په‌رله‌مانی‌ كوردستان و ئۆتۆمبیل و گرفته‌ كۆمه‌لاَیه‌تییه‌كان

موزه‌فه‌ر هه‌مزه‌ ره‌زا

ئه‌وه‌ی‌ من ده‌مه‌وێ‌ له‌و وتاره‌دا ئاماژه‌ی‌ پێبكه‌م سیاسه‌ته‌كانی‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مانه‌ له‌ ئاست پێداویستییه‌كانی‌ هه‌رێم و ده‌سگرتنه‌كانه‌ به‌ سامانی‌ دارایی‌ هه‌رێم.

1- كاتێ‌ په‌رله‌مان چاودێره‌ له‌سه‌ر ئه‌دای‌ حكومه‌ت، پێویسته‌ ئه‌و چاودێرییه‌ یه‌كه‌مجار له‌ خۆیدا ره‌نگبداته‌وه‌ و پاشان بۆ دامه‌زراوه‌كانی‌ حكومه‌ت شۆڕی‌ بكاته‌وه‌. هه‌ڵوێستی‌ له‌مه‌ودوای‌ په‌رله‌مان به‌ تایبه‌تی‌ له‌ بواری‌ چاودێكردنی‌ حكومه‌ت به‌سه‌ر داهات و خه‌رجییه‌كانی‌ چۆن ده‌بێت، گه‌ر هاتو پرۆژه‌ی‌ كڕینی‌ ئۆتۆمبیل به‌ گوژمه‌ی‌ (48ملیۆن دینار) بۆ هه‌ر ئه‌ندام په‌رله‌مانێك خرایه‌ بواری‌ جێبه‌جێكردنه‌وه‌. ئایا ده‌تونرێ‌ جارێكی‌ تر له‌ به‌خششه‌ ملیارییه‌كانی‌ كه‌رتی‌ نه‌وت ببپێچێته‌وه‌؟.

2- حكومه‌تی‌ هه‌رێم و په‌رله‌مان به‌و جۆره‌ ئه‌دایه‌ وایكردوه‌ به‌ره‌و ئاقاری‌ (سه‌رمایه‌داری‌ ده‌وڵه‌تی‌) هه‌نگاو بنێت، كه‌ بۆته‌ مۆته‌كه‌ی‌ سه‌ر سینگی‌ سیستمی‌ ئابوری‌ بازاڕی‌ هه‌رێم. راسته‌ له‌ ئابوری‌ بازاڕدا سه‌رمایه‌داران و بزنسكاران پێشره‌وی‌ ده‌كه‌ن، به‌لاَم ئه‌وه‌ به‌و مانایه‌ نایه‌ت كه‌ ئه‌و سیستمه‌ ده‌رگا له‌به‌رده‌م چین و توێژه‌كانی‌ تری‌ كۆمه‌ڵ دابخات، وه‌كو چۆن ئێستا ده‌یبینین. له‌و سیسته‌مه‌دا دادپه‌روه‌ری‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ تا ئاستێكی‌ باش په‌یره‌وی‌ لێده‌كرێت له‌ شێوه‌ی‌ سۆشیال و بیمه‌ی‌ بێكاری‌ و كۆمپانیا پشكداره‌كان و دڵنیایی‌ ته‌ندورستی‌ و شوێنی‌ حه‌وانه‌وه‌ و...هتد. پشتگوێخستنی‌ دادپه‌روه‌ری‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ له‌ هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كدا روبه‌ڕوی‌ چه‌ندین گرفتی‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ و ئابوری‌ ده‌كاته‌وه‌.

3- زه‌قترین كێشه‌ كه‌ خه‌ڵكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌ ده‌ستییه‌وه‌ گیرۆده‌یه‌ ته‌نگژه‌ی‌ نیشته‌جێیه‌. با به‌ زمانی‌ داتا و ئامار ئه‌و ته‌نگژه‌یه‌ بخه‌مه‌ڕو:

- ژماره‌ی‌ كرێنشینان ته‌نها له‌ سنوری‌ پارێزگای‌ هه‌ولێر به‌ پێی‌ ئاماری‌ (كۆمه‌ڵه‌ی‌ داكۆكیكه‌ران له‌ مافی‌ كرێنشینان) گه‌یشتۆته‌ (20000) ئه‌ندام ئه‌وانه‌ی‌ وه‌كو كرێچی‌ خۆیان ناونوس كردوه‌ و ئه‌ندامن له‌و كۆمه‌ڵه‌یه‌دا.

- ژماره‌ی‌ ئه‌و خێزانانه‌ی‌ كه‌ دوان به‌یه‌كه‌وه‌ له‌ خانویه‌كدا ده‌ژین له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا ژماره‌یان (108810) خێزانه‌. ئه‌وانه‌ی‌ سێ به‌یه‌كه‌وه‌ ده‌ژین له‌ خانویه‌كدا (23742) خێزانه‌ و ئه‌وانه‌ی‌ چوار به‌یه‌كه‌وه‌ له‌ خانویه‌كدا ده‌ژین ژماره‌یان ( 5550) خێزانه‌. بۆ كۆی‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ قه‌یرانی‌ نیشته‌جێی‌ ئه‌و توێژانه‌ پێویستمان به‌ (172944) خانوه‌.

- بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ ته‌نگژه‌ی‌ نیشته‌جێی‌ ئه‌و دو توێژه‌ پێویستمان به‌ (192944) هه‌زار خانو هه‌یه‌.

- پرۆژه‌كانی‌ نیشته‌جێ‌ و شاره‌ هاچه‌رخه‌كان له‌ سه‌ره‌تای‌ 2008وه‌ تاكو ئێستا گه‌یشتۆته‌ زیاتر له‌ (62) پرۆژه‌، ئه‌و پرۆژه‌ بازرگانیانه‌ توانیویانه‌ (26242) ده‌سته‌به‌ر كراوه‌، به‌لاَم كه‌مترین خزمه‌تی‌ گه‌یاندوه‌ به‌ كه‌مده‌رامه‌ته‌كان و خاوه‌ن كێشه‌كانی‌ سه‌ره‌وه‌. واته‌ ئێستا (166702) خانو و شوققه‌ی‌ فیعلیمان پێویسته‌.

- به‌پێی‌ ناوه‌ندی‌ داهاتی‌ مانگانه‌ی‌ تاكه‌ كه‌س له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا، رێژه‌ی‌ 10% زیاتری‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان له‌ ژێر هێلی‌ هه‌ژارییه‌وه‌ن، كه‌ تێیدا (9،8%) داهاتی‌ مانگانه‌یان له‌ (60000) هه‌زار دینار كه‌متره‌. رێژه‌ی‌ (8،4%) ناوه‌ندی‌ داهاتی‌ مانگانه‌ی‌ له‌ (60000تاكو 80000) هه‌زار دیناره‌.

 

پۆلینی‌ داهات
دینار
 
هه‌ولێر
%
دهۆك
%
سلێمانی
%
كوردستان (تيَكرا %)
كه‌متر له‌ 60
6.1
11.7
11.9
9.8
60 – 80
5.7
13.1
8.2
8.4


- په‌رله‌مان له‌ كوێی‌ پێزانینی‌ ئه‌و گرفتانه‌دایه‌.

 

سه‌رچاوه‌:
• روپێوی‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ و ئابوری‌ ÷ IHSASS (2007-2008)
• ده‌سته‌ی‌ وه‌به‌رهێنان.


07/06/2010 بینین: 1528
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
ئاسۆی‌ چاكسازی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان و كارنامه‌كه‌ی‌ كابینه‌ی‌ هه‌شته‌م ...
(99) پرۆژه‌ یاسا، دیوه‌ نادیاره‌كان، خاڵه‌ ئه‌رێنی و نه‌رێنیه‌كان...
وه‌زاره‌تى دارایى و ئابورى هه‌رێمى كوردستان...
دانوستانه‌كانی پێكهێنانی حكومه‌ت و حكومه‌تی ژیر- Good Governance - ...
پێشنيارى هه‌مواركردنى یه‌كه‌مى یاساى وه‌به‌رهێنانى هه‌رێمى كوردستان ژماره‌ (4)ى ساڵى (2006)...
سیستمی‌ حوكمڕانی‌ و تێپه‌ڕاندنی‌ قۆناغی‌ گه‌نده‌ڵی‌ له ‌هه‌رێمی‌ كوردستان...
ئه‌دای‌ وه‌زاره‌تی‌ كاره‌با...
تۆخكردنه‌وه‌ی‌ دو ئیداره‌یی‌...
له‌ گه‌نده‌ڵیه‌وه‌ بۆ سازشكردن...
راستاندنی‌ بودجه‌ی‌ 2011 و ئاراسته‌ی‌ چاكسازییه‌كان...
حیساباتی‌ خیتامی‌ - 2009ی حكومه‌تی‌ هه‌رێم
- خاڵه‌ لاوازه‌كان و راسپارده‌كان –...
له‌ ده‌رخستنی‌ رێژه‌ و هێلی‌ هه‌ژاری‌ كوردستان، بۆچی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم بێده‌نگه‌...
میكانیزمی‌ ئیشكردنی‌ ده‌زگای‌ نه‌زاهه‌ی‌ عێراقی‌؟...
چه‌مكی‌ هه‌ژاری‌ و چۆنییه‌تی‌ دیاریكردنی‌ هێڵه‌كانی‌...
دیارده‌ی‌ گه‌نده‌ڵی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، چۆن له‌نێو ده‌سه‌لاَت و كۆمه‌ڵگادا سه‌ریهه‌ڵداوه‌...
كاتێ‌ ئابوری‌ بازاڕ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا به‌ ناكامی‌ پراكتیزه‌ ده‌كرێت...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...