پێشنهادێک بۆ بنیاتنانی ئه‌رشیفێکی نه‌ته‌وه‌یی سه‌راسه‌ری له‌ کوردستان

ئاسۆ حامدی

میلله‌تی کورد ئه‌گه‌ر قه‌راره‌ ده‌سه‌لاتێکی مۆدێرن له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند دابمه‌زرێنیت و ببێته‌ نمونه‌ی ده‌وڵه‌تێکی دیموکراسی ئه‌وه‌ ده‌بێ کار بۆ بنیات نانی کۆمه‌ڵگایه‌کی به‌یه‌که‌وه‌ژیان و تولرانس و کراوه‌ بکات. ئه‌م شه‌فافیه‌ته‌ له‌ ده‌رونی کۆمه‌ڵگاوئه‌ندامانی هێنده‌ی تر کۆمه‌ڵگایه‌کی ته‌ندروست پێکدێنێ. هه‌روه‌ها ده‌بێ هه‌مو کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک ئارامی ئابوری و ژیان و گوزه‌رانیان هه‌بێت و داهاتی نه‌ته‌وه‌یی و به‌رهه‌می نه‌ته‌وه‌یی له‌ خزمه‌ت ته‌واوی کۆمه‌ڵگا بێت. به‌رقراری یاسا و ئازادی ته‌واوی هه‌ر سێ داموده‌زگاکانی تشریعی و ته‌نفیزی و قه‌زایی هه‌روه‌ها چاڵاکی دام و ده‌زگاکانی مه‌ده‌نی و ڕێزگرتن له‌ داواکاریه‌کانیان و گه‌شه‌سه‌ندنی کۆمه‌ڵگا. له‌لایه‌کیتر چاڵاککردنی په‌رله‌مان و که‌مکردنه‌وه‌ی بڕیاری تاکه‌ که‌سی چونکه‌ خۆی له‌ خۆیدا بڕیاری تاکه‌ که‌سی یان بڕیاری سه‌رکوتانه‌. گرنگترین بنه‌مای کۆمه‌ڵگایه‌کی مه‌ده‌نی مه‌سه‌له‌ی په‌روه‌رده‌ و خوێندنه‌، گه‌شه‌دان به‌ چۆنایه‌تیه‌کانی ئه‌وان ده‌توانێ فرسه‌ته‌کانی کار و پیشه‌ و نه‌ک هه‌ر له‌ بازاڕی ناوه‌خۆ بگره‌ له‌ ولاتانی ده‌وروبه‌ریش ده‌کاته‌وه‌ و له‌لایه‌کی تر هیچ پێوستیه‌تی کۆمه‌ڵگا به‌ کارمه‌ند و ئه‌ندازیاری بیانی نابێ. له‌ هه‌مان کات نه‌وه‌کانی ئاینده‌ هۆشیار و به‌هێز و ته‌ندروست ده‌بن به‌رامبه‌ر به‌ هه‌مو ئه‌گه‌ره‌کان.

نه‌وه‌کانی نوێ له‌ کوردستان ده‌رگیری گه‌ڵی گرفتن، یه‌کێ له‌م گرفتانه‌ نه‌بونی سه‌رچاوه‌ی دروست به‌ زمانی کوردی و نه‌بونی ئه‌رشیفێکی نه‌ته‌وه‌ییه‌ بۆ ته‌واوی کۆمه‌ڵگا.
ئه‌م ئه‌رشیفه‌ له‌ هه‌مو وڵاتان هه‌یه‌ و هه‌مو مه‌یدانه‌کانی ژیان و گوزه‌ران وفه‌رهه‌نگ و سیاسه‌ت و مێژو ته‌واوی مه‌یدانه‌کانی ژیان ده‌گرێته‌وه‌.

