به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین له‌بازرگانه‌ چاوچنۆكه‌كان ده‌ده‌ین

د.محه‌مه‌د ئه‌مین


بێگومان ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ ده‌سته‌واژه‌ی‌ من نییه‌ بۆ چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌ ته‌ندروستیه‌كان، به‌ڵكو ده‌سته‌واژه‌ی‌ به‌ڕێز وه‌زیری‌ ته‌ندروستی هه‌رێمی‌ كوردستانه‌ له‌ژماره‌ پێنجی‌ رۆژنامه‌ی‌ وشه‌ی‌ حوزه‌یرانی‌ 2013، گومانم نییه ‌له‌وه‌ی‌ وه‌زیری‌ ته‌ندروستی‌ مه‌به‌ستێتی‌ ره‌وشتی‌ ته‌ندروستی‌ به‌ره‌و پێش به‌رێت، به‌ڵام به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ئه‌م كاره‌ ناكرێت، چونكه‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ی‌ هاوڵاتی‌ نین بازرگانی‌ به‌ده‌رمانه‌وه‌ ئه‌كه‌ین، به‌ڵكو وه‌زیری‌ ته‌ندروستی‌ له‌ئێمه‌ باشتر ده‌زانێت ئه‌وه‌ی‌ بازگانی‌ به‌ده‌رمانه‌وه‌ ئه‌كات به‌رپرسه‌ باڵاكانی‌ سه‌ر به‌حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی‌ هه‌رێمن، كه ‌جه‌نابی‌ وه‌زیر خۆی‌ سه‌ر به‌لایه‌كیانه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ش نه‌بم جه‌نابی‌ وه‌زیر توانای‌ ئه‌وه‌ی‌ نییه‌ به‌ده‌ستی‌ پۆڵایین لێیان بدات، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌گه‌ر ئیراده‌یه‌كی‌ سیاسی‌ هه‌بێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ شارستانیتر له‌ده‌ستی‌ پۆڵاین چاره‌سه‌ر ئه‌كرێن، ئێستا دنیا دنیای‌ به‌ڕێوه‌بردنه‌ به‌سیستم نه‌ك ده‌ستی‌ پۆڵاین و تۆمه‌تباركردنی‌ ئه‌م وئه‌و .

ئه‌وه‌ی‌ وایلێكردم ئه‌م بابه‌ته‌ بنوسم دو هۆی‌ گرنگ بو:
 یه‌كه‌میان ئه‌م بارودۆخه‌ ناسكه‌ی‌ ئێستا روبه‌ڕوی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بۆته‌وه‌ پاش كۆنترۆڵكردنی‌ موسڵ و تكریت و ئه‌نبار و به‌شێك له‌دیاله‌ و كه‌ركوكیش له‌لایه‌ن گروپه‌ توندڕوه‌كان (داعش) و رزگاركردنی‌ ناوچه‌ كوردستانیه‌ دابڕاوه‌كان له‌لایه‌ن هێزی‌ پیشمه‌رگه‌ی‌ كوردستانه‌وه‌، جارێكی‌ تر نرخی‌ ده‌رمان و پێداویستیه‌ پزیشكییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ شێتانه‌ به‌رزبۆوه‌ و دامه‌زراوه‌ ته‌ندروستیه‌كانی‌ وه‌زاره‌تیش به‌نرخی‌ گران ئه‌م پێداویستیانه‌ ئه‌كڕن! واته‌ به‌هه‌ده‌ردانی‌ بودجه‌ی‌ وڵات بۆ گیرفانی‌ بازرگانه‌ ده‌ستڕۆیشتوه‌كان! ئه‌وه‌ی‌ ئێستا روئه‌دات نیمچه‌ جه‌نگه‌ نه‌ك جه‌نگێكی‌ به‌رفراوان، خۆئه‌گه‌ر جه‌نگێكی‌ به‌رفراوان روبدات ئه‌وجا قه‌باره‌ی‌ كاره‌ساته‌كه‌ به‌چاوی‌ خۆمان ئه‌بینین.
 
