كه‌ركوك گۆڕه‌پانی ململانێکانی دوای داعش

مایکڵ نایتس
لە ئینگلزییەوە: خالید حاجی ئەحمەد


چاوه‌كان ئه‌مڕۆ هه‌مو له‌سه‌ر موسڵه، كه‌ پێده‌چێت هێزه‌كانی عێراق، له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا هێرشی بکەنەسەر. به‌ڵام دوای ئه‌و هێرشە ئه‌ركی هێزه‌كانی عێراق كۆتایی پێ نایه‌ت. ئیداره‌كردنی موسڵ كه‌ چه‌ند ره‌گه‌زێكی جیاواز له‌ خۆ ده‌گرێت، ده‌بێته‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ بۆ سه‌ركرده‌ عێراقی و كوردییه‌كان، هه‌روه‌ها بۆ هاوپه‌یمانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانیشیان.

یه‌كێك له‌ پێوه‌رەكان، ئاڵۆزی به‌ده‌ستهێنانی ئاسایش دوای كێشمه‌كێشه‌كه‌، سه‌رنجدانه‌ له‌شاری كه‌ركوكی ئه‌مڕۆ. كه‌ركوك ده‌كه‌وێته‌ نێوان به‌غدا و هه‌ولێره‌وه‌. هه‌روه‌ك شوێنی به‌یه‌ك گه‌یشتنی به‌رزاییه‌ كوردنشینه‌كان و ناوچه‌ توركومان نشینه‌كان و زه‌ویه‌ كشتوكاڵیه‌ عه‌ره‌به‌كانی هاوته‌ریبی دیجله‌یه‌. كه‌ركوك دوای دۆزینه‌وه‌ی نه‌وت به‌رفراوانیه‌كی زۆری به‌خۆوه‌ بینیوه‌. به‌پێی سه‌رژمێری ساڵی 1957 "ئەم سەرژمێریە كه‌متر بۆنی سیاسه‌تی لێدێت" به‌پێی زمانی دایك، 48.3%ی دانیشتوان كوردبون. 28.2% عه‌ره‌ب و 21.4% توركمان بون. ئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌وه‌ زیاتری كلدو ئاشور بون.

له‌ شه‌سته‌كانی چه‌رخی پێشوه‌وه‌، توركمان و كورده‌كان له‌ناوچه‌ شارنشینه‌كانیدا روبه‌ڕوی شاڵاوی توندی حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی عێراق بونه‌ته‌وه‌. له‌ ساڵی 2003 ەوه‌ هاوكێشه‌كه‌ پێچه‌وانه‌ بوه‌وه‌و كورده‌كان بونه‌ هێزی یه‌كه‌م له‌ كه‌ركوكدا. جوگرافیای ستراتیژی كه‌ركوك كه‌ركوك ته‌نها خاڵێكه‌ كه‌ به‌راورد به‌ ناوچه‌ كوردیه‌كانی تر كورده‌كان كه‌مترین ده‌سه‌ڵاتیان تێیدا هه‌یه‌.

له‌ سه‌ده‌ی رابوردودا كه‌ركوك پێگه‌ی حكومه‌ته‌كانی عێراق بوه‌ بۆ هێرش كردنه‌ سه‌ر كورده‌كان. ئه‌م شاره‌ به‌ چه‌ند رێگایه‌كی سه‌ره‌كیه‌وه‌ هه‌ر یه‌ك له‌ سلێمانی و هه‌ولێر پێكه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌، كه‌ دو شاره‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستانن. ئه‌میش ئه‌و مانایه‌ ده‌گه‌یه‌نێت، كه‌ هه‌ر هێزێكی دژ ده‌ست به‌سه‌ر كه‌ركوكدا بگرێت ئه‌توانێت ئه‌و دو شاره‌ی كوردستان لێك دابڕێت. تا ئێستاش كه‌ركوك خاڵی ستراتیژی گه‌وره‌ی كورده‌كانه‌و له‌ هه‌مان كاتیشدا خاڵی بێهێزی به‌رگرییانه‌. ره‌نگه‌ كه‌ركوك به‌ ره‌گه‌زه‌ جیاوازیه‌كانه‌وه‌، شوێنێكی تایبه‌ت بێت به‌هۆی زۆری ئه‌و ژماره‌ عه‌ره‌به‌ی له‌ هێڵی پێشه‌وه‌دا كه‌ پێشمه‌رگه‌ به‌رگری لێده‌كات. كه‌ركوك به‌ هێڵی خێراوه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ و رۆژانه‌ش جوڵه‌یه‌كی گه‌وره‌ی بازرگانی و هاوڵاتیانی له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستاندا تێدا به‌دیده‌كرێت. ئه‌وه‌ش هۆكارێكه‌ ئه‌م شاره‌ ببێته‌ خاڵێك كه‌ خۆته‌قێنه‌ره‌وه‌ و تیرۆرستە په‌لامارده‌ره‌كانی داعش هه‌وڵبده‌ن لێوه‌ی دزه‌ بكه‌نه‌ ناو هه‌رێمی كوردستان.