به‌نمونه‌ تائێستا نه‌وه‌کانی نوێ ناتوانن له‌ خودی کاره‌ سه‌رکوتگه‌ریه‌کانی رژێمه‌ یه‌ک له‌دوایه‌که‌کانی عێراق بگه‌ن، تا ئێستا موزیک ژه‌نێکی لاو ناتوانێ له‌ خودی مێژوی موزیکی کوردی بکۆڵێته‌وه‌ یان ئابوری ناسێک ناتوانێ به‌ عقوده‌کانی نه‌وتی حکومه‌تی عێراق و کوردستان بچێته‌وه‌ یان په‌یمانه‌کانی نێو ده‌وڵه‌تی و ئه‌قلیمی له‌ باره‌ی چاره‌نوسی سیاسی کورددا و کاریگه‌ره‌کانی تا ده‌گاته‌ هه‌مو ئه‌و باس و لیکۆڵینه‌وانه‌ی که‌ ئه‌روپاییه‌کان له‌سه‌ر کوردیان کردوه‌، چ له‌ باری میژوی و ئابوری و که‌لتوری جا بۆ هه‌ر مه‌به‌ستێکیان بێت.

بونی یان دامه‌زراندنی ئه‌رشیفێکی نه‌ته‌وه‌یی کاری ده‌وڵه‌ته‌و بودجه‌ و ئیمکانات و پێداویستی زۆری ده‌وێ له‌ هه‌مان کات که‌سانی پسپۆرو شاره‌زای ئه‌رشیف و داتای ده‌وێ.

ئه‌م ئه‌رشیفه‌ ده‌بێ به‌ مۆدێلێکی به‌ڕێوه‌بردن له‌ قازانجی به‌رزی نه‌ته‌وه‌یی بپاریزرێ و ئه‌و دۆکیۆمێنتانه‌ی که‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌ ته‌نها له‌ ڕیگای که‌سانی پسپۆر و دڵسۆز ڕێکبخرێن و بپارێزرێن.

له‌هه‌مان کات بونی ئارشیتێکتی داتایی وشوێن و ئامرازی پێویست بۆ ئه‌م ئه‌رشیفه‌ زۆر دروسته‌ و نابێ هیچ که‌س له‌ خۆیه‌وه‌ بڕیاری بۆبدات و ده‌بی ئه‌نجومه‌نێکی به‌ڕێوه‌بردنی پسپۆر و شاره‌زای بۆ هه‌بێت.

 خۆ ئه‌گه‌ر له‌ ڕێگای په‌رله‌مانه‌وه‌ پرۆژه‌یه‌کی بۆ بخرێته‌ ڕو له‌ هه‌مو شتێ باشتره‌ و بودجه‌ی تایبه‌تی و کاری کۆکردنه‌وه‌ی بۆ بکرێت و به‌رده‌وامی هه‌بێت و له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ کۆنترۆڵ بکرێت. ڕه‌نگه‌ که‌سه‌ سیاسیه‌کان و ئه‌حزابه‌ سیاسیه‌کان و ڕێکخراوه‌کانیان و که‌سانی نه‌ته‌وه‌یی و هاوڵاتیانێک که‌ خولیایان پاراستن و کۆکردنه‌وه‌ی دۆکیمێنته‌ کانی نوسراو ده‌نگی و هتد زۆریان له‌لا هه‌یه‌ و ده‌یانه‌وێ‌ به‌شداری جدی بکه‌ن و یارمه‌تی و کۆمه‌کی سه‌ره‌تایی باش بکه‌ن.

ئه‌رشیفی نه‌ته‌وه‌یی کاری ده‌سه‌ڵاته‌ که‌ بتوانێ ئیمکاناتی بۆ سازبکات و په‌ره‌ی پێبدات و هه‌مو پیداویسته‌کانی بۆ ئاماده‌بکات. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ سه‌نته‌رێکی دروست بۆ دراسات و لێکۆلینه‌وه‌و پاراستنی دۆکیمێنته‌ ره‌سمیه‌کان و په‌رتوک و نوسراو تۆماره‌ ده‌نگیه‌کان و هونه‌ر و هونه‌ری ته‌شکیلی و ته‌واوی فه‌رهه‌نگی کۆمه‌ڵگا.

