پیشه‌ پیرۆزه‌كان و پیرۆزی‌ پیشه‌كان له‌ ئازاد كردن و پاراستنی‌ كه‌رامه‌ت و ژیانی‌ تاك

د.محه‌مه‌د ئه‌مین

له‌ دونیای‌ پیًشكه‌وتوی‌ دیموكراسی‌ ئه‌مڕۆدا پیشه‌ یه‌كێكه‌ له‌ هه‌ره‌ به‌هاپیرۆزه‌ مرۆییه‌كان و كۆله‌كه‌كانی‌ ژیان، پێشكه‌وتنی‌ كۆمه‌ڵگاش په‌یوه‌سته‌ به‌ پێشكه‌وتن و ئازادی‌ و پرۆفیشناڵكردنی‌ پیشه‌كانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ‌ به‌ لۆجیكی‌ باس له‌ پیشه‌ و په‌یوه‌ندی‌ به‌مرۆڤه‌وه‌ بكه‌ین پێویسته‌ پێناسه‌ی‌ بكه‌ین.

پیشه‌ بریتیه‌ له‌و كاره‌ دیاریكراوه‌ی‌ كه‌ پیشه‌كار (مرۆڤ) پێیهه‌ڵده‌ستێت له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی‌ زانستی‌ و شاره‌زایی‌، به‌شێوه‌یك تایبه‌تمه‌ندی‌ و كارامه‌یی‌ و پسپۆڕی‌ تایبه‌تی‌ خۆی‌ بپارێزێت، له‌چوارچێوه‌ی‌ یاساو رێسایه‌كی‌ تایبه‌ت به‌و پیشه‌ دیاریكراوه‌ به‌مه‌رجێ‌ ئه‌رك و مافه‌كانی‌ پیشه‌كار بپارێزێت و پابندی‌ بكات، به‌ پیرۆزی‌ پیشه‌كه‌وه‌. وه‌ك وتراوه‌ كاركردن خواپه‌رستیه‌ (العمل عباده‌) به‌مانای‌ ئه‌وه‌ی پیشه‌ ئه‌وه‌نده‌ پیرۆزه‌ كاركردن تیایدا خواپه‌رستییه‌.

له‌و ساته‌ی‌ مرۆڤ وپه‌یوه‌ندیه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی‌ دروست بون پیشه‌بونی‌ هه‌بوه‌ وپێداویستیه‌كی‌ پژێوی‌ و بونی‌ ژیان بوه‌، له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنی‌ كۆمه‌ڵگا پیشه‌كانیش پێشكه‌ته‌وتنیان به‌خۆیانه‌وه‌ بینیوه‌ تا گه‌یشتۆته‌ ئه‌م ئاسته‌ی‌ ئه‌مڕۆ، له‌به‌ر زۆری‌ جۆری‌ پیشه‌كان پۆلێن كراون بۆ چه‌ند كۆمه‌ڵه‌ پیشه‌یه‌كی‌ له‌یه‌كچو، ئه‌و پۆلێنه‌ش به‌ شێوازی‌ جیاجیا له‌سه‌ر چه‌ند بنه‌مایه‌ك رێكخراوه‌، تائێستا زیاتر له‌ چه‌ند جۆره‌ پۆلێنێكمان هه‌یه‌: بۆنمونه‌ به‌پێی‌ پۆلێنی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ زیاتر له‌ چوار هه‌زار جۆری‌ پیشه‌ هه‌یه‌، پشت ده‌به‌ستێت به‌ پێناسه‌ی‌ كاره‌وه‌ (Job Description) بۆ دیاریكردنی‌ جۆری‌ پیشه‌كه‌و تایبه‌تمه‌ندی‌ ده‌رچوانی‌ كوالتی‌ پیشه‌كه‌ Qualification Rating)) كه‌ كردویه‌تی‌ به‌ چوار ئاستی‌ جیاوازه‌وه‌ له‌ڕوی‌ كوالتی‌ پیشه‌كه‌وه‌.