له‌ 30ی كانونی دوه‌مدا داعش په‌لامارێكی گه‌وره‌ی كرده‌ سه‌ر هێڵه‌ به‌رگریه‌كانی پێشمه‌رگه‌ له‌ خواروی كه‌ركوك و له‌هه‌مان كاتیشدا كارئاسانی كرد بۆ كومه‌ڵێك له‌ خۆکوژ خۆیان بگه‌یه‌ننه‌ سه‌ربانی ئوتێلێك له‌ ناو شاره‌كه‌دا. به‌ڵام ئێستا هه‌ڵمه‌تێكی پاككردنه‌وه‌و به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی به‌هێز له‌لایه‌ن هێزه‌كانی ئاسایشه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ عه‌ره‌بنشینه‌ سونیه‌كاندا له‌ كایه‌دایه‌، كه‌ مه‌به‌ست لێی شانه‌ نوستوه‌ تیرۆرستییەکانە له‌نێو ئه‌و كۆمیۆنیه‌ته‌دا.

حیزبه‌ كوردیه‌كان له‌ كه‌ركوك له‌په‌نجا ساڵی رابوردودا كه‌ركوك پێگه‌یه‌كی ره‌مزی وه‌رگرتوه‌ له‌سیاسه‌تدا. به‌ هه‌مان ئه‌و بڕه‌ی كه‌ موسڵ پێگه‌یه‌كی سه‌ره‌كی سیاسی و ئابوریه‌ بۆ سوننه‌كان له‌ عێراقدا. حیزبه‌ كوردیه‌كانیش له‌ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات له‌كه‌ركوكدا له‌ كێبڕكێدان و هه‌ركاتێك شاره‌كه‌ روبه‌روی هێرش ده‌بێته‌وه‌ هێزه‌ كوردیه‌كان له‌ كێبڕكێدان. ده‌وترێت وروژمی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ بۆ كه‌ركوك له‌ئابی 2014 دا، بوه‌ هۆكاری لاوازی له‌ به‌رانبه‌ر داعشدا له‌و هێرشه‌ی كردیه‌ سه‌ر كه‌ركوك. یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان له‌مڕۆدا زاڵترین هێزه‌ له‌ كه‌ركوكدا. ئه‌و حیزبه‌ی له‌ پارتی دیموكرات بچوكتره‌. به‌ڵام حیزبی دیموكرات كار بۆ تێپه‌ڕاندنی ده‌كات. له‌ ته‌موزی 2014 دا پارتی دیموكرات سودی له‌و هه‌له‌ بینی كه‌ هاته‌ پێش و ده‌سه‌لاتی سه‌ربازی خۆی به‌سه‌ر رۆژئاوای كه‌ركوكدا فراوانكرد، له‌ نێویشیدا هه‌ردو كێڵگه‌ی بای حه‌سه‌ن و ئاڤانا كه‌ سه‌ر به‌ كۆمپانیای نه‌وتی باكورن. بۆیه‌ پێویسته‌ له‌سه‌ر پارێزگاری شاره‌كه‌ نه‌جمه‌دین كه‌ریم، كه‌ له‌ سه‌رۆك مام جه‌لاله‌وه‌ نزیكه‌، هاوسه‌نگی رابگرێت له‌ نێوان پێداویستیه‌ دو ره‌هه‌ندیه‌كه‌دا تا ناوماڵی كوردی بۆ به‌رگری له‌ كه‌ركوك بپارێزێت، و له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌ پێشڕه‌وی پارتی دیموكرات له‌ كه‌ركوكدا سنوردار بكات.

