کۆمەڵگای کوردستان دواکاری چ حکومەتێکە؟

ئاسۆ حامدی

دوای راگەیاندنی هەمو هەڵبژاردنێک لە سیستەمی رایجی دیموکراسی لایەنی براوەی هەڵبژاردن را دەسپێیرێ بۆ پێکهێنانی کابینەو حکومەتی جیاجیا. لە گشتدا هەمو کۆمەڵگایەک لەهەر دەورانێ داوای حکومەتێکی مناسب دەکات بۆ ئەو دەورانەی کە کۆمەڵگای ئەو وڵاتە تێیدا دەژیت.

لێرەدا چڕ لەسەر چەند پێداویستیەکی کۆمەڵگا دەکەینەوە، ئەم تێمایانە (دەستەواژانە) بنەمای هەمویان زۆربەی گرفتەکانی کۆمەڵگا دەگرنە ئەستۆ.

بۆئەوەی بە وەزعی داواکراو یان داهاتو بگەین ئەوا پێویستە لە وەزعی مەوجود بگەین، دواتریش بۆ هەر ئاڵوگۆڕێ لە وەزعی مەوجود پێویستمان بە ئامراز و پێداویستی هەیە. لەم دەورانەی ئەمڕۆی کوردستان لە وەزعی مەجوددا لە زۆر نوسینی تردا ئاماژەمان پێکردوە ئەم تێمایانە یان گرفتانە هەن؛

*یەکلانەبونەوەی وەزعی سیاسی کوردستان لە گشتدا، گەلی کورد لە باشوردا لە حکومەتێکی بەناو فیدرالیە و لە سەدا ٤٠ی ناوچەکانی لە دەرەوەی دەسەڵاتی هەرێم دان. کوردستان چوار دەسەڵاتی حکومڕانی دەکات، حکومەتی عێراقی، زۆنی سەوز، زۆنی زەرد، هێزەکانی پاراستنی گەل (ناوچەکانی شارەوانی بناری قەندیل). ئاسایشی نەتەوەیی کوردستان لە تۆپ (ئاسمانی و هەوایی) لە ژێر رەحمەتی داگیرکەرانە دایە. ئەم تیمایە تایبەتە بە وەزعی خەڵکی کوردستان و مەسەلەیەکی چارەنوسسازی گەلە و یەکلاکەرەوەی گشت گرفتە مێژوی و نەتەوەییەکانە.

*مەسەلەی ئابوری (سیستەمی ئابوری، سیستەم و سیاسەتی فینانشێل، بەرهەمی نەتەوەیی، یەدەگی دراو وماددی وڵات، سیاسەتی نەوت و سامانە نەتەوەییەکان، سیاسەتی ستراتیژی ئاوەدانکردنەوە و پەرەدان بە هەمو ڕشتە ئابوریەکان. مەسەلەی کار و ئەمنیەتی کار و گیانی کرێکاران و ڕێکخراوە کرێکاریەکان و ئازادی مانگرتن و راپەڕین بۆ چاککردنی ژیان و گوزەرانی گەلی کرێکار). ئەم تێمایە ئەمڕۆ گرنگرترین تێمایە لە ژیانی ئەمڕۆی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی و خەڵکی کوردستاندا.

*گرفتی گەندەڵی (بە هۆشیاری یان بە نا هۆشیاری) بەڕێوەبردن لە دامودەزگاکانی بەڕیوەبردنی دەوڵەتدا. ئەم تێمایە پەیوەندیەکی زۆری بە تێماکانی ئابوری و سیاسی لە کۆمەڵگادا هەیە لەگەڵ سیستەمی سیاسی و قەزایی و بەڕیوەبردنی کۆمەڵگا.

*مەسەلەی فیدراڵی لە عێراق و گرفتەکانی تایبەت بە کۆمەڵگای کوردستان بەنمونە مەسەلەی ماددەی ١٤٠ و هێزی پێشمەرگەی کوردستان، مەسەلەکانی سامانی سروشتی نەوت وگاز و سەرچاوە ئاوییەکان، مەسەلەی هێزی پێشمەرگە وهەمو پێداویستە بەرگریەکان.