ئاستی‌ كاری‌ پیشه‌كاری‌ پرۆفیشناڵی‌: Professional
• ئاستی‌ كاری‌ پیشه‌كاری‌ نیمچه‌ پرۆفیشناڵی‌ Semi Professional
• ئاستی‌ كاری‌ پیشه‌كاری‌ به‌هره‌مه‌ند(ماهر) Skilled labour
• ئاستی‌ كاری‌ پیشه‌كاری‌ نابه‌هره‌مه‌ند Un-Skilled Labour
به‌پێی‌ پۆلێنی‌ نوسینگه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ (جیهانی‌) كارو پیشه‌ 1345 پیشه‌مان هه‌یه‌ كه‌ كراوه‌ به‌ یانزه‌ جۆری‌ سه‌ره‌كیه‌وه‌ به‌پێی‌ شێوه‌ی‌ جۆری‌ پیشه‌كان، ته‌نانه‌ت له‌م وڵاته‌ی‌ خۆماندا له‌ سه‌ره‌تای‌ دروستبونی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقییه‌وه‌ ئه‌و پیشانه‌ پۆڵێن كراون و كاری‌ پێكراوه‌، تازه‌ترین گۆڕانكاری‌ له‌ پۆڵین و پێناسه‌ی‌ كاری‌ پیشه‌كان له‌ ساڵی‌ 1975 كراوه‌و له‌ په‌ڕتوكێكدا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ به‌ناوی‌ ( دلیل الوصف المهنی‌ العراقی‌) به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ كه‌له‌دوای‌ سالی‌ (1975 )، سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ زانست وپیشه‌سازی‌ پیشكه‌وتنێكی‌ ئه‌فسه‌ناویان به‌خۆیانه‌وه‌ دیوه‌ پیشه‌كانیسش به‌شێوه‌یه‌كی‌ چاوه‌ڕوان نه‌كراو پێشكه‌وتون به‌هۆی‌ ئه‌و جیهانگیریه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شا تا ئێستا نه‌مانتوانیوه‌ سه‌رله‌نۆێ‌ پۆلێن و پێناسه‌یه‌كی‌ كاری‌ تازه‌ بكه‌ین كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و جیهانگیریه‌ی‌ رۆژی‌ ئه‌مڕۆدا بگونجێت .

