بیمه‌ی ته‌ندروستی نه‌ک شۆفێری!

د.گۆران عه‌بدوڵا‌

پێناچێ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی له‌وه‌ ماندو بێت رۆژ دوای رۆژ، بیانو دوای بیانو بدات به‌ده‌سته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بڵێین "ئیتر به‌سه‌، بڕۆ".

له‌گه‌ڵ گه‌وره‌بونی توڕه‌یی و ئه‌ستوربونی رقی هاوڵاتیان به‌رامبه‌ر به‌ حکومه‌ت و زۆربه‌ی داموده‌زگاکانی، وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی وه‌کو ئه‌وه‌ی نه‌ بای دیبێت نه‌ بۆران، هه‌نگاوگه‌لێک ئه‌نێت که‌ به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر مه‌حاڵبونی چاکسازی ریشه‌یی به‌ بێ ئه‌وه‌ی ئه‌م حکومه‌ته‌ و زۆربه‌ی وه‌زاره‌ته‌کانی چۆڵیکه‌ن. له‌م بارودۆخه‌دا، ده‌بوایه‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی، له‌ باشترین حاڵه‌تدا، هه‌وڵی ئاشتکردنه‌وه‌ی هاوڵاتیانی توڕه‌ی ده‌ستی سیاسه‌ته‌کانی بدایه‌ نه‌ک هه‌نگاوی وا بنێت که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی به‌رپرسیارێتی و ده‌سه‌ڵاتی یاسایی و پسپۆڕی و شاره‌زایی زانستی ئه‌ون.

له‌ تازه‌ترین "بیدعه‌"دا که‌ له‌ سیاسه‌تی ته‌ندروستی جیهاندا وێنه‌ی نیه‌، وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی سه‌رقاڵی دانوستانه‌ له‌گه‌ڵ کۆمپانیایه‌کی به‌ریتانی بۆ دابینکردنی بیمه‌ی لێخوڕینی ئۆتۆمبیل بۆ هاوڵاتیان (سایتی خه‌ندان 6/4/2011). له‌ رواڵه‌تدا ئه‌شێت ئه‌م هه‌نگاوه‌ وه‌کو کارێکی ئه‌رێنی خۆیندنه‌وه‌ی بۆ بکرێت و به‌ڵگه‌ی خه‌مخۆری وه‌زاره‌ت بێت بۆ قوربانیه‌ زۆره‌کانی روداوه‌کانی هاتوچۆ.

دواجار، کوردستان توشی په‌تایه‌کی کوشنده‌ی روداوی هاتوچۆ بوه‌ و ژماره‌یه‌کی زۆری قوربانی لێکه‌وتوه‌ته‌وه‌. خزمه‌تی ته‌ندروستیش له‌ پرنسیپدا هه‌وڵی که‌مکردنه‌وه‌ی نه‌خۆشی و دواتر مردن ئه‌دات. هه‌ربۆیه‌شه‌، ئاسایی و لۆژیکیه‌ که‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی سنورێک بۆ ئه‌م "نه‌خۆشی‌"یه‌ کوشنده‌یه‌ی روداوی ئۆتۆمبیل دابنێت‌. ئه‌گه‌ر به‌و لۆژیکه‌ میکافیللیه‌ بڵێین "ئامین"، ئه‌بێت به‌هه‌مان پێوه‌دانگ داوا له‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی بکه‌ین که‌ پرۆگرام و پرۆژه‌ دابڕێژێ بۆ ئه‌وه‌ی چیتر ئاسایش و دژه‌ تیرۆر و پۆلیس میلی تفه‌نگه‌کانیان نه‌هێننه‌وه‌ و ته‌قه‌ له‌ خه‌ڵکی خۆپیشانده‌ر نه‌که‌ن. ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی خۆی پێوه‌ سه‌رقاڵکردوه‌، به‌ڵگه‌ی ونکردنێکی گه‌وره‌ی ئه‌وله‌ویاته‌ ته‌ندروستیه‌کان و سه‌رلێشێوانێکی قه‌یراناوی سیاسه‌تی ته‌ندروستی و بزرکردنی ئامانجه‌ دور و نزیکه‌کانی سیستمی ته‌ندروستی کوردستانن.

وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی سه‌رباری ئه‌وه‌ی بودجه‌یه‌کی که‌می به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، لۆژیکی و عاقڵانه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ به‌کارناهێنێت و ئه‌یه‌وێت ئامانجی میدیایی گه‌وره‌ی بێسود بپێکێت و ئامانجه‌ ته‌ندروستیه‌کان له‌ بیری خه‌ڵک بباته‌وه‌.

