رۆڵی ئه‌مه‌ریكا له‌ كه‌نداوی عه‌ره‌بییدا

محه‌مه‌د سه‌فه‌ر

له‌خۆڕا نییه‌، بچوكترین گۆڕانی سیاسی له‌ ناوچه‌كه‌، یه‌كسه‌ر كاریگه‌رییه‌كه‌ی ده‌گاته‌ هه‌ستیارترین شوێنی بڕیاردانی سیاسی و راسته‌وخۆ ئابوریی جیهانی ده‌هه‌ژێنێ، سه‌رئێشه‌یه‌ك بۆ بازاڕه‌كانی جیهان ده‌خوڵقێنێ، ئه‌مه‌ریكاش له‌ڕێگه‌ی سێگۆشه‌ی سیاسی و ئابوری و سه‌ربازییه‌وه‌ زۆرتر بونی خۆی پته‌وتر ده‌كات، هۆكاری بابه‌تی و خودی له‌ پشتی بونی ئه‌مه‌ریكاوه‌ ئاماده‌یی هه‌یه‌، ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ئه‌مه‌ریكاوه‌ (هۆكاری خودی) هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناتوانێت وه‌ك زلهێزیكی جیهانی رۆڵی سه‌یركه‌ر ببینێ و نایه‌ڵی هێزه‌ كۆنه‌پارێز و وڵاتانێك كه‌ له‌ تێڕوانینی ئه‌مه‌ریكادا، مایه‌ی ترس و دڵه‌راوكێن بۆ ئابوریی و ئاسایشی جیهانیی، كۆنتڕۆڵی ئابورییترین ناوچه‌ بكه‌ن له‌ جیهاندا. له‌ میانه‌ی بونی خۆیه‌وه‌ ده‌یه‌وێت ئه‌و هاوسه‌نگییه‌ سیاسییه‌ رابگرێت كه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ به‌ لاسه‌نگی شكڵیگرت، ناكۆكی و كێشمه‌كێشی سیاسی و تاییفی و جوگرافیی له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌ سه‌ره‌كیترین لارسه‌نگی سیاسی ناوچه‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش بۆ خۆی هۆكاره‌ بابه‌تییه‌كه‌یه‌ كه‌ له‌ پشتی بونی ئه‌مه‌ریكاوه‌یه‌، یان رۆژئاوا به‌ گشتی چاودێری روداوه‌كانی ناوچه‌كه‌ ده‌كه‌ن، كاتێك له‌ گۆشه‌نیگایه‌كه‌وه‌ ده‌چینه‌ ناو روداوه‌كانی ناوچه‌كه‌وه‌، راسته‌وخۆ شیته‌ڵكارییه‌كی كۆنباوی هه‌ڵه‌ له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌ خۆی نمایش ده‌كات، به‌و مانایه‌ ئێران له‌به‌رامبه‌ر وڵاتانی كه‌نداودا ده‌خه‌ینه‌ به‌ره‌یه‌كی هاودژه‌وه‌ و ئه‌وانیش له‌ به‌ره‌ی هاوپه‌یمانی خاوه‌ن یه‌ك ستراتیژی دورمه‌ودادا داده‌نێین. ئه‌م شیكاركردنه‌ سیاسییه‌ ره‌نگه‌ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبێت كه‌ ئێران به‌به‌رده‌وامی مایه‌ی هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ وڵاتانی كه‌نداو، به‌ حوكمی ئه‌وه‌ی كێشه‌ی زه‌وی و جوگرافی له‌گه‌ڵ (ئیماراتی عه‌ره‌بیی)دا هه‌یه‌ و له‌ باره‌ی پرسی كه‌مینه‌ی شیعه‌ مه‌زهه‌بیشه‌وه‌ له‌گه‌ڵ (سعودیه‌ و قه‌ته‌ر و به‌حرێن)دا، ناكۆكی قوڵی هه‌یه‌، له‌به‌رامبه‌ریشدا تاك به‌تاكی وڵاتانی كه‌نداو له‌باره‌ی به‌رزه‌ فرییه‌كانی ئێرانه‌وه‌، هه‌ست به‌ ترسێكی گه‌وره‌ ده‌كه‌ن له‌سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییان، له‌م كه‌ین به‌ینه‌شدا لایه‌نی سێیه‌م كه‌ وڵاتانی رۆژئاوایه‌، سودمه‌ندی سه‌ره‌كین. وه‌ك له‌سه‌رتاوه‌ ئاماژه‌م بۆ كردوه‌ ئه‌مه‌ریكا پشكی شێری به‌رده‌كه‌وێت.