*پاراستنی ئارام و ئاسایش لە هەمو وڵاتدا، گەشەدان بە ئازادیە تاکەکان و مافی مانگرتن و راپەڕین و ئازادی بەیان و عەقیدە لە کۆمەڵگادا، دەوڵەت و دامودەزگاکانی بەدوای چارەسەری تەواوی کۆمەڵگا بن و یاسا سەروەر بێ لە چارەسەری مەسەلەکان. سیاسەتی دروست دژی تیرۆر و کاری تیرۆریستی بۆ دڵنیایی کۆمەڵگا و گەشەدان بە ئازادی هەمو ناوچەکانی کوردستان. دروستکردنی پشتێنی گەلی دژی تیرۆریزم. هەروەها بە جیهانی کردنەوەی ئەم ئارامیە بۆ ئەوەی سەرمایە گوزاریە جیهانیەکان ڕو لەم ناوچانە بکەن و هەلی کار بۆ هاوڵاتیانی کوردستان گەشە پێبدەن.

*پاراستنی پەیوەندیە نەتەوەییەکان لەگەڵ ئەقلیم و دەوڵەتە جیهانیەکان، بونی دیپلۆماسیەتێکی دروستی نەتەوەیی لە جیاتی حیزبی و رێکخراوەیی. ئەم تیمایە یارمەتی خەڵکی کوردستان دەدات وەکو نەتەوەیەک کار بکات نەک وەکو حیزب و لایەنێکی سیاسی.

*گرفتە ژینگەییەکان کە خۆی لە چۆنایەتیەکانی ئاوهەوا و کەش و مەسەلەکانی ئیکۆلۆجی و سیستەمەکانی دەگرێتەوە. ئەمەش قوڵاییەکی زۆری هەیە و پەیوەندی بە هەمو مەسەلەکان هەیە. گرنگترینیان گەشەدان بەتەندروستی هاوڵاتیانە و لەم مەیدانەشدا تەمەنی کار و ژیانی مرۆڤەکان درێژدەکاتەوەو گەشەبە ئاسایشی نەتەوەیی دەدات.

بۆ ئەمڕۆی زۆرینەی خەڵکی کوردستان تەنها تێمای ئابوری باڵی بەسەر هەمو کۆمەڵگا گرتوە. یانی مەسەلەی کار و ئیمکاناتی ماددی و خۆشگوزەرانی بوەتە مەسەلەی سەرەکی لەگەڵ گرفتی گەندەڵی بەڕێوەبردن و بەکارهێنانی دەسەڵات بە خراپ دژی هاولاتیان و نەبونی حکومەتێکی یاسایی.

ئەگەر لەمەوە سەرچاوە بگرین خەڵکی پێویستیان بە حکومەتێکی ئابوری هەیە. حکومەتێ وەڵامی هەمو گرفتە ئابوریەکان بداتەوە. لەم نێوەدا بەڵێنەکانی پیش هەڵبژاردنی هەمو حیزب و بزوتنەوەکان ئەگەر سەرمایەی هەمو جیهانی بۆ تەرخان بکەیت بە ئەنجام نایەت! بەڵام حکومەتێکی ئابوری دەتوانێ زۆر ژانی گەل سوک بکات و نەوەکان بە ئارامی ئابوری و خۆشگوزەران بژین، بەڵام ئایا ئامرازی پێویست بۆ ئەمە هەیە؟