نه‌وتی كه‌ركوك:
له‌هه‌ركاتێك گرنگتر به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ كێڵگه‌ زه‌به‌لاحه‌كانی باشوری عێراقدا له‌ په‌نجاكانی سه‌ده‌ی رابوردوه‌وه‌، كه‌ هێشتا به‌رهه‌مه‌كانیان رو له‌ زیادبونه‌، كێڵگه‌ گه‌وره‌كانی كه‌ركوك، دائه‌هێزرێن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ستگرتن به‌سه‌ر كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كانی رۆژئاوای كه‌ركوكدا له‌مڕۆدا گرنگیه‌كی زۆری هه‌یه‌. به‌تایبه‌ت كه‌ عێراق به‌ ته‌نگژه‌یه‌كی ئابوری توندا تێده‌په‌رێت به‌ هۆی پێداویستیه‌ زۆر و زه‌به‌نده‌كانی خه‌رجی حكومی و هاره‌كردنی نرخی نه‌وته‌وه‌ به‌ نۆڤه‌مبه‌ری 2014 وه‌. نه‌وتی كه‌ركوك رۆڵێكی گه‌وره‌ی بینی له‌ ده‌ركردنی بودجه‌ی 2015 و رێكکه‌وتن له‌سه‌ر دابه‌شكردنی داهاته‌كان له‌نێوان به‌غدا و هه‌رێمدا. به‌پێی ئه‌و رێكه‌وتنه‌: ده‌بێت كوردستان رۆژانه‌ 250 هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی هه‌رێم بداته‌ به‌غدا، ئه‌مه‌ش له‌رێگه‌ی نه‌وتی كێڵگه‌كانی بای حه‌سه‌ن و ئاڤاناوه‌ به‌ ئه‌نجام ده‌گات. هه‌روه‌ك ده‌بێت حكومه‌تی هه‌رێم یارمه‌تی عێراق بدات به‌ ناردنی 300 هه‌زار به‌رمیل له‌ نه‌وتی كه‌ركوك كه‌ كۆمپانیای نه‌وتی باكور به‌رهه‌می ده‌هێنێت، له‌ رێگه‌ی هێڵه‌ نه‌وتیه‌كانی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌. شاری كه‌ركوكیش له‌ رێگه‌ی بودجه‌ی پێترۆدۆلاره‌وه‌، بۆ هه‌ر به‌رمیلێك 2 دۆلاری پێ ده‌درێت.

ساڵی داهاتو، نه‌وتی كه‌ركوك كه‌لێنێكی گه‌وره‌ له‌ بودجه‌ی عێراقدا پڕ ده‌كاته‌وه‌. هه‌روه‌ك كه‌ركوكیش ده‌وڵه‌مه‌ندتر ده‌كات به‌سه‌رمایه‌یه‌كی زۆر. یاخود ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی ناكۆكیه‌كانی هه‌رێم و به‌غدا. حكومه‌تی عێراقی هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ له‌ هه‌وڵی گه‌راندنه‌وه‌ی (بای حه‌سه‌ن) و (ئاڤانا)دایه‌ بۆ خه‌زێنه‌ی گشتی عێراق. له‌ هه‌مان كاتدا كورده‌كان له‌ هه‌وڵی فراوانكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانیاندان به‌سه‌ر كۆمپانیای نه‌وتی باكوردا له‌ رێگه‌ی به‌رنامه‌یه‌كی نه‌خشه‌ بۆ داڕێژراو له‌ رێگه‌ی پێدانی یارمه‌تی ته‌كنیكی و راكێشانی بۆری نه‌وته‌وه‌، كه‌ یارمه‌تی حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌دات تا پیشه‌سازی نه‌وت له‌ كه‌ركوكدا بخاته‌ ژێر ركێفی خۆیه‌وه‌، ئه‌گه‌ر دانوساندنه‌كان له‌گه‌ڵ به‌غدا هه‌ره‌سیان هێنا. حه‌شدی شه‌عبی شیعه‌ ره‌نگه‌ گه‌وره‌ترین كێشه‌ له‌ كه‌ركوكدا سه‌رهه‌ڵبدات ناكۆكی نێوان (حه‌شدی شه‌عبی) و ده‌سه‌ڵاتدارێتی حوكمڕانی كوردی بێت. حه‌شدی شه‌عبی له‌ ئه‌یلولی 2014 ەوه‌ هێواش هێواش رێی خۆیان ده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ رێگای به‌غدا و كه‌ركوك و ناوچه‌ شیعه‌نشینه‌كانی توركمانه‌كانیان رزگار كردوه‌ كه‌ له‌ژێر ده‌ستی داعشدا بون و به‌ ده‌ستێكی پۆڵاین حوكمی سوننه‌ نشینه‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ ده‌كه‌ن. هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی ئێستا گه‌یشتونه‌ته‌ قه‌راغ باشوری شاری كه‌ركوك. ئه‌مه‌ش یه‌كه‌م هێزی حكومه‌تی فیدراڵه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ركوك دوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی فیرقه‌ی دوانزه‌ی سوپای عێراقی له‌ حوزه‌یرانی ساڵی رابوردوه‌وه‌. ئه‌و كاته‌ش كورده‌كان رایانگه‌یاند كه‌ له‌گه‌ڵ گه‌ڕانه‌وه‌ی هیچ هێزێكی عێراقیدا نین بێته‌وه‌ كه‌ركوك. به‌ڵام میلیشیا شیعه‌كان به‌سه‌ركه‌وتویی جێپێی خۆیان كردۆته‌وه‌- به‌شێكی ئه‌مه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ یارمه‌تیدانیان له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌. سه‌ربازگەی گه‌وره‌یان كردۆته‌وه‌ بۆ راهێنان به‌ توركمانه‌ شیعه‌كان و خۆبه‌خشه‌ عه‌ره‌به‌كانی كه‌ركوك.

