کۆنفراسی گلۆبال دەربارەی فەزای سایبەر 2015 (سیستەمەکانی ئەلکترۆنی) لە لاهای - هۆڵەندا!

ئاسۆ حامدی


Global Conference on CyberSpace 2015 (GCCS2015)
لە 16ی ئەپریل 2015 لە شاری لاهای لە هۆڵەندا بە بەشداری 1800 ئەندام لە هەمو دونیادا کۆنگرە بە وتاری سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوەی هۆڵەندا دەستی بە کارەکانی کرد. ئامانجی ئەم کۆنگرەیە ئەوەیە ئارامی و ئاسایشی سایبەرسیستەم لە هەمو جیهان بەهێز بکەن. ئەم کۆنگرەیە دوای کۆنگرەی لەندەن 2011 و بوداپیست 2012 و سیئول 2013 دێت. لەم کۆنگرەیە نوێنەرانی وڵاتان و رێکخراوە ئینتەرناسیونالەکان و کۆمپانیاکان و زانکۆکان و رێکخراوە مەدەنیەکان بەشدارن. ئەم کۆنگرەیە بە هاوکاری وەزارەتەکانی ناوخۆ و وەزارەتی ئاسایش و یەکسانی و وەزارەتی ئابوری و بەرگری هۆڵەندا بەڕێوەدەچێت.

ئەم کۆنگرەیە جەختی لەسەر سێ لایەن کردۆتەوە؛
١.ئارامی ئۆنلاین (ئارامی هەردەم)
٢.ئازادی و پاراستنی ئازادیە کەسایەتیەکان لە ئینتەرنێتدا.
٣.گەشە ئابوریەکان بە هۆی زانیاریەئەلکترۆنیەکان.


وەزیری دەرەوەی هۆڵەندا لە دەست پێکی وتەکانی وتی هۆڵەندا هەوڵدەدات بۆ ئئێنەرنێتی ئازاد و کراوە و ئارام وئاسایش بۆ هەموان . کە ئەمەش سەرەتای ئەم دەستپێکە جیاوازیە یە بو کە وڵاتانی چین و روسیە و تورکیە دەیانەوێ زیاتر کۆنترۆلی سیستەمەکانی سایبەر بکەن و هەندێ وڵاتانی تری دونیاش لە نێوان ئەم دو نەزەرەی ئەوروپای رۆژئاوا و ئەمریکا لەلایەک و ئەوانی تریش لەلایەکی تر قەتیس ماون.

لە نەزەری ئەوروپای رۆژئاواو ئەمریکا دەبێ سایبەرسیستەم ئازاد بێت و بۆ هەموان کراوە بێ بەڵام دەبێ لە مەسەلە تایبەتمەندەکان پارێزراو بێت، لە لایەنی تاوانکاری و خراپ بەکارهێنانی کۆنترۆل بێ و لەلایەنی سیستەمی بانک و ئیمکاناتی مالی و زانستی دا پارێزراو بێ. بەڵام لەلایەکی تر بلۆکەکەی تر بانگەوازی ئەوە دەکەن ئەم ئازادیەی هەیە زیانی زۆرترە لە قازانج و ناکرێ بەم جۆرە بەردەوام بێ، هەر بۆیەش داوای زیاتر کۆنترۆل و دانانی بلۆک بۆ ئەو ئازادیەی دەکەن و دەیانەوێ توند مامەڵە لەگەڵ ئەم هەلومەرجە هەیە بکەن. بەتایبەت وڵاتانی چین و روسیە و تورکیا دەیانەوێ بە یاسای پەرلەمانی وڵاتەکانیان ئەم وەزعە بخوڵقێنن.