بەڵام ئەگەر لە روانگەی ستراتیژی کۆمەڵگای کوردستان بڕوانی ئەوا حکومەتێکی سیاسی (یانی کارکردن بۆ یەکلاکردنەوەی مەسەلە سیاسیەکان و چارەنوسسازەکانی نەتەوە) پێداویستیەکی ژیانە و هەمو مەسەلەکانی تر بەدوای خۆی چارەسەر دەکات، بەڵام ئەم حکومەتە دەبێ سەرکردایەتیەکی نەتەوەیی دلسۆز و بەهیزی هەبێ و خەڵکی بە حکومەتی خۆیان بزانن و بتوانن لە هەمو کێشە و ناخۆشی و خۆشیەکاندا بەشدار ببن و توانای هەمو بەرگریەکیان هەبێ لەگشت مەیدانێدا، ئەمڕۆ ئەم ئامرازە نەتەوەییە لە کوردستان وجودی نیە و هەموی لە ئاستی ناوچەیی و حیزبی دان.

لێرەدا ئەم مەسەلەیە بە ئاوەڵایی دەهێڵینەوە، بەڵام بەڕای ئێمە حکومەتێکی ئابوری بۆ ئەم چوارساڵەی داهاتو باشترین حکومەت دەبێ بۆ خەڵکی کوردستان ئەگەر هەمو تواناکان لەم مەیدانەدا چڕ بکرێتەوە، بەڵام ئەم حکومەتە دەبێ لەژێر چاودێریەکی گرنگی گەل بێ و توانای چارەسەری مەسەلەکانی گەندەڵی ئیداری و بەرزکردنەوەی ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیانی هەبێ و ئاستەکانی ژیانی تەواوی کۆمەڵانی خەڵک بەرزبکاتەوە و هاوسەنگی کۆمەڵایەتی دروست بکات و وڵات لە سیستەمی بەرخۆری بۆ وڵاتێکی بەرهەمهێن پەرەپێبدات.