ئه‌م چه‌كداره‌ شیعانه‌ هه‌واڵێكی نوێ نین له‌كه‌ركوكدا. پێشتریش شیعه‌ كه‌ركوكیه‌كانی سه‌ر به‌ (كه‌تیبه‌كانی حیزبوڵا) و (عه‌سابه‌كانی ئه‌هلی هه‌ق) كه‌ ئێران پشتیوانی لێده‌كردن، چه‌ندین جار به‌ موشەک په‌لاماری بنكه‌ سه‌ربازی و ئۆتۆمبێلە ئه‌مەریكیه‌كان داوه‌ له‌ كه‌ركوكدا تا ده‌رچونی ئه‌و هێزانه‌ له‌ 2011 دا. ئێستاش ئه‌و دو گروپه‌ ته‌حه‌دای ده‌سه‌ڵاتی كوردی ده‌كه‌ن. له‌ 8 ی شوباتی راوردودا، هادی عامری سه‌رۆكی رێكخراوی به‌در و فه‌رمانده‌ی هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی له‌ باكوری عێراقدا، به‌ هێزێكی 50 ئۆتۆمبێلەوە وه‌ك هێزی پارێزگاری، سه‌ردانی پارێزگای كه‌ركوكی كرد. له‌ 17 ی شوباتیشدا، قه‌یس خه‌زعه‌لی، سه‌ركرده‌ی (عه‌سائیبی ئه‌هلی حه‌ق) رایگه‌یاند كه‌ هێزه‌كانیان ده‌چنه‌ شاری كه‌ركوكه‌وه‌ و به‌رەنگاری پێشمه‌رگه‌ ده‌بنه‌وه‌ ئه‌گه‌ر دانیشتوانی شیعه‌ی كه‌ركوك داوایان لێبكه‌ن.

ئه‌م مه‌ترسیانه‌ ئاماژه‌ن بۆ ئەو ئاڵۆزیه‌ی ده‌كرێت یه‌خه‌ی عێراق بگرێته‌وه‌ له‌ قۆناغی دوای داعشدا. به‌تایبه‌تیش شاری موسڵ كه‌ پێشبینی رزگاركردنی ده‌كرێت و ره‌نگه‌ خاڵێكی ته‌قاندنه‌وه‌ بۆ كێشمه‌كێشی ره‌گه‌زی دروست بكات كه‌ ملوێنێك كه‌س بگرێته‌وه‌.

ده‌ره‌نجامی گرنگ له‌ په‌لاماره‌كانی داعشدا ئه‌و توانا كورتخایه‌نه‌ نیه‌ كه‌ ئه‌و رێكخراوه‌ ده‌یكاته‌ سه‌ر عێراق، به‌ڵكو هاتنه‌ كایه‌وه‌ی ئه‌و میلیشیا ره‌گه‌زی و تایفی و هێزه‌ لامه‌ركه‌زیانه‌یه‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌نجامی پاشه‌كشه‌ی هێزه‌ حكومیه‌كان و ئه‌و بۆشاییه‌دا دروست بون له‌و ناوچانه‌ی كه‌وتنه‌ ده‌ست داعش.