ده‌کرێ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان بۆ ئه‌وه‌ی مێژویه‌کی دروست و پاک بۆ خۆیان له‌ کۆمه‌ڵگا دروست بکه‌ن جێگاو ئیمکاناتی مناسب بۆ ئه‌م کارانه‌ بۆ ده‌وڵه‌ت بخه‌نه‌ ڕو. ئه‌گه‌ریش نا ئه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت ده‌توانێ به‌نمونه‌ بینایه‌کی مۆنۆمێنت یان له‌ خانوێکی باشی قه‌ڵای هه‌ولێر یان له‌ خانوێکی ده‌وڵه‌تی له‌ که‌رکوک یان سلێمانی و دهۆک جێگای بۆ ته‌رخان بکات. ئه‌گه‌رچی به‌داخه‌وه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان تا ئێستا زۆربه‌یان ته‌نها تا له‌ دانی باجه‌کانی ده‌وڵه‌ت نه‌جاتیان بێت ئه‌وا دروستکردنی مزگه‌وت پێشنیهاد ده‌که‌ن به‌ڵام شار پێویستی تریشی هه‌یه‌ له‌ ته‌ک مزگه‌وتدا. ده‌کرێ ده‌وڵه‌ت له‌ هه‌ندێ حاله‌تدا کار ئاسانیان بۆ بکات بۆ زیاتر کاری خزمه‌تگوزاری له‌ جیاتی ڕوکردن له‌ وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف که‌ وه‌زاره‌تێکه‌ هیچ به‌رهه‌م و داهاتی نیه‌ ته‌نها مه‌سره‌فی هه‌یه‌ و هیچی تر.

ئه‌گه‌ر له‌ کوردستان ده‌وڵه‌ت ده‌یه‌وێ کارێکی له‌م باره‌وه‌ بکات ئه‌وا‌ من ئاماده‌م یارمه‌تی و کۆمه‌کی بکه‌م به‌تایبه‌ت له‌ لایه‌نی پلان و دیزاین و پرۆسێسه‌کانی ئارشتێکتی داتا وپۆڵێنی بابه‌ته‌کان بۆ ئاڕشیف و مه‌سایلی ئه‌ندازیاری شارستانیه‌ت.