ئه‌وه‌ سیاسه‌تی ئێرانه‌ وه‌های كردوه‌، دۆخی ناوچه‌كه‌ به‌م حاڵه‌ته‌ی ئێستای بگات، رۆژئاواش به‌ وه‌ها دۆخێك خۆشحاڵه‌، هه‌رچی وڵاتانی كه‌نداویشه‌ له‌ بێده‌سه‌ڵاتیدا خۆیان داوه‌ته‌ ده‌ست چاره‌نوسێكی نادیاره‌وه‌، خوازیاری ئه‌وه‌شن رۆژێك دابێت له‌ دێوزمه‌ی ئێران و سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كه‌ی ده‌ربازییان ببێت، ئه‌مه‌ش ته‌نها به‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌كرێت گه‌رچی زۆریش ئاسان نییه‌، به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكا نایه‌وێت ئێران لاواز بكات یان سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كه‌ی بروخێنێت، ئه‌مه‌ش راستییه‌كه‌ و وڵاتانی كه‌نداویش باش لێی تێگه‌شتون، چونكه‌ ئه‌مه‌ریكا له‌م رێگه‌یه‌وه‌ هه‌رچی زیاتره‌ درێژه‌ به‌مانه‌وه‌ی خوی ده‌دات له‌ ناوچه‌كه‌دا، سازشی زۆرتری له‌ وڵاتانی كه‌نداوه‌وه‌ ده‌ستده‌كه‌وێت، په‌یوه‌ندی دور و درێژی ئابوریی و بونی كۆمپانیا گه‌وره‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ وڵاتانی كه‌نداودا، رێگه‌ له‌وه‌ ده‌گرێت گه‌ر له‌ئاینده‌دا وڵاتانی كه‌نداو بیانه‌وێت خۆیان له‌ ئێران نزیكبكه‌نه‌وه‌ و كێشه‌كانیان به‌لادا بخه‌ن، چونكه‌ میرنشینه‌كانی كه‌نداو هه‌ر كاتێك دۆخێك بێته‌پێشه‌وه‌، له‌نێوان كورسی و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی وڵاته‌كانیان سه‌رپشكبكرین، بێگومان هه‌ڵبژارده‌ی یه‌كه‌م هه‌ڵده‌بژێرن كه‌ كورسی ده‌سه‌ڵاته‌، له‌ ئه‌نجامی نه‌بونی سیسته‌مێكی سیاسی دیموكراسییه‌وه‌ وه‌ها حاڵه‌تێك زۆر ئاساییه‌ روبدات.

ئێران له‌ ورد ودرشتی هه‌لومه‌رجی ناوچه‌ی كه‌نداو ئاگاداره‌، هه‌ر هه‌وڵدانێك بۆ خۆنزیككردنه‌وه‌ ‌یان ئاساییكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌ گه‌ڵ ئه‌و وڵاتانه‌دا، باش ده‌زانێت هیچ ئه‌نجامێكی دڵخۆشكه‌ری لێناكه‌وێته‌وه‌، چونكه‌ زۆر له‌مێژه‌ كۆنترۆڵی سیاسی ناوچه‌ی كه‌نداو له‌ ده‌ستی میرنشینه‌كانیدا نه‌ماوه‌ و به‌تایبه‌تیش له‌ دوای جه‌نگی یه‌كه‌می كه‌نداوه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی ئه‌مه‌ریكا رۆڵی له‌ داڕشتنیدا هه‌یه‌ و به‌ پێی سیاسه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی، ده‌یگونجێنێت.

ئیتر هه‌ر هه‌وڵدانێك بۆ ئاساییكردنه‌وه‌ بنرێت چی له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ بێت یاخود وڵاتانی كه‌نداو، سه‌ره‌نجام سه‌ركه‌وتو نابێت، چونكه‌ ئه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكایه‌ وه‌ها دۆخێكی ره‌خساندوه‌ له‌ماوه‌ی دوای جه‌نگی كه‌نداوه‌وه‌ كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك رۆژێك له‌ رۆژان نزیكبونه‌وه‌یه‌كی وه‌ها له‌نێوان ئه‌و وڵاتانه‌دا رونه‌دات، چونكه‌ ئه‌مه‌ریكا باش ئه‌وه‌ی له‌به‌رچاو گرتوه‌ كه‌ هه‌ر یه‌ك له‌ وڵاتانی ئێران و كه‌نداو، وڵاتانێكن له‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌وت و گازی سروشتیدا له‌ ناو وڵاتانی جیهاندا پله‌ی یه‌كیان هه‌یه‌ و باشبونی په‌یوه‌ندی سیاسیی نێوانیان گورزێكی كوشنده‌ ده‌دات له‌ سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مه‌ریكا كه‌ ده‌یه‌وێت له‌ ئاینده‌دا له‌ ناوچه‌كه‌دا پیاده‌ی بكات.