دوه‌میان بارگرانی‌ هاوڵاتی‌ نه‌خۆش و كه‌سوكاره‌كه‌ی‌ به‌هۆی‌ گرانی‌ ده‌رمانه‌وه‌، كاتێك هه‌ستی‌ پێده‌كه‌یت كه‌ ده‌ڕۆیته‌ ده‌رمانخانه‌یه‌ك ده‌رمان بۆخۆت ده‌كڕیت یاخود به‌چاوی‌ خۆت معاناتی‌ خه‌ڵكه‌كه‌ ده‌بینیت، به‌ڵام نه‌ماندی‌ كه‌س به‌جه‌نابی‌ وه‌زیریشه‌وه‌ ده‌ستی‌ پۆڵاین به‌كاربهێنێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كه‌ .

هه‌رچه‌نده‌ وه‌زیری‌ ته‌ندروستی‌ هه‌ڵگری‌ بڕوانامه‌ی‌ كارگێڕییه‌ بێجگه‌ له‌ پسپۆرییه‌كه‌ی‌ خۆی‌، به‌ڵام له‌زۆرێك له‌ چاوپێكه‌تنه‌كانی‌ له‌بری‌ دانانی‌ پلان بۆ كێشه‌ ته‌ندروستیه‌كان گوێبیستی‌ وشه‌ی‌ ویژدان ئه‌بم، ئۆباڵی‌ كاره‌ دزێو نێگێتڤه‌كان ئه‌خاته‌ پاڵ ویژدانی‌ ئه‌م و ئه‌و، وه‌ك ده‌زانین له‌دنیای‌ كارگێڕی‌ پێشكه‌وتودا هیچ شوێنك دانه‌نراوه‌ بۆ ویژدان، وڵات به‌ویژدان ناڕوات به‌ڕێوه،‌ به‌ڵكو به‌سیستم، ئه‌گه‌ر سیستمێكی‌ باشت هه‌بێت ئه‌وكات بێویژدان یائه‌بێ بڕواته‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سیستمه‌كه‌ یاوه‌ك به‌ویژدانه‌كان كاربكات و ‌ئه‌گه‌ر سیستمێكی‌ خراپی‌ حیزبیت هه‌بێت ئه‌وكات به‌ ویژدانه‌كانیش له‌و سیستمه‌ خراپه‌دا جێگایان نابێته‌وه‌ یائه‌بێ بچنه ‌ده‌ره‌وه‌ی‌ سیستمه‌كه‌ یاله‌گه‌ڵ سیستمه‌ خراپه‌كه‌ هه‌ڵبكه‌ن.

سیاسه‌تی‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ به‌رپرسی‌ یه‌كه‌مه‌ له‌كۆی‌ سه‌ركه‌وتن و شكسته‌كان، به‌پرسه‌ له‌نه‌مانی‌ ده‌رمان و زیادبونی‌ نرخه‌كه‌ی‌، ئێمه‌ زانستێكمان له‌به‌رده‌سته‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‌ كاروباری‌ ته‌ندروستی‌ و نه‌خۆشخانه‌كان نه‌ك ده‌ستی‌ پۆڵاین، ئه‌گه‌ر دور له‌ده‌ستێوه‌ردانی‌ حیزبی‌ و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌ته‌كان كار به‌و زانسته‌ بكرێت ئه‌وه‌ زۆر به‌ئاسانی‌ ئه‌گه‌ینه‌ ئاستێكی‌ ته‌ندروستی‌ باش له‌وانه‌:-

1-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین چاره‌سه‌ركردنی‌ قه‌یرانی‌ ده‌رمان و ئامێر و پێداویستی‌ پزیشكی‌ ناكرێت، به‌ڵكو به‌دانانی‌ كۆمپانیایه‌كی‌ تێكه‌ڵ %51 سه‌ر به‌ حكومه‌ت و %49 تایبه‌ت بۆ رێگرتن له‌ مافیاكانی‌ ده‌رمان و پێداویستی‌ پزیشكی‌ به‌مه‌رجێك كه‌سایه‌تیه‌ شاره‌زاكانی‌ بواری‌ ته‌ندروستی‌ و گشت هاوڵاتیان له‌خۆبگرێت به‌بازرگانه‌كانیشه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌بێ‌ خاوه‌نی‌ بوجه‌ییه‌كی‌ زه‌به‌لاح بێت كه‌ بتوانێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ راسته‌وخۆ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كۆمپانیا سه‌رچاوه‌ییه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان بكات بۆ كه‌مكردنه‌وی‌ گه‌نده‌ڵی‌ دارایی‌ و باشكردنی‌ كوالیتی.