لەلایەکی تریش وەزیری دەرەوەی هۆڵەندا وتی دەکرێ زۆر زیاتر لە یەکتر فێرببین بەهۆی فۆرمی گلۆبال و ئەزمونەکانی سیستەمی ئەلکترۆنی. کە ئەمەش دەسپێکێکی گرنگە بۆ مرۆڤایەتی و ئاڵوگۆڕی بیرورا و گەشەی زانستی مرۆڤایەتی. هەروەها پەرەدان بە ئینتەرنێت بۆ زیاتر گەشەکردن و فەراهەم بونی بۆ هەموان.

بە گوێرەی هەوالە رۆژنامەییەکانی هۆڵەندا رۆژی یەکەم لە کۆنگرە بە هیچ ئەنجامێکی دڵخوازراو نە گەیشتون.

یەکێ لە نمونە زیندوەکانی نەبونی ئارامی و ئاسایش لە سایبەرسیستەم دا، دەست بەکاربونی داعشە بە هاککردنی تەلەفزیۆنەکانی فەرەنسی و سایتی پنتاگۆن و تەلەفزیۆنە کوردیەکان سەرەتای ئەم هێرشە ئەلکترۆنیەیە یان دزینی ملیونەها دۆلار لە بانکەکانی جیهان بە شێوەی هاککردنی سایتەکان و قۆرخکردنی سسیستەمی مالی بانکەکان نمونەیەکی تری تاوانەکانن لە ئینتەرنێتدا کە مێژویەکی دورتری هەیە یان دزینی دیزاینی رۆکێتەکان و زانستە سەربازیەکان هتد. هەرچەندە هەوڵی ئاسایش و ئارامی دەدرێ بەڵام هاککەران توانای ئەوەیان هەیە هەمو بلۆکەکان ببڕن. ئەمەش لە هەمو وڵاتاندا کەم و زۆر هەیە و زۆرجار بۆ گاڵتە قوتابیانی زانکۆ لە هۆڵەندا سایتی زانکۆکەیان هاکک دەکەن و دواتر ئازادی دەکەن. ئەمە لە ساڵانی دوایی قەدەغە کراو و پۆلیس ئیجرائاتی خۆی گرت. یان لە مەسەلەکانی بازرگانی سێکسی و پۆرنۆ و وێنەی منداڵان و هەرزەکاران وژنان و پیاوان هتد، تاوانباران زۆر چاڵاکن و هەمو شێوەیەکی نایاسایی دەگرنە بەر.

ئەم گرفتە بە گوێرەی کۆمەڵگاکان و کەڵتوری کۆمەڵگاکان قورسایی یەکانی دەگۆڕێن و کێشەکانی هەروا دێ پەرەدەسەن و تا زیاتر ئینەرنێت و سیستەمە ئەلکترۆنیەکان زیاتر بەکاربێن ئەوا گرفتەکانی ئاسایش و ئارامیشیان دەگۆڕێن و خەسارەتەکانیشیان لە هاککردن و تاوانەکانیان بۆ سەرەوە دەچن و زیانەکان زیاتر دەبن. بە گوێرەی چاودێرەکان ئەم کۆنگرەش وەکو کۆنگرەکانی تر بەرەنجامێکی ئاوای نابێ کۆتایی بە تاوانەکانی سیستەمی سایبەر بێنی بەڵام هەنگاوێکە بۆ گەشەدان بە ئارامی و ئاسایشی سیستەمە ئەلکترۆنیەکان لە جیهاندا.