سەرچاوە: واشنتن ئینیستیتوت


04/03/2015 بینین: 19360
 
بۆچی ژنان په‌یوه‌ندی به‌ داعشه‌وه‌ ده‌که‌ن؟
بۆ هه‌ندێک له‌ ئافره‌تان له‌ عێراق و سوریادا، داعش شتێکیان پێشکەش دەکات هیچ کەسێکی تر ...
هه‌ده‌په‌ و ئاسایشی هه‌ڵبژاردن
هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كان گه‌رموگوڕیه‌كی زۆر به‌خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت، یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ی شایه‌نی گرنگی پێدانه‌ ئه‌و هێرشانه‌‌ بو له‌ چه‌ند ...
بۆچی پێویسته‌ دەستبەرداری وشەی ''تیرۆریزم'' بین؟
جه‌یمس م. دۆرسێی پێیوایه‌ که‌ دۆزه‌ره‌وه‌ی زۆرێک له‌ده‌وڵه‌تانی نوێی وه‌ک ئیسرایل، که‌ ده‌وڵه‌تێکی چالاکە لەشه‌ڕی دژه‌ تیرۆر‌و هاوپه‌یمانی ...
کاریگه‌ری سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریکا ‌له‌سه‌ر جیهانی ئیسلامیی چییه؟
جیهانی ئیسلامی چۆن ئازار ده‌چێژێت به‌ ده‌ست ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی رۆژئاوا و پوکانه‌وه‌ی ناخۆیی، ئاوه‌هاش گۆڕانکاری تێیدا ئه‌سته‌مه‌....
کۆچی پێچەوانە
لە نامەی دکتۆراکەیدا بە ناونیشانی "تەنها چیاکان هاوڕێن"، لینا ئێکلوند، ئه‌ندامی کارایی سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست لەزانکۆی...
ئاینی ئیسلام خێراترینه‌ له‌ گه‌شه‌کردندا له‌جیهاندا
به‌پێی توێژینەوەیەکی نوێ، ئاینی ئیسلام خێراترین ئاینه‌ له‌ گه‌شه‌کردندا. سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی پیو ماوه‌ی شەش ساڵە سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن...
سه‌رکرده‌کانی‌ عێراق و رۆژئاوا له‌ شه‌ڕکردن دژ به‌ داعش چی فه‌رامۆشی ده‌که‌ن
جۆردان ئۆڵمستێد پێیوایه‌ هه‌تاوه‌کو عێراقییه‌کان ستراتیجییه‌ک دانه‌هێنن و جێبه‌جێی نه‌که‌ن بۆ پاراستنی سنوری وڵاته‌که‌یان له‌گه‌ڵ سوریا، قۆناغی کۆتایی شه‌ڕه‌که‌یان دژ به‌ داعش درێژخایه‌ن و ئازاراوی ده...
نه‌خشه‌ی‌ ئیتنیكی‌‌و مه‌زهه‌بی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌
نه‌خشه‌ی‌ سیاسی‌ ئێستای‌ نیشتیمانی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌لایه‌ن ئیستیعماری‌ خۆرئاواوه‌ له‌دو سه‌ده‌ی‌ رابردودا دانراوه‌. ئه‌وه‌ی‌ ته‌ماشای‌ ئه‌م نه‌خشه‌یه‌ ...
ئاینده‌ی ئاژاوه‌یی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست
ئه‌و جۆره‌ ده‌وڵه‌ته‌ی ئێمه‌ پێی ئاشناین، له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا له‌ لێواری ونبوندایه‌. ناکۆکی له‌ عێراق، سوریا، لیبیا و یه‌مه‌ن، ده‌ستێوه‌ردانی...
رۆڵی تورکیا وه‌ک یاریکه‌رێکی نا- تایفی له‌ سه‌قامگیری رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
ئابوری و سیاسه‌تی ناوخۆیی تورکیا له‌ ماوه‌ی چه‌ند ساڵی پێشودا گۆڕانی دراماتیکی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ له‌ڕۆژ‌هه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا....
روه‌که‌ی تری تیرۆریزم