سه‌ره‌تا، لێخوڕینی "ته‌ندروستانه‌ی" ئۆتۆمبیل، په‌یوه‌ندیه‌کی راسته‌وخۆیان به‌ سیستمی ته‌ندروستیه‌وه‌ نیه‌. ئه‌و شێوازه‌ی لێخوڕین به‌ کۆمه‌ڵێک ژێرخان و به‌ها و یاسا و هه‌ڵسوکه‌وتی تایبه‌تی تاکه‌کانه‌وه‌ به‌ستراون که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنوری تایبه‌تمه‌ندی سیاسه‌تی ته‌ندروستین. به‌هه‌مان لێکدانه‌وه‌، هه‌بون یا نه‌بونی بیمه‌ بۆ شۆفێری ئۆتۆمبیل یه‌کێک نیه‌ له‌ به‌رپرسیارێتیه‌کانی سیستم و سیاسه‌تی ته‌ندروستی. ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌تێک یا ده‌زگایه‌کی ته‌ندروستی له‌م میانه‌دا ئه‌شێت بیکات، تاقیکردنه‌وه‌ی بینین و پشکنینی نه‌خۆشیگه‌لێکی له‌ بابه‌تی (خو و نه‌خۆشیه‌کانی دڵ و...هتد)ن نه‌ک دابینکردنی بیمه بۆ شۆفێر و ئۆتۆمبیله‌کانیان که‌ به‌شێکه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات و به‌رپرسیارێتیه‌کانی وه‌زاره‌تی گه‌یاندن و ده‌زگاکانی هاتوچۆ و نه‌ له‌ نزیک نه‌ له‌ دور په‌یوه‌ندی به‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیه‌وه‌ نیه‌.

له‌ روی یاساییشه‌وه‌، یاسای وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی‌ بوار به‌ وه‌زاره‌ت نادات خۆی به‌ بیمه‌ی شۆفێریه‌وه‌ سه‌رقاڵ بکات. بۆیه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ی وه‌زاره‌ت، له‌ کاتێکدا که‌ نازانستیه‌ و به‌ فیڕۆدانی داهاتی وه‌زاره‌ته‌ له‌ بابه‌تێکی ده‌ره‌وه‌ی به‌رپرسیارێتی ئه‌و، ده‌رچون و پێشێلکردنی یاساکانی هه‌رێمی کوردستانیشه‌، که‌ پێویسته‌ په‌رله‌مانی کوردستان به‌ گرنگیه‌وه‌ به‌دواداچونی بۆ بکات و پرسیار ئاراسته‌ی وه‌زیری ته‌ندروستی بکرێت.

ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی گه‌نده‌ڵی که‌شێکی خوڵقاندوه‌ که‌ وشه‌ی "کۆمپانیا"، به‌ تایبه‌تی کۆمپانیای بیانی، مه‌ترسی گه‌نده‌ڵی له‌گه‌ڵ خۆیدا بهێنێت. گه‌نده‌ڵیه‌کانی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی له‌ بواری دروستکردنی نه‌خۆشخانه و بواری زۆری تر، ئه‌بێت هانده‌رێک بن بۆ به‌دواداچونێکی وردی ئه‌م هه‌نگاوه‌ تازه‌یه‌ی وه‌زاره‌ت.

شکستی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی له‌ دیاریکردنی رونی سیاسه‌تی خۆی له‌مه‌ڕ بیمه‌ی ته‌ندروستی، هۆکاری سه‌ره‌کی سه‌رلێشێوان و تێکه‌ڵکردنی نه‌زانانه‌ یا زانایانه‌ی بیمه‌ی ته‌ندروستی‌ و بیمه‌ی شۆفێریه‌‌. هه‌ر وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی بو که‌ پێش به‌ستنی کۆنگره‌که‌ی له‌ مانگی دودا، میدیاکانی پڕکردبو له‌ به‌ڵێنی گه‌وره‌ی‌ چه‌شنی دابینکردنی بیمه‌ی ته‌ندروستی. که‌ کۆنگره‌که‌ ته‌نانه‌ت ناتوانێت به‌ راسپارده‌ی رون و دیاریکراو ده‌ربچێت، چاوه‌ڕوانکراوه‌ وه‌زاره‌ت بۆ په‌رده‌پۆشکردنی ئه‌و شکسته‌، بیمه‌ی ترمان وه‌کو بیمه‌ی ته‌ندروستی پێ بفرۆشێته‌وه‌.