من هیچ زانیاریم نیە ئایا کورد نوێنەری لەم کۆنگرەیە هەیە یان نا؟
بەڵام لەگشتدا رۆڵی میللەتی کورد لەم کۆنگرە نێونەتەوەیی و زانستیانە هەروا لە سەردەمی قۆچپە و عانە دایە و هەروا لە بەرەکانی جەنگدا خوێنی لاوان لە ژێر پنچک و بەردی وڵاتدا گوڵی سور دەڕوێنێ و خەیاڵی موچە هەموانی مەستکردوە سەرەڕای هەمو رەزالەتیەکانیش و چارەنوسی دەستور و ولایەتی سەرۆکیش مەسەلەیەکی تری کۆمەڵگاکەمانە خۆ مەسەلەی شەنگالیش هەرهیچ وا دەنگۆی شەڕی ناوەخۆش هاتە کایەوە کە هیچ مناسەبەیەکی نەبو، تەنها بەرەنجام لەم بانگەوازە ئەوەیە دەتوانین ئەم وەزعە تێک بدەین ئەگەر بە ویستی خۆمان نەبێ. بەڵام با بزانین ئارام و ئاسایشی سایبەر سیستەم لە کوردستان چ سەدایەکی هەیە لە کاتێکدا هەروا حکومەت و وەزیرەکان بە ئیمێلی کەسایەتی خۆیان مامەڵە دەکەن ومنداڵێکی ساوا دەتوانێ هەمویان هاک بکات، بەڵام سیستەمە ئەلکترۆنە ناوەخۆیەکان چۆن پارێزراون؟ ئەمە بۆ شارەزاکانی سیستەمی ئەلکترۆنی لە کوردستان جێ دێڵم. بە هیوام لەم روەوە چەند وشەیەک بنوسن کە مەسەلەی زۆرگرنگن بۆ داهاتوی ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەکەمان.

بەڵام پرسیارێکی سادە ئەوەیە ئایا ئاسایشی نەتەوەییمان لە چ ئاستێ دایە، تا خۆمان بۆ پاراستنی لە شەڕی ئەلکترۆنی ئامادە بکەین؟ ئەمەش بۆ خوێنەران جێ دێلم.