ئه‌وه‌ی‌ لیره‌دا مه‌به‌سته‌مه‌ له‌م بابه‌ته‌ پیشه‌ پیرۆزه‌كان و پیرۆزی‌ پیشه‌كانن كه‌ تاكی‌ كورد ئازاد ده‌كه‌ن و ژیان و كه‌رامه‌تی‌ ده‌پارێزن، به‌رامبه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسی‌ نامه‌سئول لای‌ ئێمه‌پیشه‌كان هه‌مویان پیرۆزن به‌بێ‌ جیاوازی‌، به‌ڵام پیشه‌كاره‌كان پیرۆزترن واته‌ پیشه‌كار پیرۆزتره‌، نه‌ك به‌ڕای‌ من به‌ڵكو له‌راستیشدا هیچ پیشه‌یه‌ك له‌ پیشه‌یه‌كی‌ تر پیرۆزتر و گرنگتر نییه‌ هه‌مو پیشه‌كان پیرۆزن، پیرۆزی‌ پیشه‌كه‌ش به‌ پیشه‌كاره‌كانه‌وه‌ به‌ستراونه‌ته‌وه‌ به‌ ره‌چاوكردنی‌ كارامه‌یی‌ و تایبه‌تمه‌ندی‌ و ره‌وشتی‌ پیشه‌یی‌ و له‌ هه‌موشیان پێشتر ره‌وشتی‌ پیشه‌یی‌ یه‌ چونكه‌ به‌ بونی‌ كارامه‌یی‌ و تایبه‌تمه‌ندی‌ پیشه‌كه‌ به‌بێ‌ ره‌وشتی‌ پیشه‌یی‌ ی‌ پیشه‌كه‌ پیرۆزیه‌كه‌ی‌ له‌ده‌ست ده‌دات، ئه‌گه‌ر به‌وردی‌ بڕوانینه‌ بابه‌ته‌كه‌ دور له‌ هه‌ست و سۆزی‌ تاكه‌كه‌سی‌ ژیان له‌ سه‌ر بنه‌مایه‌كی‌ فه‌لسه‌فه‌ی‌ هاوسه‌نگی‌ دروست بوه‌، هه‌مو له‌یكچوه‌كان و له‌یه‌كنه‌چوه‌كان و دژه‌كان له‌خۆی‌ ده‌گرێت به‌ هاوسه‌نگیه‌كی‌ دیاریكراو، به‌ نه‌مانی‌ ئه‌و هاوسه‌نگیه‌ خولی‌ ژیان تێكده‌چێت به‌مانای‌ ئه‌وه‌ی‌ بونی‌ به‌كتریایه‌ك پابه‌نده‌ به‌ بونی‌ نه‌هه‌نگێكه‌وه‌ یان هه‌چ زینده‌وه‌رێكی‌ تره‌وه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ بونی‌ پیشه‌ جیاوازه‌كان پابه‌ندن به‌ یه‌كه‌وه‌ بۆ درێژه‌دان به‌ ژیان هیچ پیشه‌یه‌ك گرنگتر و پیرۆزتر نییه‌، له‌ پیشه‌یه‌كی‌ تر بۆ نمونه‌ كارگوزاری‌ پاكه‌ره‌وه‌ی‌ شاره‌كان ئه‌گه‌ر به‌ پیشه‌كه‌یان هه‌ڵنه‌ستن شاره‌كان ده‌بن به‌ زبڵدان و سه‌ده‌ها نه‌خۆشی‌ جۆاوجۆر بڵاوده‌بێته‌وه‌، كه‌ به‌ هه‌زاره‌ها پزیشكی‌ پسپۆڕو كامه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ چاره‌سه‌رناكرێن و ژیانی‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ ئه‌كه‌وێته‌ مه‌ترسیه‌وه‌ و ژینگه‌ پیس ده‌بێت، به‌هه‌مان شێوه‌ نه‌خۆشخانه‌كان به‌ تاكڕه‌وی‌ له‌لایه‌ن پزیشكه‌وه‌ یان كارمه‌ندی‌ ته‌ندروستی‌ و كارمه‌ندی‌ نا ته‌ندروستی‌ (ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی‌ له‌ بواری‌ پزیشكیدا كار ناكه‌ن) یان كارگوزا ناڕوات به‌ڕێوه‌، به‌ڵكو هه‌ریه‌ك له‌م پێكهاتانه‌ خاوه‌نی‌ پیشه‌ی‌ خۆیه‌تی‌ به‌ هه‌مه‌ئاهه‌نگی‌ هه‌مو لایه‌ك كاره‌كه‌ سه‌ركه‌وتوده‌بێت، هه‌ریه‌ك له‌ پیشه‌ی‌ ئه‌م پێكهاتانه‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ جیاوازی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ له‌ روی‌ توانای‌ هزرو فیكرو توانای‌ جه‌سته‌یی‌ یه‌وه‌، كه‌سیان ناتوانن كاری‌ ئه‌وی‌ تربكه‌ن به‌كارامه‌یی‌ و سه‌ركه‌وتویی‌، هه‌ر بۆیه‌ پێناسه‌ی‌ كار ی‌ جیاواز دانراوه‌ بۆ هه‌ریه‌ك له‌م پێكهاته‌ پزیشكیانه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كان و گشت كه‌رتی‌ ته‌ندروستی‌ دا،وه‌ به‌ پابه‌ندبون به‌ ره‌وشتی‌ پیشه‌یی‌ و پێناسه‌ی‌ كاری‌ ئه‌و پیشه‌یه‌ كاره‌كه‌ هه‌ڵده‌سوڕێنێت بێئه‌وه‌ی‌ تاسیر بكاته‌ سه‌ر كاری‌ پیشه‌كه‌ی‌ تر، به‌ڵكو كاری‌ پیشه‌ جیاوازه‌كانی‌ ناو كه‌رتی‌ ته‌ندروستی‌ ته‌واوكه‌ری‌ یه‌كترن، به‌ نه‌بون یان لاوازی‌ هه‌ر یه‌كێكیان كاره‌كان سه‌قه‌ت ده‌بن و به‌ ئامانجه‌ گشتیه‌كه‌ ناگه‌ن كه‌ چاره‌سه‌رو پاراستنی‌ ژیانی‌ هاوڵاتیه‌.