31/12/2009 بینین: 4530
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
هه‌ده‌په؛ هیوایەک بۆ یەکگرتنی نەتەوە!...
شەڕی کورد و داعش، چاوەڕوانکراوە داعش دوبارە هێرشەکانی بۆ سەر کوردستان دەستپێبکاتەوە!...
کۆنفراسی گلۆبال دەربارەی فەزای سایبەر 2015 (سیستەمەکانی ئەلکترۆنی) لە لاهای - هۆڵەندا!...
یەشار کەمال ماڵئاوا، بەڵام پاڵەوانی رۆمانەکانت لە کۆمەڵگادا هەردەمێنن!...
چارەنوسی نەتەوەکەمان...
شکستی سیستەمی بەرگری پێشمەرگەی کوردستان لەدژی داعش لە ناوچەکانی شەنگال و جەلەولا...
سەربەخۆیی کوردستان و ریسکەکانی (مجازەفە) میللەتی کورد لە باشوردا...
رێکخراو و بەرنامەی Calamity (نا ئارامی یان باری نائاسایی)...
کابینەی هەشت لایەنە نێگەتیڤ و پۆزەتیڤەکانی...
گوندەکەمان هیچ دزی لێ نیە!...
گەندەڵی لە کۆمەڵگای کوردستان و ستراتیژی کۆمەڵگا؛ بزوتنەوەی دژی گەندەڵی...
کۆنگرەی ئەتۆمی ٢٠١٤ لە لاهای و میللەتی کورد لە باشوریش هەر خەریکی موچەیە!...
ئارییل شارۆن جەستەی مرد، بەڵام!...
باڵانسی سیاسی لە کورستان...
کوشتن بۆتە بەشێ لە ژیانی میللەتی کورد...
گۆشەگیری لە هزری نەتەوەیی لە پراکتیکدا...
کۆمەڵگای کوردستان دواکاری چ حکومەتێکە؟...
هه‌روا ده‌زانم دوێنێیەی ئەرسەلان بایز و چەند وشەیەک!...
هەفتەیەک لە قاهیرەو ئەزمونێکی بێ وێنە...
گەڕانەوەی گەریلاکان بۆ قەندیل و ئاواتەکان...
گۆڕانی سەرۆک و گۆڕانی کۆمەڵگا...
1ی ئایارو داخوازیەکانی کرێکاران لە کوردستان...
لەنێوان مردن و ژیانی مارگریت تاچەردا!...
کۆمەڵگای کوردستان لەنێو گێژاوی ئیقلیمیدا!...
کێشەی نێوان کەلتوری عەشایری و کەلتوری شارستانی لە کۆمەڵگای کوردستاندا...
ساڵی 2012، ساڵی تەڵاقدانی سیاسی!...
کێشەی سوننە و شیعە لە عێراق و کاریگەری لەسەر میللەتی کورد...
پرسە نەتەوەییەکان و چینایەتیەکان لەم دەورانەدا...
ستراتیژی بەرگری نوێ ی ئەمەریکا و کاریگەریەکان...
پەتای کولێرا و گرفتەکانی ئینفراستەکچەرلە کۆمەڵگا...
سروشتی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگای کوردستان و ئامادەگیەکانی بۆ گۆڕان...
وێنه‌کانی نێو (دڵم به‌ باخچه‌ ده‌سوتێت...! له‌نوسینی شێرزاد حه‌سه‌ن)!...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی جۆراوجۆر و کۆمه‌ڵگای کوردستان...
هاوکێشه‌ی ریسک و وه‌زعیه‌تی سیاسی ...
میسۆدی ته‌وه‌ره‌کان و ستراتیژی دروست! ...
‌له‌ په‌راوێزی روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
وشه‌ و هێز، هێزی وشه‌ و که‌لتور و ستراکتوری سیاسی له‌ کوردستان!...
په‌یوه‌ندیه‌کان و گۆڕان له‌ پرۆسێسه‌کانی رێکخراودا...
ریفۆرم له‌ کۆیله‌تیتی دا و سه‌رخه‌تی چاره‌سه‌ره‌کان!...
نوێخوازی و داهێنان له‌ سیاسه‌تی ئابوری له‌ کوردستان...
تێماکان (ده‌سته‌واژه‌کان) گرنگه‌کان له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستاندا...
قه‌یران و زانستی کۆمونیکه‌یشن...
سیاسه‌تی حکومه‌تی حیزبی و ناڕه‌زایه‌تیه‌کان...
ناڕه‌زایه‌تی و شعار و هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ک...
له‌ په‌راوێزی به‌ردبارانکردن و گوله‌ بارانکردنی هاوڵاتیانی شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی...
دانسی کورسیه‌کان - خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌کان و ستراتیژ...
روداوه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و جۆربه‌جۆره‌کان له‌ رێکخراوبوندا و مۆدێلی ستار...
دوریه‌کانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و ‌هه‌ڕه‌شه‌‌ جیاجیاکان...
کاریگه‌ریه‌کان و زانستی که‌‌سایه‌تی