سەرچاوە؛
* میدیا جیاجیاکان لە هۆڵەندا (رۆژنامە ئەلکترۆنیەکان و سایتەکان کە هەواڵی کۆنگرە پەخش دەکەنەوە- بە زمانی هۆڵەندی).
18/04/2015 بینین: 3703
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
هه‌ده‌په؛ هیوایەک بۆ یەکگرتنی نەتەوە!...
شەڕی کورد و داعش، چاوەڕوانکراوە داعش دوبارە هێرشەکانی بۆ سەر کوردستان دەستپێبکاتەوە!...
یەشار کەمال ماڵئاوا، بەڵام پاڵەوانی رۆمانەکانت لە کۆمەڵگادا هەردەمێنن!...
چارەنوسی نەتەوەکەمان...
شکستی سیستەمی بەرگری پێشمەرگەی کوردستان لەدژی داعش لە ناوچەکانی شەنگال و جەلەولا...
سەربەخۆیی کوردستان و ریسکەکانی (مجازەفە) میللەتی کورد لە باشوردا...
رێکخراو و بەرنامەی Calamity (نا ئارامی یان باری نائاسایی)...
کابینەی هەشت لایەنە نێگەتیڤ و پۆزەتیڤەکانی...
گوندەکەمان هیچ دزی لێ نیە!...
گەندەڵی لە کۆمەڵگای کوردستان و ستراتیژی کۆمەڵگا؛ بزوتنەوەی دژی گەندەڵی...
کۆنگرەی ئەتۆمی ٢٠١٤ لە لاهای و میللەتی کورد لە باشوریش هەر خەریکی موچەیە!...
ئارییل شارۆن جەستەی مرد، بەڵام!...
باڵانسی سیاسی لە کورستان...
کوشتن بۆتە بەشێ لە ژیانی میللەتی کورد...
گۆشەگیری لە هزری نەتەوەیی لە پراکتیکدا...
کۆمەڵگای کوردستان دواکاری چ حکومەتێکە؟...
هه‌روا ده‌زانم دوێنێیەی ئەرسەلان بایز و چەند وشەیەک!...
هەفتەیەک لە قاهیرەو ئەزمونێکی بێ وێنە...
گەڕانەوەی گەریلاکان بۆ قەندیل و ئاواتەکان...
گۆڕانی سەرۆک و گۆڕانی کۆمەڵگا...
1ی ئایارو داخوازیەکانی کرێکاران لە کوردستان...
لەنێوان مردن و ژیانی مارگریت تاچەردا!...
کۆمەڵگای کوردستان لەنێو گێژاوی ئیقلیمیدا!...
کێشەی نێوان کەلتوری عەشایری و کەلتوری شارستانی لە کۆمەڵگای کوردستاندا...
ساڵی 2012، ساڵی تەڵاقدانی سیاسی!...
کێشەی سوننە و شیعە لە عێراق و کاریگەری لەسەر میللەتی کورد...
پرسە نەتەوەییەکان و چینایەتیەکان لەم دەورانەدا...
ستراتیژی بەرگری نوێ ی ئەمەریکا و کاریگەریەکان...
پەتای کولێرا و گرفتەکانی ئینفراستەکچەرلە کۆمەڵگا...
سروشتی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگای کوردستان و ئامادەگیەکانی بۆ گۆڕان...
وێنه‌کانی نێو (دڵم به‌ باخچه‌ ده‌سوتێت...! له‌نوسینی شێرزاد حه‌سه‌ن)!...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی جۆراوجۆر و کۆمه‌ڵگای کوردستان...
هاوکێشه‌ی ریسک و وه‌زعیه‌تی سیاسی ...
میسۆدی ته‌وه‌ره‌کان و ستراتیژی دروست! ...
‌له‌ په‌راوێزی روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
وشه‌ و هێز، هێزی وشه‌ و که‌لتور و ستراکتوری سیاسی له‌ کوردستان!...
په‌یوه‌ندیه‌کان و گۆڕان له‌ پرۆسێسه‌کانی رێکخراودا...
ریفۆرم له‌ کۆیله‌تیتی دا و سه‌رخه‌تی چاره‌سه‌ره‌کان!...
نوێخوازی و داهێنان له‌ سیاسه‌تی ئابوری له‌ کوردستان...
تێماکان (ده‌سته‌واژه‌کان) گرنگه‌کان له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستاندا...
قه‌یران و زانستی کۆمونیکه‌یشن...
سیاسه‌تی حکومه‌تی حیزبی و ناڕه‌زایه‌تیه‌کان...
ناڕه‌زایه‌تی و شعار و هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ک...
له‌ په‌راوێزی به‌ردبارانکردن و گوله‌ بارانکردنی هاوڵاتیانی شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی...
دانسی کورسیه‌کان - خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌کان و ستراتیژ...
روداوه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و جۆربه‌جۆره‌کان له‌ رێکخراوبوندا و مۆدێلی ستار...
دوریه‌کانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و ‌هه‌ڕه‌شه‌‌ جیاجیاکان...
کاریگه‌ریه‌کان و زانستی که‌‌سایه‌تی