له‌لایه‌كی‌ تروه‌ ده‌توانین بڵێین پیشه‌ بۆیه‌ پیرۆزه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ بژێوی‌ ئه‌و تاكه‌ و خێزانه‌كه‌ی‌ دابین ده‌كات و نایه‌ڵێت ئاینده‌ی‌ ئه‌و تاكه‌ بكه‌وێته‌ ژێر ره‌حمه‌تی‌ كه‌سه‌وه‌ به‌ حیزبه‌كانیشه‌وه‌، واته‌ كه‌من بژێوی‌ ژیانم پارێزراو بێت به‌ پیشه‌كه‌م، منه‌تم به‌كه‌س نابێ‌ و نایه‌ڵم كه‌س ده‌ست بخاته‌ كاره‌كانم، هزر و فیكرو هه‌ڵوێستم پارێزراو ده‌بێت، ناچمه‌ ژێر ركێفی‌ هیچ لایه‌ن و حیزبێكه‌وه‌ كه‌ ئیمانم پێی‌ نه‌بێت واته‌ به‌ پرۆزی‌ پیشه‌كه‌م دیلی‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ حیزب و لایه‌نه‌كان نابم كه‌ده‌سه‌ڵاتیان هه‌یه‌، دودڵ و ترسنۆك نابم به‌رامبه‌ر به‌ ئاینده‌م، به‌ڵێ‌ ئازادی‌ و سه‌روه‌ری‌ بۆ خۆم ده‌گه‌ڕێنمه‌وه‌ به‌ پێی‌ یاساو كارامه‌یی‌ و تایبه‌تمه‌ندی‌ و ره‌وشتی‌ پیشه‌كه‌م. به‌م شێوه‌یه‌ش پیرۆزیه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پیشه‌كاره‌كه‌ كه‌ هاوڵاتییه‌ و ئه‌توانێ‌ پیشه‌كه‌ی‌ بپارێزێت له‌ ده‌ست تێوه‌ردانی‌ ده‌ره‌كی‌ له‌ هه‌چ لایه‌كه‌وه‌بێت و پیرۆزی‌ پیشه‌كه‌یی‌ و كه‌رامه‌ت و ژیانی‌ خۆیی‌ و خیزان و كۆمه‌ڵگاكه‌ی‌ بپارێزێت و ببێته‌ مرۆڤێكی‌ چاونه‌ترسی‌ راستگۆو ئازاد و پرۆفیشناڵ له‌ بواره‌كه‌ی‌ خۆیدا، هیچ خوارو خێچه‌ك و گه‌نده‌ڵیه‌ك له‌ كه‌س قبوڵ نه‌كات ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسیش بێت، سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ش بژێوی‌ خۆی‌ و خێزانه‌كه‌ی‌ ده‌پارێزێت، ئا ئه‌مه‌یه‌ بۆچونی‌ گۆڕان به‌رامبه‌ر به‌ پیرۆزی‌ پیشه‌ و پیشه‌كاران، به‌رز ده‌یان نرخێنێت و هه‌وڵ‌ ده‌دات گه‌شه‌ به‌ مرۆڤ و پیشه‌كان بدات بۆ پرۆفیشناڵكردنیان و پاراستی‌ ژیان و كه‌رامه‌تی‌ تاكی‌ كورد.