ئێمه‌ له‌ وڵاتێکدا ده‌ژین که‌ ئامێزی بۆ دیموکراسی لیبڕاڵی، یه‌کسانی ره‌گه‌زی، ئازادی راده‌ربڕین و ئازادی تاک کردوه‌ته‌وه‌،...
مه‌ترسی گه‌وره‌ ‌بۆ ئەردۆگان و کورد له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتودا به‌ڕێوه‌یه
له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌که‌ی تورکیا کە مانگی 7-2015 ئەنجامدەدرێت، مه‌ترسی گه‌وره‌ بۆ پارتی حکومڕانی دادو گه‌شه‌پێدان...
له‌ چاوه‌ڕوانی خراپتربونی شه‌ڕی دڕندانه‌ی تایفی له‌ عێراقدا
جارێکی تر له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ده‌ستکه‌وته‌ کورتخایه‌نه‌کان هه‌ژمون به‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ درێژ خایه‌نه‌کاندا ده‌سه‌پێنن. ...
به‌رخۆدانی پاڵه‌وانانه‌ی کورده‌کان دژ به‌ داعش
له‌ پارێزگای حه‌سه‌که‌ له‌ سوریا، له‌و شوێنه‌ی که‌ سنوری عێراق و سوریا تێکه‌ڵ ده‌بێت، شه‌ڕه‌ڤانانی یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل (یه‌په‌گه‌) به‌ ...
جیهان له‌م هه‌فته‌یه‌دا؛ یه‌کسانی له‌ مافدا بۆ هه‌ندێک هێشتا فه‌راهه‌م نییه‌
(150) ساڵ دوای شه‌ڕی ناوخۆ له‌ئه‌مەریکادا، ژیان، ئازادی و گه‌ڕان به‌دوای به‌خته‌وه‌ری لای ئه‌فریقییه‌ ئه‌مریکییه‌کان به‌رده‌وام له‌ مه‌تریسدایه‌ ....
کورد بڕیار له‌ چاره‌نوسی تورکیا ده‌دات
له‌ مانگی 6-2015 دا، تورکیا بیست و چواره‌مین هه‌ڵبژاردنی گشتی خۆی ئه‌نجام ده‌دات بۆ بڕیاردان له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی 550 ئه‌ندام په‌رله‌مانی نوێ...
كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ داواكار به‌ بێ‌ به‌رهه‌م، یان كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ به‌رهه‌م هێن بۆ به‌دیهێنانی‌ داواكاریه‌كان
له‌به‌رانبه‌ر داواكاری‌ پشتگوێخستنی‌ به‌رهه‌م هێنان‌و چالاكی‌ به‌رهه‌م هێنان شه‌پۆلێكی‌ ناڕه‌زایی‌ توند وڵاتی‌ گرتۆته‌وه‌، چونكە‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌...
ئایا سه‌ربه‌خۆیی كوردستان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سعودیه‌یه‌؟
روخانی‌ موسڵ له‌سه‌ر ده‌ستی رێكخراوی‌ داعش له‌ حوزه‌یرانی (2014) روداوێكی دابڕێنه‌ری‌ مێژوی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌رٍاست بو كه‌ كاردانه‌وه‌كانی‌ نه‌ك له‌سه‌ر ئێستا،...
ئاکامی به‌هاری عه‌ره‌بی
پێشبینی دەکرا بەهاری عەرەبی ئاشتی، دیموکراسی و سەقامگیری نەک تەنها بۆ ئەو نەتەوانە بێنێت کە لێیەوە سەرچاوەی گرت...
هیوای‌ كورده‌كان بۆ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیا
به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌مێژوی‌ توركیادا ئه‌بێته‌ ئایرۆنی‌ ئه‌گه‌ر كورده‌كان رۆڵێكی‌ گرنگ ببینن له‌ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیادا...
ئەردۆگان و کێشەی کورد؛ هەنگاوێک بۆ پێشەوەو دو هەنگاو بۆ دواوە
قسەکانی ئەمدواییەی رەجەب تەییب ئەردۆگان سەبارەت بەوەی کە رایگەیاند: "شتێک نیە بە ناوی کێشەی کورد. ئەو شتە چیە ...
روناکیەکانی سەر سوریا ئاوابون، هەر وەک مرۆڤایەتی