کۆمه‌ڵگای کوردستان و رێکخراوبون وه‌کو نمونه‌یه‌کی زیندو‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی گرنگ و سلوکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ کوردستان...
بڕیاره‌ سه‌ره‌کیه‌کانی بۆش و چه‌ند په‌یڤێک...
سلوکی سیاسی حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له کوردستان...
له‌ ژن کوشتنه‌وه‌ بۆ بازرگانی به‌ له‌شی ژنان، شه‌ره‌ف چ پێناسه‌یه‌کی ده‌وێ له‌ کۆمه‌ڵگای کوردیدا...
ئازادی بیروباوه‌ڕ له کورستان...
مه‌سه‌له‌ی ئازادی و دیموکراسی له‌ کوردستان
رابردو _ ئێستا _ داهاتو...
چه‌مکی دیپلۆماسیه‌ت و دیپلۆماسیه‌تی کورد...
پرۆگرامی به‌ڕێوه‌بردن و لێپرسراویه‌تی پرۆسێسه‌کان و پرۆژه‌ ستراتیژه‌کان...
خه‌یاڵێکی خوێناوی شێرزاد حه‌سه‌ن و دونیای واقعی ئێمه......
تۆپبارانه‌کانی ئێران و چه‌ند سه‌رنجێ...
مۆدێلی بلاک بۆکس و روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
رێکخراوبون و چۆنایه‌تیه‌کان و مۆدیڵیکی ساده‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌ک سه‌باره‌ت به‌ نه‌خشه‌سازی شاره‌کان له‌ کوردستان...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان
دامه‌زراندنی تۆڕی شاره‌کان وه‌کو سیسته‌مێکی نه‌خشه‌سازی کۆمه‌ڵگای مۆدێرن...
سکانداڵی کڵێسا کاسۆلیکه‌کان له‌ هۆڵه‌ندا و زه‌نگێ بۆ هه‌موان! ...
یاسای کاری کرێکاری و پێویستیه‌تی فدراسیۆنی کرێکاران و کارمه‌ندان له‌ کوردستان...
کێشه‌ به‌رنامه‌یی یان که‌سایه‌تیه‌کان له‌ کوردستان...
هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ سه‌باره‌ت به‌ رابه‌ر*...
ئارشیتێکتی پرۆسێسه‌کان ...
قوربانیانی ده‌زگا هه‌واڵگریه‌کان له‌ جیهان......
مه‌سه‌له‌ی ئینێرژی له‌ کوردستان...
پێشنهادێک بۆ بنیاتنانی ئه‌رشیفێکی نه‌ته‌وه‌یی سه‌راسه‌ری له‌ کوردستان...
رویه‌کی شاراوه‌ی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
تیچاوێک به‌ نه‌وه‌کانی گه‌ل له‌ نێو سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردن و پرۆسێسه‌کان له‌ کوردستان دا...
کۆنگره‌ی گۆڕانی که‌ش و ئاو وهه‌وا له‌ کۆپنهاگن...
ریسک ئه‌نالیزه‌ (ته‌ته‌ڵه‌کردن یان (شیکردنه‌وه‌)ی مجازه‌فه‌) و مه‌سه‌له‌ی که‌رکوک...
یۆتۆپیای هیزی سێیه‌م له‌ کوردستانی ئازاد و دیموکراسی دا!...
رکودی ئابوری ئێستا وهه‌لومه‌رجه‌کانی ...
کورد له‌ هاوکێشه‌ سیاسیه‌کانی عێراقدا ...
مادده‌ی 140 له‌ نێوان ژیان و مردن و نه‌وه‌کانی ئاینده‌دا...
هه‌ڵبژاردن و چه‌مکی دیموکراسی، ئه‌م دواییانه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و کوردستان...
په‌یڕه‌و، روانگه‌، ستراتیژ...
ماسته‌رپلانی هه‌ولێر و چه‌ند وشه‌یه‌ك! ...
گرفته‌ ژینگه‌ییه‌کان له‌ کوردستان ...
چۆنیه‌تی گه‌شه‌سه‌ندنی تیمه‌کانی کارکردن له‌ رێکخراودا ...
گه‌شه‌ی که‌سایه‌تی و گۆڕان له‌که‌سایه‌تی ئینسانه‌کان...
له‌ "حه‌ره‌س قه‌ومی"ه‌وه‌ بۆ "فه‌وجی‌ خه‌فیفـه‌"و بۆ "ئه‌نجومه‌نی‌ ئیسناد" ...
گرفته‌ ستراتیژیه‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردستان ...
به‌ کورتی: سه‌رچاوه‌کانی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
رێگریه‌کانی به‌رده‌م ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگا و رێکخراوبون، مۆدێلێک...
نیگایه‌ک له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕابه‌ری له‌ ڕێکخراوه‌کاندا و مۆدێلێکی ئاڵوگۆڕ...
که‌لتووری کۆمه‌ڵگا و که‌لتووری رێکخراو ...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان و گرفته‌کانی ! ...
قه‌یرانی کریدیت له‌ ئه‌مه‌ریکا و کاریگه‌ره‌کانی! ...
ته‌ندروستی کۆمه‌ڵگا
(رێکخراو و تاکه‌کان)...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...