ئه‌گه‌رچی وڵاتی ئێران سه‌ربه‌خۆیی زیاتری له‌ بریاردانی سیاسی و ئابوریی و ته‌نانه‌ت دیبلۆماسیشدا هه‌یه‌ به‌حوكمی ئه‌وه‌ی له‌روی سیاسیی و دیبلۆماسیی و تاڕاده‌یه‌كیش له‌ڕوی ئابورییه‌وه‌ له‌ دوای شۆرشی ئیسلامی ئیرانه‌وه‌ له‌ ژێر كاریگه‌ری وڵاتانی رۆزئاوا و به‌ تایبه‌تیش وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مه‌ریكا هاتوه‌ته‌ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كێشه‌كه‌ی ئاڵۆزتركردوه‌ و گریمانه‌ی هه‌ر رێككه‌وتنێكی سیاسی و دیبلۆماسی له‌ ماوه‌ی دور و نزیكدا له‌ نێوان وڵاتانی كه‌نداو و ئێراندا قورستركردوه‌ سه‌ربه‌خۆ نه‌بونی وڵاتانی كه‌نداوه‌ له‌ بڕیاردانی سیاسیی و به‌ستنی په‌یوه‌ندی دیبلۆماسی، چونكه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌م وڵاتانه‌ له‌م ساڵانه‌ی دواییدا و به‌تایبه‌تی له‌ دوای جه‌نگی یه‌كه‌می كه‌نداوه‌وه‌ زیاتر كه‌وتونه‌ته‌ ژێر كاریگه‌ری سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مه‌ریكاوه‌ به‌ رێژه‌یه‌كی زۆریش سه‌ربه‌خۆی خۆیان له‌ ده‌ستداوه‌.


27/02/2012 بینین: 1933
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
بارودۆخی ناوچه‌كه‌ له‌كوێوه‌ به‌ره‌و كوێ؟...
توركیا؛ له‌ئومێده‌وه‌ بۆ خه‌ون!...
چه‌مكه‌ به‌هاداره‌كان...
سیاسه‌تی خۆهه‌ڵكێشان و ئه‌نجامه‌كه‌ی، له‌ مه‌یدانی سیاسه‌تی ناوچه‌كه‌ و عێراقدا ...
هاوكێشه‌ دژه‌كان له‌ ئه‌زمونی سیاسی ناوچه‌كه‌دا (چه‌ند وڵاتێك به‌ نمونه‌)...
ئاڵۆزییه‌كانی عێراق (شه‌ڕه‌ له‌ دژی مالكی یان شه‌ڕی مالكییه‌ دژی هه‌موان؟)...
چه‌ند دێڕێك له‌باره‌ی پرسی خۆكاندیدكردنه‌وه‌ی بارزانی...
حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هه‌ڵگری چی پێناسه‌یه‌كه‌؟...
حكومه‌تی هه‌رێم... حكومه‌تێك به‌بێ ئاسایشه‌كان...
كۆمیدیای سیسته‌می سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا...
توركیا له‌ ساته‌كانی فۆبیابوندا...
په‌یوه‌ندی نێوان هه‌رێم و به‌غدا، په‌یوه‌ندییه‌كی ئاڵۆزه ...
ئێران؛ لە دوڕیاندا!...
لێدوانه‌كه‌ی ئه‌ردوگان!...
ئه‌فسانه‌ی ده‌سته‌واژه‌كان له‌غیابی حه‌قیقه‌تدا...
كۆمسیۆن؛ به‌كارهێنانی وه‌ك ئامرازێكی گه‌وجاندن...
ترسی توركیا و ئه‌ركی په‌كه‌كه‌...
عه‌زه‌ڵاتی زۆرینه‌...
بارزانی له‌ مه‌یدانه‌كه‌دا به‌ته‌نها به‌جێهێڵرا...
مالیکی دیکتاکتۆره‌!...
سوریا له‌ به‌رده‌م ئه‌گه‌ره‌كاندا...
لێگه‌ڕێن با ئاشتییانه‌ بژین...
پێگه‌ی كورد له‌ هاوكێشه‌ی سیاسی سوریادا...
گۆڕانکاری له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا...
كۆبونه‌وه‌ی كۆمكاری عه‌ره‌بی...
بۆچی ناتۆ، نه‌یتوانی راسته‌وخۆ له‌ سوریادا ده‌ستوه‌ردان بكات؟...
ئاسایشی ئیسرائیل...
ئێران؛ گه‌شتێكی بێ ئاكام له‌ خه‌یاڵه‌وه‌ به‌ره‌و حه‌قیقه‌ت...
نێچیرڤان بارزانی؛ داوای لێبوردنی نه‌كرد...
سوریا پرسێكی ئاڵۆز له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ...
پارتی داڕێژه‌ری سیناریۆكان...
كامیان زۆر گرنگترن، قه‌ڵاكان یان كه‌سه‌كان؟...
یه‌مه‌ن، هه‌نگاو ده‌نێت به‌ره‌و ئازادی...
دیوه‌ ناشرینه‌كه‌ی سیاسه‌ت، تابلۆكه‌ی سوریا خوێناوی نیشان ده‌دات...
كوده‌تایه‌كی نه‌رم و سپی ...
گۆڕانكارییه‌ داسه‌پێنراوه‌كان...
گه‌مه‌یه‌كی نیمچه‌ مه‌ترسیدار...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...