٢-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین بودجه‌ی‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ زیاد ناكات، به‌ڵكو پێویسته‌ وه‌زیری‌ ته‌ندروستی‌ كار بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ داهاتی‌ دارایی‌ تربكات بێجگه ‌له‌ بودجه‌ی‌ دانراوی‌ حكومه‌ت كه ‌به‌گشت پێوه‌ره‌كان له‌ئاستی‌ پێویستدا نییه‌، به‌مه‌رجێك ئه‌و داهاتانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ره‌سمی‌ بچنه‌ سه‌ر بوجه‌ی‌ وه‌زاره‌ت و‌ به‌شه‌فافی‌ له‌ سایتی‌ وه‌زاره‌ت بڵاوبكرێنه‌وه‌، له‌وانه‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ باجی‌ ئه‌و بازرگانیانه‌ی‌ زیان به‌ته‌ندروستی‌ هاوڵاتی و ژینگه‌ ده‌گه‌یه‌نن بۆ سه‌ر وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ یاسایی.

٣- به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانیت لێپرسینه‌وه‌ له ‌سامانه‌ ته‌ندروستی‌ و پزیشكیه‌ مرۆییه‌كه‌ت بكه‌یت، به‌ڵكو به‌ زیندوكردنه‌وه‌ی‌ بیرۆكه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی پزیشكی‌ كوردستان به‌مه‌رجێك سه‌ربه‌خۆبێت، واته‌ سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ و سه‌ندیكای‌ پزیشكان و كارمه‌ندان نه‌بێت، به‌رپرس بێت له‌تۆماركردنی‌ پزیشك و كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروستی‌ له‌هه‌ردو كه‌رتی‌ ته‌ندروستی‌ تاییبه‌ت و گشتی‌ بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ ئاستی‌ زانستی‌ و لێپرسینه‌وه‌ و نه‌هێشتنی‌ به‌كارهێنانی‌ پیشه‌ی‌ پزیشكی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ خراپ دور له‌بنه‌ما پزیشكی‌ و ته‌ندروستیه‌كان و‌ دانانی‌ پێناسه‌ی‌ كار له‌ڕێگای‌ ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ به‌هاوكاری‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ و سه‌ندیكای‌ پزیشكان و كارمه‌ندان ولایه‌نه‌ یاسایی‌ و دامه‌زراوه‌ ته‌ندروستیه‌كان هه‌ریه‌كه‌ به‌پێی‌ پێویستی‌ خۆی‌.

٤- به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین خزمه‌تگوزارییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان پێشناكه‌ون، به‌ڵكو به‌ دایبینكردنی‌ پزیشكی‌ خێزانی‌ له‌گشت ئاسته‌كان.

٥-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانیت ژیانی‌ هاوڵاتی‌ بپارێزیت و ئاستی‌ كه‌مئه‌ندامی‌ كه‌م بكه‌یته‌وه‌، به‌ڵكو به‌ گرنگیدانت به‌خزمه‌تگوزارییه‌ كتوپڕه‌كان.

٦-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانیت سامانه‌ مرۆییه‌ ته‌ندروستیه‌كه‌ت بپارێزیت له‌ سوكایه‌تیكردن و لێدان، به‌ڵكو به‌ یاسای‌ تاییبه‌ت به‌و بواره‌.

٧-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانیت نه‌خۆشخانه ‌و دامه‌زراوه‌ ته‌ندروستیه‌كانی‌ كه‌رتی‌ تایبه‌ت پیشبخه‌یت بۆ باشكردنی‌ ئاستی‌ خزمه‌تگوزاریی‌ و فه‌نده‌قه‌یی‌، به‌ڵكو به‌پێدانی‌ قه‌رزی‌ درێژخایه‌ن به‌مه‌رجێك پابه‌ندبن به‌ئاستی‌ نرخ.

٨-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانیت سیستمی‌ دڵنیایی‌ ته‌ندروستی‌ بهێنیته‌كایه‌وه،‌ به‌ڵكو به‌هاندانی‌ بانك و خاوه‌ن ئابوریه‌ به‌رزه‌كان .

٩-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانیت ئاستی‌ هۆشیاری‌ ته‌ندروستی‌ هاوڵاتی‌ به‌رزبكه‌یته‌وه،‌ به‌ڵكو له‌ڕێگای‌ میدیاكان و دانانی‌ پرۆگرامی‌ گونجاو له‌گشت باخچه‌ی‌ منداڵان و قوتابخانه‌كان به‌هه‌مه‌ئاهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌و خوێندنی‌ باڵا .