* پزیشكی‌ پسپۆری‌ نه‌شته‌رگه‌ری‌ و كاندیدی‌ ژماره‌ 25ی‌ لیستی‌ گۆڕان له‌ سلێمانی‌


16/02/2010 بینین: 1642
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
پرۆژه‌ یاسای‌ بیمه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ (2)...
پرۆژه‌ یاسای‌ بیمه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ...
پارێزگاری‌ سلێمانی‌ خه‌ونێكی‌ له‌باربراو...
به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین له‌بازرگانه‌ چاوچنۆكه‌كان ده‌ده‌ین...
پێویستمان به‌نه‌خۆشخانه‌یه‌كی‌ سه‌ربازییه‌...
خه‌ڵكینه به‌ چ زمان و پێوه‌رێك پیتان بڵێم؛ ته‌ندروستی‌ له‌مه‌ترسیدایه‌!...
كاریگه‌ری‌ تارمایی‌ عه‌قڵیه‌تی‌ فیفتی‌ به‌فیفتی‌ له‌سه‌ر كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ پزیشكانی‌ كوردستان...
تیرۆركردنی‌ كه‌سایه‌تی‌ نوخبه ‌و سوككردنی‌ زیره‌كییه‌ یاخود گه‌مژه‌یی‌؟!...
سه‌ندیكای‌ پزیشكانی‌ كوردستان لقی‌ سلێمانی‌ یاخود فه‌رمانگه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ سلێمانی‌ دوه‌م...
کێ وەزارەتی تەندروستی وەربگرێت؟ -٢- ...
کێ وەزارەتی تەندروستی وەربگرێت؟ -١-...
ئه‌ركی‌ كۆنگره‌ی یه‌كه‌می‌ گۆڕانه‌ نه‌خۆشی‌ ((من))ی‌ كۆمه‌ڵگا چاره‌سه‌ر بكات؟!...
وه‌همی‌ دیموكراسی‌ و سازانی‌ بازرگانی‌...
سیاسه‌تمه‌دار و سیاسه‌تباز یاخود كۆتر و هه‌ڵۆ سیاسییه‌كان...
كێ‌ به‌رپرسه‌ له‌مردنی‌ ئه‌و گه‌نجه؟...
بۆ دانوستان، دوای دانوستان چی؟!...
متمانه‌ی‌ نه‌خۆش و گارگه‌ی‌ ده‌رمانسازی‌ مۆدێرنی‌ سلێمانی‌...
ئۆپۆزسیۆن و میدیای‌ كوردی‌ له‌به‌رده‌م......
ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسی‌ و ته‌ندروستی‌...
چاوەڕێ بوم سەرۆكەكانی وڵاتەكەم بێنەدەنگ ...
پاراستنی‌ پیشه‌ پێش ئینتمای‌ حیزبی‌...
كه‌لتوری‌ هاوسه‌رگیریی‌ ده‌سه‌ڵات ‌و سامان ‌و خزمایه‌تی‌...
مافی‌ نه‌خۆش......
نا بۆ تێكدانی‌ بۆندی‌ نێوان پیشه‌‌و خاوه‌ن پیشه‌ جیاوازه‌كان ...
ده‌سه‌ڵات‌و سامانی‌ مرۆیی‌
2-2...
ده‌سه‌ڵات‌و سامانی‌ مرۆیی‌
1-2...
عه‌قڵانیه‌تی‌ سیاسی‌ ده‌سه‌ڵات و گه‌مه‌ی‌ دوای‌ پڕۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن...
فۆبیای‌ و په‌تای‌ گۆڕان...
له‌بری‌ راوێژكاره‌ ته‌ندروستیه‌كان ده‌دوێم...
ریفورمی‌ ته‌ندروستی‌ یان ریفۆرمی‌ سیاسی‌...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...