سایکۆلۆژیای لایک

مەحمود عەبدوڵا


سەرەتاداوای لێبوردن لەخوێنەران دەکەم کە پێشتر بابەتی (دەرونشیکاری فەیسبوک ولایک) بڵاوکرایەوە، سەرەتا نیازم وابو بەیەک جاردابەزێت، بەڵام دەرفەت نەبو، بۆیە بەشی یەکەم کە بڵاوکرایەوە دەبوایە ناونیشانەکەی بەم شێوەیەبێت - درونشیکاری فەیسبوک.

(مرۆڤ ئارام نابێت، تائەوکاتەی خۆی خۆی پەسند نەکات، وادێتە بەرچاو رازی بون لەخود، سەختترە لە بەدەستهێنانی رەزامەندی ئەوانی تر) مارک تواین.

یەکێکی تر لەهۆکارەکانی بەشداریکردن لەم تۆڕە کۆمەڵایەتییە لایکە، ئەم خزمەتگوزارییە لەساڵی ٢٠١٠ لەلایان فەیسبوکەوە پێشکەشی بەکارهێنەران کرا، واتا پێشتر لەجێگای like, کە بەواتای پەسندکردن دێت، سود لە (fan) کەبەواتای لایەنگیری دێت وەرگیراوە. لایک دەرخەری کەسایەتییە، وەڵام دانەوە و دەستخۆشیەکان لەبەرامبەر کارێکی مەعنەوی وەک لایک، گوزارشت لەوەدەکات کە مرۆڤ چەند لەخەمی ئەوەدایە لای ئەوانیدیکە پەسەند بکرێت، ئێمە رەنگە لەواقیعدا نەتوانین پەی بەو راستییە ببەین، بەڵام لەم جیهانە مەجازییە کە وەک دوانگەیەکی سەربەست وایە بۆ شیتەڵکردنەوەی دەرونی بەئاسانی هەستی پێ دەکەین واتا لایک وروژێنەرێکە ولای کەسەکان یەک جۆر وەڵامدانەوەی بۆهەیە. کە ئەویش سوپاسکردن یا پێزانینە بەلایکردنی پۆست جانوسین وێنە هەرشتێکی تربێت، کەواتا ئەگەر فەیسبوک وروژێنەری unlike زیادبکات وەڵامدانەوەکەش جیاوازدەبێت.

بەهەرحاڵ رەنگە ئەمەش هۆکارێک بێت، بۆئەوەی لەژیانی رۆژانەشماندا باشتر مامەڵە بکەین لەگەڵ تاکەکاندا، چونکە مامەڵەکردن لەگەڵشتی ناسراودا ئاسنانترە وەک لەگەڵ شتێک کە ئاشنای نین. واتا فێربین لەجیاتی هەمیشە رەدکردنەوە و رەخنەگرتن لەو کەسانەی لە دەوروبەرمانن، دەستخۆشیان لێبکەین. ئەوە راستە بۆ هەریەکێک لەئێمە کە دەتوانین کەسانی دیکە بناسین، بەڵام سەبارەت بەخۆناسین دۆخەکە پێچەوانەیە و بەپێی هەندێک توێژینەوە فەیسبوک هۆکارە بۆ نەرسیزم! چونکە زۆرجار ئێمە دەبینین کەسەکان پێچەوانەی ژیانی تۆژانە مامەڵەدەکەن لەگەڵ کەسەکان بەهۆکاری جیاجیا، زۆرجار لەکۆمەڵگادا رەخنەگرتن لە روخسار، لەستایلی جلوبەرگ و...هتد دەگرین، بەڵام لەفەیسبوک بەپێچەوانەوە هەمیشە ستایش و پەسندکردن و زۆرجوانە جێگای باسن. بەڵام ئەگەر unlike هەبێت رێگە بەخۆمان دەدەین وێنەیان نوسینێک unlike بکەین؟

