڕی دژی داعشدا، دەنگی چەکی هەموان دەبیسترێت، بەڵام چەخماخەی چەکی عێراق ونە لەو شەڕەدا، لەکاتێکدا ژمارەی ئەو سوپایە نزیکەی...
داعش له‌ زمانی خۆیانه‌وه‌ بناسه‌
ئه‌بوبه‌كری به‌غدادی ناوی راسته‌قینه‌ی (ابراهیم بن عه‌واد ئه‌لبه‌دری ئه‌لسامه‌رائیه‌) له‌ ساڵی 1971 له‌ شاری سامه‌را له‌ دایك بوه‌....
کوردو پەیدابونیان
زاراوەی میسری بلیمەتیێکی تایبەتی هەیە، ئەمە لەهەندێ گوزارشتیدا بەدیار دەکەوێت، کە زۆرجار چەند واتاو بەڵگەیەک لەیەک وشەدا کۆدەکاتەوە. لەڕاستیدا لەساڵی رابردو دەستمکرد بە هەڵچنینی هەندێ لەو وشە قوڵە جڵف...
ده‌رباره‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت
قسه‌كردن ده‌رباره‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت له‌چوارچێوه‌ی‌ بانگه‌وازی‌ چاكسازی‌ و دیموكراسیدایه‌، له‌سه‌روبه‌ندی‌ شۆڕشه‌كانی‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ و گه‌یشتنی‌...
مانای‌ سیاسه‌ت
مرۆڤ گیانله‌به‌رێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌: مه‌حاڵه‌ بتوانێت له‌گه‌ڵ غه‌یری‌ هاوشێوه‌كانی‌ بژی‌ و به‌سه‌ر غه‌یری‌ هاوشێوه‌كانیشیدا بكرێته‌وه‌. به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا ...
گۆڕانكاری‌ به‌سه‌ر بارودۆخماندا نایه‌ت، تا دان به‌كه‌موكوڕی‌‌و كێشه‌كانماندا نه‌نێین
كه‌من ئه‌و گه‌ل‌و وڵاتانه‌ی‌ وه‌ك ئێمه‌ هۆكاری‌ كێشه‌كانیان ده‌ده‌ن به‌سه‌ر كه‌سانی دیكه‌دا، به‌ڕاستی‌ ئێمه‌ ئاماده‌نین به‌رپرسیارێتی‌ کەموکوڕییەکانمان له‌ئه‌ستۆبگرین...
هەمومان پێکەوە ئەم رێگەیەمان بڕی
کۆماری تورکیا هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە تا هەنوکە زۆر بەزمی و نزمی سیاسی بە خۆوە بینیوە. ئەوەی کە لەهەمویان گرنگترە دەکرێت بە دەسەڵات...
عەبادی: تەنانەت ئەگەر تیرۆریشم بکەن!
ئایا نامەکە بۆ نەیارەکانی بو، یاخود هاوڕێک بۆ هاوپەیمانەکانی، کاتێک چەند رۆژێک پێش ئێستا بەڕونی وتی تەحەدایان دەکەم تەنانەت ئەگەر ئەوە ببێتە ...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبەجێدەکات
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێدایە
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت
نەتەوە یەكگرتوەكان: 85 هەزار كەس لە رومادی هەڵاتون
واشنتۆن كوبای لە لیستی پشتیوانانی تیرۆر دەرهێنا
سەدان كۆچبەری نایاسایی لە كەناراوەكانی ئیتالیا رزگاردەكرێن
قەتەر لە بەغدا باڵیۆزخانە دەكاتەوە
پلاتەر بۆ جاری پێنجەم وەك سەرۆكی (فیفا) هەڵبژێردرایەوە
لەبارەی هەڵبژاردنەكەی (فیفا)وە
هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فیفا كەوتە قۆناغی دوەم
مەرجەعیەتی شیعە: دورنییە جەنگێكی خوێناوی هەڵگیرسێت
''کۆمپانیاکانی نەوت ئامادەن بودجەی یەک ساڵی هەرێم بدەن''
سلێمانی؛ كۆنگرەی سێیەمی ئازادی ژنانی كوردستان بەڕێوەدەچێت
بەوێنە؛ سەردانی وەزیری دارایی بۆ لای خانەنشینان
هەولێر؛ سەندیكای پارێزەران بایكۆتی كۆنگرەی دادوەری دەكات
پسپۆڕێكی بواری تیرۆر: داعش تەنها لە شەڕی كۆڵان بە كۆڵان شارەزایە
سوریا؛ بەری نوسرە شاری ئیدلەب كۆنتڕۆڵ دەكات
كۆمەڵی ئیسلامی سێیەمین كۆنگرەی خۆی دەبەستێت
هەڵەبجە؛ روداوێکی هاتوچۆ پێنج کەسی کردە قوربانی
حەویجە؛ داعش هێزێكی تایبەت بە سزادانی ژنان پێكدێنێت
لیبیا؛ داعش گەورەترین بنكەی ئاسمانی لە شاری سەرت کۆنتڕۆڵکرد
یەمەن؛ هۆزە میلیەكان شاخی عەریش-یان كۆنتڕۆڵ كرد
جۆش ئارنست: ئەمەریكا بەرپرس نیە لە ئاسایشی عێراق