رۆژئاوا خەریکی ئارامکردنەوەی دۆخی ئەسەدن، لەکاتێکدا ئەو هاوڵاتیانی سوریا کۆمەڵکوژ ئەکات و پەنای قەسابەکانی داعش ئەدات. هەمو ئەم شتانە بەناوی...
به‌رده‌وام به‌، رۆژه‌كه‌مم خراپكرد
به‌م قسه‌یه‌ ده‌ستپێده‌كه‌ین "هه‌ڵه‌كردن له‌ مرۆڤه‌وه‌یه‌، به‌خشین له‌ خوداوه‌نده‌وه‌" من ئه‌مه‌شی‌ بۆ زیاد ده‌كه‌م "نه‌زانی‌" زیاتر له‌ مرۆڤه‌وه‌یه‌وه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی‌ به‌ ده‌گمه‌ن...
نا بۆ پرسی‌ كورده‌كان!
سه‌رۆك ره‌جه‌ب ته‌یب ئەردۆگان وتی‌ "براكانم، هه‌رگیز گرفتێكیان نه‌بوه‌ وه‌ك پرسی كورده‌كان له‌م وڵاته‌دا. ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌جێنداكانمان كه‌ كاری‌ به‌رده‌وامی‌ بۆ ئه‌كه‌ین"....
چی‌ چاوه‌ڕوانی‌ كورد ده‌كات؟
له‌ سه‌دهه‌مین ساڵڕۆژی‌ جه‌نگی‌ جیهانی‌ یه‌كه‌مدا، كه‌ تائێستا یادی‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌، ره‌نگه‌ گونجاو بێت له‌ ساڵیادی‌ دابه‌زینی‌ هاوپه‌یمانان له‌ ته‌نگه‌ی‌ ده‌رده‌نیل نزیك ببینه‌وه‌....
هەدەپە؛ بەشدارئەبێت یان بۆ دەرەوە؟
لەبەر رۆشنایی ئەو بابەتانەی ئەیزانین، گرنگترین پرسیاری هەڵبژاردنەکانی حەوتی مانگی حوزەیران ئەوەیە کە هەدەپە ئەتوانێت زیاتر...
لەدوای کۆبانی چی گۆڕا؟
کۆماری تورکیا لەسەر ناوبانگی عوسمانیەکان بنیات دەنرێتەوە، کە بە سەروەریەکان یان هەڵوەشانەوەی دەیان ساڵە...
كه‌ركوك گۆڕه‌پانی ململانێکانی دوای داعش
چاوه‌كان ئه‌مڕۆ هه‌مو له‌سه‌ر موسڵه، كه‌ پێده‌چێت هێزه‌كانی عێراق، له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا هێرشی بکەنەسەر. به‌ڵام دوای ئه‌و هێرشە...
سعودیە هاوکاری داعشی کردوە بۆ داگیرکردنی ناوچەکانی عێراق؟
رۆژنامەنوسێکی ئیرله‌ندی، له‌ ساڵی 1979 ه‌وه‌ په‌یامنێری رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راستی Financial Times بوه‌و...
ئاو لەنەوت گرنگترە، با گرنگی پێبدەین
لەکۆتاییەکانی مانگی رابردو لە باشوری عێراق، زیاد لە (1500) كلیۆمەتر رێگامان بڕی، خەرمانەی زۆنگاوی گەورەمان دەهاتە پێش...
جەنگی سوریا.. شەڕێک بە سەرکردایەتی ئێران
لەگەڵ سەرهەڵدانی روداوەکانی سوریا، ئێران بە هەمو قورسایی خۆیەوە لە پشت رژێمی سوریاوە وەستا، بەڵێنیدا کە رێگە بە کەوتنی...
ئاو.. ستراتیژی‌ راوێژكردن، نه‌ك به‌فیڕۆدان‌ و هەڵگرتن
به‌هۆی‌ گۆڕانكاری‌ ئاووهه‌وا، ئه‌و پرۆژه‌ ئاودێریانه‌ی‌ وڵاتانی‌ دراوسێی‌ عێراق له‌سه‌ر هه‌ردو روباری‌ دیجله‌و فورات لێیانداوه‌، بڕی‌ ئه‌و ئاوه‌ی‌...
سوپای عێراق؛ ئامادەیەکی نائامادە لە شەڕی داعشدا
لە شەڕی دژی داعشدا، دەنگی چەکی هەموان دەبیسترێت، بەڵام چەخماخەی چەکی عێراق ونە لەو شەڕەدا، لەکاتێکدا ژمارەی ئەو سوپایە نزیکەی...
داعش له‌ زمانی خۆیانه‌وه‌ بناسه‌
ئه‌بوبه‌كری به‌غدادی ناوی راسته‌قینه‌ی (ابراهیم بن عه‌واد ئه‌لبه‌دری ئه‌لسامه‌رائیه‌) له‌ ساڵی 1971 له‌ شاری سامه‌را له‌ دایك بوه‌....
کوردو پەیدابونیان
