سەلاحەدین لە زەمەنی NDIدا

د.گۆران عه‌بدوڵا‌

لەو سێ هەزار و بیست و حەوت وشەیەی پرۆژەی (نوێبونەوە و ئایندەسازییەی یەکێتی و پارتی)، هیچ بە قەد ئەو سێ پیتە ئینیگلیزیەی لە سەرەتای پرۆژەکەدا هاتوە سەرەنجڕاکێشتر نیە. دواجار وەکو زۆرێک لە چاودێرە سیاسیەکان ئاماژەیان پێدا، پرۆژەکە تێکەڵەیەکی ئاڵۆزی کۆمەڵێک پرۆژە و دەسپێشخەری ترن کە بەیەکەوە لکێنراون و ئەم "پرۆژەیان" لێ دروستکراوە، و شتێکی ئەوەتۆی تیا نیە سەرەنجی مرۆڤ رابکیشێ. با بگڕێنەوە سەر پیتەکان و ئەگەر هەتاوەکو ئێستا نەتزانیوە باسی چی دەکەین ئەوا ئەو پیتانە بریتین لە NDI. بۆ زانیاریش ئەمە پیتی یەکەمی ناوی رێکخراوێکی بەناوبانگی ئەمه‌ریکیە کە لە لایەن دیموکراتەکانی ئەو وڵاتەوە بەڕێوەدەبرێت و سیاسەتەکانی بۆ دادەنرێت.

هەڵبەت پێشتر دەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتەکانی پەنایان بردوەتە بەر کۆمپانیا و رێکخراو و کەسایەتی نێودەوڵەتی بۆ چارەسەرکردنی کێشە نێوخۆیەکانی هەرێم. بۆ نمونە وەزارەتی تەندروستی گرێبەستی لەگەڵ چەندین کۆمپانیای ئەمه‌ریکی وەکو راند و کۆمپانیا و شارەزای فەرەنسی بەستوە بۆ پێداچونەوە و "ریفورم" کردنی سیستمی تەندروستی. بە هەمان شێوە حکومەت پەنای بۆ کۆمپانیای ناوداری ئەمه‌ریکی PwC بردوە بۆ "چارەسەرکردنی" کێشەی گەندەڵی لە کوردستاندا. ئەمە جگە لە کۆمپانیاکانی بواری نەوت و بیناسازی و رێگاوبان ...هتد، کە لە کوردستاندا چالاکن. کارەکە گەشتوەتە ئەوەی کە تەنانەت ئەرکی پاکردنەوەی شەقامەکان و نەخۆشخانەکان و ...هتد بە کۆمپانیا و لایەنی دەرەکی بسپێردرێت. دەشێت، کەسێک هەبێت بڵێت ئەمانە هەمو ئاسایین و ئەگەر ئێمە دەوڵەمەندبین و پارەمان هەبێت، قەیدی چیە خەڵکی تر بێن کارمان بۆ بکەن و شەقامەکانمان بۆ خاوێن بکەنەوە و نەوتمان بۆ دەربێنن و کێشەکانمان بۆ چارەسەر بکەن، بەڵام ئەستەمە دو کەس لەسەر ئەوە ناکۆک بن کە ئەگەر کار بگاتە ئەوەی خەڵکی تر لە باتی ئێمە بیربکاتەوە و چارە بۆ کێشە سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتیەکانمان دابنێ، ئەوا دەبێت فاتیحە بۆ وڵاتەکەمان بخوێنن و بە "دەوڵەتی کوردی خەونی شاعیرانە" بڵێین ئامیین و کەسیش لەم نێوەندەدا ئەوەندەی (دیکارت) راست دەرنەچێت کە وتی: "من بیردەکەمەوە، کەواتە من هەم".

پەنا بردنە بەر خەڵکی بیانی و دەرەوە، بە مێژوی کورد و دەوڵەتەکانی ناوچەکەش نامۆ نیە، رەنگە زیادەڕۆێی نەبێت ئەگەر بڵێین کە کورد بۆ خۆی داهێنەری بەکارهێنانی کەسان و خێڵ و گروپی ئەتنی دەرەوەی خۆی بێت بۆ مەبەستی سیاسی و سەربازی. دواجار ئەوە ئەیوبیەکان بون کە (مەمالیکیان) لە کۆتایی سەدەی دوانزەدا دروستکرد. مەمالیکیش چی نەبون جگە لە کۆمەڵێک خێڵی تورکی کە لە شەڕدا ئازابون و سوڵتانی ئەیوبیەکان (ساڵح) پەنای بۆ بردن و بەکاریانیهێنا. ئازایەتی تورکەکان لەشەڕدا تەنها هۆکاری ئەم سیاسەتە نەبو، بەڵکو نەبونی متمانەی سوڵتان بە دەروروبەرەکەی خۆی پاڵی پێوەنا بۆ ئەوەی رو بکاتە خەڵکی تر و بە ناوی ئیسلامەوە بەکاریانبهێنێت. ئەم سیاسەتە لە زەمەنی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا دەگاتە ترۆپک و لە دروستکردنی (انکشاریەکاندا) بەرجەستە دەبێت. لە سەدەی شانزە بەدواوە، ئەفسەرە عوسمانیەکان بە ئەوروپادا بە دوای منداڵی نێوان ١٢-٢٠ ساڵدا دەگەڕان و ئەوانەی لەڕوی فیزیکی و عەقڵیەوە باشبون هەڵدەبژێردران و دەبون بەسەرباز لە سوپای ئیمپراتۆریەتەکەدا. یەکێک لە هۆکارەکانی ئەم هەنگاوە بریتیە لەو دەرئەنجامە کارەساتاویانەی خزمەیاتی و پەیوەندی کۆمەڵایەتی توندوتۆڵ بۆ دەوڵەت و حکومڕانی ئەو کاتانە دروستی کردبو، لە کاتێکدا چین ١٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا توانی لەڕێی هێنانەکایەی تاقیرکردنەوەی ستاندارد بۆ ئەو کەسانەی ئەیانویست پۆستی ئیداری پڕبکەنەوە، کارتێکردنی نەرێنی خزمەیایەتی و خزمخزمێنەی کەمکردەوە، ئیمپراتۆریەکی عوسمانی و پێش ئەو ئەیوبیەکان و تاڕادەیەکێش عەباسیەکان ئەم کارەیان لەڕێی هێنانی خەڵکی دەرەوە بۆ راپەڕاندنی کارەکانی ناوەوە و بەتایبەتی شەڕ و جەنگ و کاری بیروکراسیدا، ئەنجامدا.