کۆمه‌ڵگای کوردستان و رێکخراوبون وه‌کو نمونه‌یه‌کی زیندو‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی گرنگ و سلوکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ کوردستان...
بڕیاره‌ سه‌ره‌کیه‌کانی بۆش و چه‌ند په‌یڤێک...
سلوکی سیاسی حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له کوردستان...
له‌ ژن کوشتنه‌وه‌ بۆ بازرگانی به‌ له‌شی ژنان، شه‌ره‌ف چ پێناسه‌یه‌کی ده‌وێ له‌ کۆمه‌ڵگای کوردیدا...
ئازادی بیروباوه‌ڕ له کورستان...
مه‌سه‌له‌ی ئازادی و دیموکراسی له‌ کوردستان
رابردو _ ئێستا _ داهاتو...
چه‌مکی دیپلۆماسیه‌ت و دیپلۆماسیه‌تی کورد...
پرۆگرامی به‌ڕێوه‌بردن و لێپرسراویه‌تی پرۆسێسه‌کان و پرۆژه‌ ستراتیژه‌کان...
خه‌یاڵێکی خوێناوی شێرزاد حه‌سه‌ن و دونیای واقعی ئێمه......
تۆپبارانه‌کانی ئێران و چه‌ند سه‌رنجێ...
مۆدێلی بلاک بۆکس و روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
رێکخراوبون و چۆنایه‌تیه‌کان و مۆدیڵیکی ساده‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌ک سه‌باره‌ت به‌ نه‌خشه‌سازی شاره‌کان له‌ کوردستان...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان
دامه‌زراندنی تۆڕی شاره‌کان وه‌کو سیسته‌مێکی نه‌خشه‌سازی کۆمه‌ڵگای مۆدێرن...
سکانداڵی کڵێسا کاسۆلیکه‌کان له‌ هۆڵه‌ندا و زه‌نگێ بۆ هه‌موان! ...
یاسای کاری کرێکاری و پێویستیه‌تی فدراسیۆنی کرێکاران و کارمه‌ندان له‌ کوردستان...
کێشه‌ به‌رنامه‌یی یان که‌سایه‌تیه‌کان له‌ کوردستان...
هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ سه‌باره‌ت به‌ رابه‌ر*...
ئارشیتێکتی پرۆسێسه‌کان ...
قوربانیانی ده‌زگا هه‌واڵگریه‌کان له‌ جیهان......
مه‌سه‌له‌ی ئینێرژی له‌ کوردستان...
رویه‌کی شاراوه‌ی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
تیچاوێک به‌ نه‌وه‌کانی گه‌ل له‌ نێو سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردن و پرۆسێسه‌کان له‌ کوردستان دا...
کۆنگره‌ی گۆڕانی که‌ش و ئاو وهه‌وا له‌ کۆپنهاگن...
ریسک ئه‌نالیزه‌ (ته‌ته‌ڵه‌کردن یان (شیکردنه‌وه‌)ی مجازه‌فه‌) و مه‌سه‌له‌ی که‌رکوک...
یۆتۆپیای هیزی سێیه‌م له‌ کوردستانی ئازاد و دیموکراسی دا!...
رکودی ئابوری ئێستا وهه‌لومه‌رجه‌کانی ...
کورد له‌ هاوکێشه‌ سیاسیه‌کانی عێراقدا ...
مادده‌ی 140 له‌ نێوان ژیان و مردن و نه‌وه‌کانی ئاینده‌دا...
هه‌ڵبژاردن و چه‌مکی دیموکراسی، ئه‌م دواییانه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و کوردستان...
په‌یڕه‌و، روانگه‌، ستراتیژ...
ماسته‌رپلانی هه‌ولێر و چه‌ند وشه‌یه‌ك! ...
گرفته‌ ژینگه‌ییه‌کان له‌ کوردستان ...
چۆنیه‌تی گه‌شه‌سه‌ندنی تیمه‌کانی کارکردن له‌ رێکخراودا ...
گه‌شه‌ی که‌سایه‌تی و گۆڕان له‌که‌سایه‌تی ئینسانه‌کان...
له‌ "حه‌ره‌س قه‌ومی"ه‌وه‌ بۆ "فه‌وجی‌ خه‌فیفـه‌"و بۆ "ئه‌نجومه‌نی‌ ئیسناد" ...
گرفته‌ ستراتیژیه‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردستان ...
به‌ کورتی: سه‌رچاوه‌کانی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
رێگریه‌کانی به‌رده‌م ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگا و رێکخراوبون، مۆدێلێک...
نیگایه‌ک له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕابه‌ری له‌ ڕێکخراوه‌کاندا و مۆدێلێکی ئاڵوگۆڕ...
که‌لتووری کۆمه‌ڵگا و که‌لتووری رێکخراو ...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان و گرفته‌کانی ! ...
قه‌یرانی کریدیت له‌ ئه‌مه‌ریکا و کاریگه‌ره‌کانی! ...
ته‌ندروستی کۆمه‌ڵگا
(رێکخراو و تاکه‌کان)...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...