زۆرجار وتارێک دەبینین کە پێویستی بە ٣-٤ خولەک هەیە بۆخوێندنەوە، بەڵام دوای پۆستکردنی کەمتر لەخولەکێک نزیکەی ٥-١٠جار لایک دەکرێت! ئەمەش واتا بڕیاردانی پێشوەختە. ئەو کەسەی بابەتەکەی پەسند کردوە لەبەر بەهاو ناوەڕۆکی نوسینەکەنییە، بەڵکو خوددی کەسەکە پەسند دەکات زۆرجاریش لەبەر ناسیاوی و تەنانەت خزمایەتیش! یاخود لەبەرئەوەی لەدەرەوەی ئەم جیهانە مەجازییە پەیوەندی هاوڕێیەتییان هەیە، یاخود لەبەرئەوەی کەسایەتییەکی سیاسی یان کۆمەڵایەتییە. نمونەیەکی سادە زۆرجار وتارێک کە لەپەیجی فەرمی سایتێک پۆست دەکرێت ١٠-٢٠ جار پەسند دەکرێت لەکاتێکا ئەم پەیجە هەزاران لایکی هەیە، بەڵام هەمان بابەت لە لاپەڕەی نوسەرەکە خۆیدا دا ٧٠-١٥٠ لایک دەکرێت، ئەمەش گوزارشت لەم بۆچونەی سەرەوە دەکات.

دیاردەیەکی ناشیرین هەیە لەفەیسبوک کە ئەویش گوزارشت لەوەدەکات کە کەسەکان چەند لەخەمی ئەوەدان پەسەندبکرێن، زۆرجار دەبینین کەسانێک گازندەی ئەوەیانە کە هاوڕێکانیان چالاکییان نییە، خۆی لەڕاستییدا دەڵێت: بۆلایکم ناکەن، ئەوە ئاساییە، بەڵام هەڕەشەی پاکسازی دەکەن واتا ئەڵێن دەست دەکەین بەسڕینەوەی ئەوانەی پەسەندمان ناکەن، واتا پەسەندم کەو پەسەندت دەکەم، ئەوەی پەسەندم نەکات لەو جیهانە مەجازییە دەیسڕمەوە.

21/01/2015 بینین: 4618
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
جەنگی ئاو...
ئەمەریکا ئەسپ ئەدات بە کورد!...
سەرۆک چۆن لادەدرێت؟...
فەلسەفەی گوناح...
ترس لە سیستەمی پەرلەمانی...
دیکتاتۆر و منداڵ...
دەسەڵات و ئازادی ...
عێراقی بەریتانیاو عێراقی ئەمەریکا...
عەشیرەت مەکتەبلەری...
هێز و عەقڵی کورد ...
کۆتایی ژیان...
یاوزی دز...
دەرونشیکاری فەیسبوک و لایک...
پۆست و کەمسەری و داهێنان...
وەزارەتی پەروەردە دەرونناسیت لێ دیارە ...
سەرۆکی حکومەت لەنێوان هیوا و زانستی ئابوریدا...
کۆبانێ و دابڕان لەمێژو...
دیموکراسی و ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی...
چارەسەر لە شوێنی نەخۆشیە...
داعش و گویلەن و قوڵایی ستراتیژی...
سەری بەرزمان بۆ پۆست نەوی ناکەین...
سبەی موچەی ئەم وەزارەتە دەدرێت!...
یەکێتی و پارت و گۆڕان...
ستەم یان سیستە می پەروەردە...
ڤاکسین دژی ئیفلیجی دەسەڵات...
شەنگال لەنێوان بێباکی و داکۆکی و ناکۆکیدا...
چین؛ هەڕەشیەکی مەزن بۆسەر دەوڵەتی کوردی...
شانازی و نەفرەت...
رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەنێوان زێڕی رەش و زێری سپیدا...
چێژی دەسەڵات و دەسەڵاتی چێژ...
ئینتیمای دەسەڵات و دەسەڵاتیما...
کەلتوری مەرگ...
پەرلەمان، موزایەدە و میوان هەڕەشە و دوکەڵی زمان...
ئاغای حکومەت و حکومەتی ئاغا...
دەسەڵاتی مەعریفە و مەعریفەی دەسەڵات...
لۆژیکی خێڵ، لۆژیکێکی بەسەرچو...
مامۆستا لەنێوان بەهەشت و جەهەنەم دا...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...