لەم زەمانەی ئێستاماندا، نەوەکانی سەلاحەدین، هەمان هەڵەکانی ئەو و کەسوکارەکەی دەکەینەوە، لەباتی ئەوەی پشت بە خۆمان ببەستین و بیر لە کێشەکانمان بکەینەوە، پەنا بۆ دەرەوە دەبەین. ئەگەر لەوکاتەدا، تەوریس و خزمەتایەتی هۆکاری دورخستنەوە یا پەراوێزخستنی کەسانی شارەزا و دڵسۆز و خاوەن بەهرە و توانا بوبیت، ئەوا ئێستاش بەهەمان شێوە ئەو پێدراوانە چالاکن و حیزبایەتیشیان چوەتەسەر. لە دۆخێکی ئاوەهادا، پەنا بردنەبەر راپۆرتی رێکخراوێکی نێودەوڵەتی لە لایەن سەرکردایەتی سیاسی هەرێمی کوردستان، نەک تەنها سه‌رسوڕهێنەر نابێت، بەڵکو دەرئەنجامێکی سروشتی دۆخێکە کە رەگی لە مێژودا داکوتاوە.


10/07/2011 بینین: 2339
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
کوردستان پێویستی بە بیمەی تەندروستی هەیە؟ نەخێرێکی گەورە و بەڵێیەکی بچوک...
ئاکامە تەندروستیەکانی قەیرانی دارایی و بەرپرسیارێتی وەزارەتی تەندروستی...
پڕۆژەیاسای بیمەی تەندروستی یا رەتاندنەوەی هاوڵاتیان؟...
ئەزمونی وڵاتان لەجیاکردنەوەی کەرتی گشتی و تایبەتی تەندروستی: تورکیا بە نمونە...
پاڵنەرە تەندروستیەکانی گۆڕانکاری ئیداریی لە پارێزگای سلێمانیدا...
کوردستان ٢٠٢٠: دیدگا یا رەچەتەیەک بۆ کارەسات...
پرۆژەیەک بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵەغی نەخۆشخانە و بنکە تەندروستیەکان...
٢٠١٣: ساڵێکی ناخۆش بۆ سیستمی تەندروستی...
چی لە تەندروستی بکەین؟: نەخشەڕێگایەک بۆ ریفۆرمی تەندروستی لە کوردستاندا ...
بۆچی گۆڕان وەزارەتی تەندروستی وەرگرێت؟...
دەرمان خەڵک کوێر ناکات خەڵکی گەندەڵ کوێری کردوین!...
خەمەکانی بودجەی تەندروستی ساڵی ٢٠١٣...
وەزیرێکی باش لە سیستمێکی خراپدا...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشكانی کوردستان(٩)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشكانی کوردستان(٨)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشكانی کوردستان (٧)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان (٦)...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان (٥)...
هۆتێل یا نەخۆشخانە؟...
ئەیدز لە کوردستانە!...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان
-٤-...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان
-٣-...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان -2-...
بەرەو کۆنگرەی سەندیکای پزیشکانی کوردستان
-1-...
رەنگ و بۆن و پلەی گەرمی وەزارەتی تەندروستی...
چۆن سەندیکایەک بۆ پزیشکان؟...
وەزارەتی کەرتی تایبەتی تەندروستی...
تەندروستی کۆبونەوە پێنج قۆڵیەکە...
لە پەراوێزی بودجەدا: میکانیزمێکی جیاواز بۆ خەمڵاندنی بودجەی تەندروستی...
بیمه‌ی ته‌ندروستی نه‌ک شۆفێری!...
که‌ی وه‌زیری ته‌ندروستی ده‌ست له‌ کارده‌کێشێته‌وه‌؟...
خۆپیشاندانی ته‌ندروستی و ته‌ندروستی خۆپیشاندان...
کارمه‌ندانی ته‌ندروستی کامیان هه‌ڵده‌بژێرن: سیاسه‌ت یا پیشه‌؟...
ئه‌گه‌ر بودجه‌ی ته‌ندروستی که‌مکرایه‌وه‌!...
بودجه‌ی ته‌ندروستی 2011...
کردار شه‌رته‌، به‌ڵام کام کردار؟...
وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی هی خه‌ڵکه‌!...
وه‌زاره‌تی ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان!...
رێکخراوه‌ نوستوه‌که‌ خه‌به‌ری بوه‌وه‌!...
بڕیارێکی تری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی...
رێکخراوه‌ نوستوه‌که‌ که‌ی‌ خه‌به‌ریئه‌بێته‌وه‌؟...
زۆربه‌ی خه‌ڵکی کوردستان ده‌روندروستن!...
گه‌ردونی ته‌ندروستی له‌ 7 مانگی رابوردودا...
بودجه‌ی ته‌ندروستی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...