زاراوەی میسری بلیمەتیێکی تایبەتی هەیە، ئەمە لەهەندێ گوزارشتیدا بەدیار دەکەوێت، کە زۆرجار چەند واتاو بەڵگەیەک لەیەک وشەدا کۆدەکاتەوە. لەڕاستیدا لەساڵی رابردو دەستمکرد بە هەڵچنینی هەندێ لەو وشە قوڵە جڵف...
ده‌رباره‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت
قسه‌كردن ده‌رباره‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت له‌چوارچێوه‌ی‌ بانگه‌وازی‌ چاكسازی‌ و دیموكراسیدایه‌، له‌سه‌روبه‌ندی‌ شۆڕشه‌كانی‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ و گه‌یشتنی‌...
مانای‌ سیاسه‌ت
مرۆڤ گیانله‌به‌رێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌: مه‌حاڵه‌ بتوانێت له‌گه‌ڵ غه‌یری‌ هاوشێوه‌كانی‌ بژی‌ و به‌سه‌ر غه‌یری‌ هاوشێوه‌كانیشیدا بكرێته‌وه‌. به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا ...
گۆڕانكاری‌ به‌سه‌ر بارودۆخماندا نایه‌ت، تا دان به‌كه‌موكوڕی‌‌و كێشه‌كانماندا نه‌نێین
كه‌من ئه‌و گه‌ل‌و وڵاتانه‌ی‌ وه‌ك ئێمه‌ هۆكاری‌ كێشه‌كانیان ده‌ده‌ن به‌سه‌ر كه‌سانی دیكه‌دا، به‌ڕاستی‌ ئێمه‌ ئاماده‌نین به‌رپرسیارێتی‌ کەموکوڕییەکانمان له‌ئه‌ستۆبگرین...
هەمومان پێکەوە ئەم رێگەیەمان بڕی
کۆماری تورکیا هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە تا هەنوکە زۆر بەزمی و نزمی سیاسی بە خۆوە بینیوە. ئەوەی کە لەهەمویان گرنگترە دەکرێت بە دەسەڵات...
عەبادی: تەنانەت ئەگەر تیرۆریشم بکەن!
ئایا نامەکە بۆ نەیارەکانی بو، یاخود هاوڕێک بۆ هاوپەیمانەکانی، کاتێک چەند رۆژێک پێش ئێستا بەڕونی وتی تەحەدایان دەکەم تەنانەت ئەگەر ئەوە ببێتە ...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبەجێدەکات
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێدایە
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت
نەتەوە یەكگرتوەكان: 85 هەزار كەس لە رومادی هەڵاتون
واشنتۆن كوبای لە لیستی پشتیوانانی تیرۆر دەرهێنا
سەدان كۆچبەری نایاسایی لە كەناراوەكانی ئیتالیا رزگاردەكرێن
قەتەر لە بەغدا باڵیۆزخانە دەكاتەوە
پلاتەر بۆ جاری پێنجەم وەك سەرۆكی (فیفا) هەڵبژێردرایەوە
لەبارەی هەڵبژاردنەكەی (فیفا)وە
هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فیفا كەوتە قۆناغی دوەم
مەرجەعیەتی شیعە: دورنییە جەنگێكی خوێناوی هەڵگیرسێت
''کۆمپانیاکانی نەوت ئامادەن بودجەی یەک ساڵی هەرێم بدەن''
سلێمانی؛ كۆنگرەی سێیەمی ئازادی ژنانی كوردستان بەڕێوەدەچێت
بەوێنە؛ سەردانی وەزیری دارایی بۆ لای خانەنشینان
هەولێر؛ سەندیكای پارێزەران بایكۆتی كۆنگرەی دادوەری دەكات
پسپۆڕێكی بواری تیرۆر: داعش تەنها لە شەڕی كۆڵان بە كۆڵان شارەزایە
سوریا؛ بەری نوسرە شاری ئیدلەب كۆنتڕۆڵ دەكات
كۆمەڵی ئیسلامی سێیەمین كۆنگرەی خۆی دەبەستێت
هەڵەبجە؛ روداوێکی هاتوچۆ پێنج کەسی کردە قوربانی
حەویجە؛ داعش هێزێكی تایبەت بە سزادانی ژنان پێكدێنێت
لیبیا؛ داعش گەورەترین بنكەی ئاسمانی لە شاری سەرت کۆنتڕۆڵکرد
یەمەن؛ هۆزە میلیەكان شاخی عەریش-یان كۆنتڕۆڵ كرد
جۆش ئارنست: ئەمەریكا بەرپرس نیە لە ئاسایشی عێراق