لێخوڕینی شه‌مه‌نده‌فه‌ری سیستمی ته‌ندروستی له‌ کوردستاندا پێویستی به‌ بیمه‌ نیه‌‌. شێوازی لێخوڕینه‌که‌ مه‌ترسیه‌کانی تێکشکانی شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌که‌ زیاتر ئه‌کات. بۆ ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌ت و ئێمه‌ش خۆمان به‌م کاره‌ لابه‌لایانه‌وه‌ سه‌رقاڵ نه‌که‌ین، باشترین چاره‌سه‌ر رێگا کورته‌که‌یه‌، که‌ چۆڵکردنی‌ کورسی شۆفێری شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌که‌.

 


13/04/2011 بینین: 2311
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
کوردستان پێویستی بە بیمەی تەندروستی هەیە؟ نەخێرێکی گەورە و بەڵێیەکی بچوک...
ئاکامە تەندروستیەکانی قەیرانی دارایی و بەرپرسیارێتی وەزارەتی تەندروستی...
پڕۆژەیاسای بیمەی تەندروستی یا رەتاندنەوەی هاوڵاتیان؟...
ئەزمونی وڵاتان لەجیاکردنەوەی کەرتی گشتی و تایبەتی تەندروستی: تورکیا بە نمونە...
پاڵنەرە تەندروستیەکانی گۆڕانکاری ئیداریی لە پارێزگای سلێمانیدا...
کوردستان ٢٠٢٠: دیدگا یا رەچەتەیەک بۆ کارەسات...
پرۆژەیەک بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵەغی نەخۆشخانە و بنکە تەندروستیەکان...
٢٠١٣: ساڵێکی ناخۆش بۆ سیستمی تەندروستی...
چی لە تەندروستی بکەین؟: نەخشەڕێگایەک بۆ ریفۆرمی تەندروستی لە کوردستاندا ...
بۆچی گۆڕان وەزارەتی تەندروستی وەرگرێت؟...
دەرمان خەڵک کوێر ناکات خەڵکی گەندەڵ کوێری کردوین!...
خەمەکانی بودجەی تەندروستی ساڵی ٢٠١٣...
وەزیرێکی باش لە سیستمێکی خراپدا...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشكانی کوردستان(٩)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشكانی کوردستان(٨)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشكانی کوردستان (٧)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان (٦)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان (٥)...
هۆتێل یا نەخۆشخانە؟...
ئەیدز لە کوردستانە!...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان
-٤-...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان
-٣-...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان -2-...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان
-1-...
رەنگ و بۆن و پلەی گەرمی وەزارەتی تەندروستی...
چۆن سەندیکایەک بۆ پزیشکان؟...
وەزارەتی کەرتی تایبەتی تەندروستی...
سەلاحەدین لە زەمەنی NDIدا...
تەندروستی کۆبونەوە پێنج قۆڵیەکە...
لە پەراوێزی بودجەدا: میکانیزمێکی جیاواز بۆ خەمڵاندنی بودجەی تەندروستی...
که‌ی وه‌زیری ته‌ندروستی ده‌ست له‌ کارده‌کێشێته‌وه‌؟...
خۆپیشاندانی ته‌ندروستی و ته‌ندروستی خۆپیشاندان...
کارمه‌ندانی ته‌ندروستی کامیان هه‌ڵده‌بژێرن: سیاسه‌ت یا پیشه‌؟...
ئه‌گه‌ر بودجه‌ی ته‌ندروستی که‌مکرایه‌وه‌!...
بودجه‌ی ته‌ندروستی 2011...
کردار شه‌رته‌، به‌ڵام کام کردار؟...
وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی هی خه‌ڵکه‌!...
وه‌زاره‌تی ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان!...
رێکخراوه‌ نوستوه‌که‌ خه‌به‌ری بوه‌وه‌!...
بڕیارێکی تری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی...
رێکخراوه‌ نوستوه‌که‌ که‌ی‌ خه‌به‌ریئه‌بێته‌وه‌؟...
زۆربه‌ی خه‌ڵکی کوردستان ده‌روندروستن!...
گه‌ردونی ته‌ندروستی له‌ 7 مانگی رابوردودا...
بودجه‌ی ته‌ندروستی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...