١٢-به‌ده‌ستی‌ پۆڵاین ناتوانین گرنگی به‌ئه‌ندازیاری‌ نه‌خۆشخانه‌ و دامه‌زراوه‌ ته‌ندروستیه‌كان بده‌ین، به‌ڵكو به‌كاركردن له‌گه‌ڵ كۆمپانیا ئه‌ندازاییه‌كانی‌ بواری‌ پزیشكی‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ تائه‌م ساته‌وه‌خته‌ش زۆربه‌ی‌ نه‌خۆشخانه‌ و دامه‌زراوه‌ ته‌ندروستیه‌كان تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ تێدانییه‌.
06/09/2014 بینین: 1767
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
پرۆژه‌ یاسای‌ بیمه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ (2)...
پرۆژه‌ یاسای‌ بیمه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ...
پارێزگاری‌ سلێمانی‌ خه‌ونێكی‌ له‌باربراو...
پێویستمان به‌نه‌خۆشخانه‌یه‌كی‌ سه‌ربازییه‌...
خه‌ڵكینه به‌ چ زمان و پێوه‌رێك پیتان بڵێم؛ ته‌ندروستی‌ له‌مه‌ترسیدایه‌!...
كاریگه‌ری‌ تارمایی‌ عه‌قڵیه‌تی‌ فیفتی‌ به‌فیفتی‌ له‌سه‌ر كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ پزیشكانی‌ كوردستان...
تیرۆركردنی‌ كه‌سایه‌تی‌ نوخبه ‌و سوككردنی‌ زیره‌كییه‌ یاخود گه‌مژه‌یی‌؟!...
سه‌ندیكای‌ پزیشكانی‌ كوردستان لقی‌ سلێمانی‌ یاخود فه‌رمانگه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ سلێمانی‌ دوه‌م...
کێ وەزارەتی تەندروستی وەربگرێت؟ -٢- ...
کێ وەزارەتی تەندروستی وەربگرێت؟ -١-...
ئه‌ركی‌ كۆنگره‌ی یه‌كه‌می‌ گۆڕانه‌ نه‌خۆشی‌ ((من))ی‌ كۆمه‌ڵگا چاره‌سه‌ر بكات؟!...
وه‌همی‌ دیموكراسی‌ و سازانی‌ بازرگانی‌...
سیاسه‌تمه‌دار و سیاسه‌تباز یاخود كۆتر و هه‌ڵۆ سیاسییه‌كان...
كێ‌ به‌رپرسه‌ له‌مردنی‌ ئه‌و گه‌نجه؟...
بۆ دانوستان، دوای دانوستان چی؟!...
متمانه‌ی‌ نه‌خۆش و گارگه‌ی‌ ده‌رمانسازی‌ مۆدێرنی‌ سلێمانی‌...
ئۆپۆزسیۆن و میدیای‌ كوردی‌ له‌به‌رده‌م......
ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسی‌ و ته‌ندروستی‌...
چاوەڕێ بوم سەرۆكەكانی وڵاتەكەم بێنەدەنگ ...
پاراستنی‌ پیشه‌ پێش ئینتمای‌ حیزبی‌...
كه‌لتوری‌ هاوسه‌رگیریی‌ ده‌سه‌ڵات ‌و سامان ‌و خزمایه‌تی‌...
مافی‌ نه‌خۆش......
نا بۆ تێكدانی‌ بۆندی‌ نێوان پیشه‌‌و خاوه‌ن پیشه‌ جیاوازه‌كان ...
ده‌سه‌ڵات‌و سامانی‌ مرۆیی‌
2-2...
ده‌سه‌ڵات‌و سامانی‌ مرۆیی‌
1-2...
پیشه‌ پیرۆزه‌كان و پیرۆزی‌ پیشه‌كان له‌ ئازاد كردن و پاراستنی‌ كه‌رامه‌ت و ژیانی‌ تاك ...
عه‌قڵانیه‌تی‌ سیاسی‌ ده‌سه‌ڵات و گه‌مه‌ی‌ دوای‌ پڕۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن...
فۆبیای‌ و په‌تای‌ گۆڕان...
له‌بری‌ راوێژكاره‌ ته‌ندروستیه‌كان ده‌دوێم...
ریفورمی‌ ته‌ندروستی‌ یان ریفۆرمی‌ سیاسی‌...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...