03/11/2013 بینین: 8355
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
هه‌ده‌په؛ هیوایەک بۆ یەکگرتنی نەتەوە!...
شەڕی کورد و داعش، چاوەڕوانکراوە داعش دوبارە هێرشەکانی بۆ سەر کوردستان دەستپێبکاتەوە!...
کۆنفراسی گلۆبال دەربارەی فەزای سایبەر 2015 (سیستەمەکانی ئەلکترۆنی) لە لاهای - هۆڵەندا!...
یەشار کەمال ماڵئاوا، بەڵام پاڵەوانی رۆمانەکانت لە کۆمەڵگادا هەردەمێنن!...
چارەنوسی نەتەوەکەمان...
شکستی سیستەمی بەرگری پێشمەرگەی کوردستان لەدژی داعش لە ناوچەکانی شەنگال و جەلەولا...
سەربەخۆیی کوردستان و ریسکەکانی (مجازەفە) میللەتی کورد لە باشوردا...
رێکخراو و بەرنامەی Calamity (نا ئارامی یان باری نائاسایی)...
کابینەی هەشت لایەنە نێگەتیڤ و پۆزەتیڤەکانی...
گوندەکەمان هیچ دزی لێ نیە!...
گەندەڵی لە کۆمەڵگای کوردستان و ستراتیژی کۆمەڵگا؛ بزوتنەوەی دژی گەندەڵی...
کۆنگرەی ئەتۆمی ٢٠١٤ لە لاهای و میللەتی کورد لە باشوریش هەر خەریکی موچەیە!...
ئارییل شارۆن جەستەی مرد، بەڵام!...
باڵانسی سیاسی لە کورستان...
کوشتن بۆتە بەشێ لە ژیانی میللەتی کورد...
گۆشەگیری لە هزری نەتەوەیی لە پراکتیکدا...
هه‌روا ده‌زانم دوێنێیەی ئەرسەلان بایز و چەند وشەیەک!...
هەفتەیەک لە قاهیرەو ئەزمونێکی بێ وێنە...
گەڕانەوەی گەریلاکان بۆ قەندیل و ئاواتەکان...
گۆڕانی سەرۆک و گۆڕانی کۆمەڵگا...
1ی ئایارو داخوازیەکانی کرێکاران لە کوردستان...
لەنێوان مردن و ژیانی مارگریت تاچەردا!...
کۆمەڵگای کوردستان لەنێو گێژاوی ئیقلیمیدا!...
کێشەی نێوان کەلتوری عەشایری و کەلتوری شارستانی لە کۆمەڵگای کوردستاندا...
ساڵی 2012، ساڵی تەڵاقدانی سیاسی!...
کێشەی سوننە و شیعە لە عێراق و کاریگەری لەسەر میللەتی کورد...
پرسە نەتەوەییەکان و چینایەتیەکان لەم دەورانەدا...
ستراتیژی بەرگری نوێ ی ئەمەریکا و کاریگەریەکان...
پەتای کولێرا و گرفتەکانی ئینفراستەکچەرلە کۆمەڵگا...
سروشتی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگای کوردستان و ئامادەگیەکانی بۆ گۆڕان...
وێنه‌کانی نێو (دڵم به‌ باخچه‌ ده‌سوتێت...! له‌نوسینی شێرزاد حه‌سه‌ن)!...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی جۆراوجۆر و کۆمه‌ڵگای کوردستان...
هاوکێشه‌ی ریسک و وه‌زعیه‌تی سیاسی ...
میسۆدی ته‌وه‌ره‌کان و ستراتیژی دروست! ...
‌له‌ په‌راوێزی روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
وشه‌ و هێز، هێزی وشه‌ و که‌لتور و ستراکتوری سیاسی له‌ کوردستان!...
په‌یوه‌ندیه‌کان و گۆڕان له‌ پرۆسێسه‌کانی رێکخراودا...
ریفۆرم له‌ کۆیله‌تیتی دا و سه‌رخه‌تی چاره‌سه‌ره‌کان!...
نوێخوازی و داهێنان له‌ سیاسه‌تی ئابوری له‌ کوردستان...
تێماکان (ده‌سته‌واژه‌کان) گرنگه‌کان له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستاندا...
قه‌یران و زانستی کۆمونیکه‌یشن...
سیاسه‌تی حکومه‌تی حیزبی و ناڕه‌زایه‌تیه‌کان...
ناڕه‌زایه‌تی و شعار و هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ک...
له‌ په‌راوێزی به‌ردبارانکردن و گوله‌ بارانکردنی هاوڵاتیانی شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی...
دانسی کورسیه‌کان - خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌کان و ستراتیژ...
روداوه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و جۆربه‌جۆره‌کان له‌ رێکخراوبوندا و مۆدێلی ستار...
دوریه‌کانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و ‌هه‌ڕه‌شه‌‌ جیاجیاکان...
کاریگه‌ریه‌کان و زانستی که‌‌سایه‌تی
کۆمه‌ڵگای کوردستان و رێکخراوبون وه‌کو نمونه‌یه‌کی زیندو‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی گرنگ و سلوکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ کوردستان...
بڕیاره‌ سه‌ره‌کیه‌کانی بۆش و چه‌ند په‌یڤێک...
سلوکی سیاسی حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له کوردستان...
له‌ ژن کوشتنه‌وه‌ بۆ بازرگانی به‌ له‌شی ژنان، شه‌ره‌ف چ پێناسه‌یه‌کی ده‌وێ له‌ کۆمه‌ڵگای کوردیدا...
ئازادی بیروباوه‌ڕ له کورستان...
مه‌سه‌له‌ی ئازادی و دیموکراسی له‌ کوردستان
رابردو _ ئێستا _ داهاتو...
چه‌مکی دیپلۆماسیه‌ت و دیپلۆماسیه‌تی کورد...
پرۆگرامی به‌ڕێوه‌بردن و لێپرسراویه‌تی پرۆسێسه‌کان و پرۆژه‌ ستراتیژه‌کان...
خه‌یاڵێکی خوێناوی شێرزاد حه‌سه‌ن و دونیای واقعی ئێمه......
تۆپبارانه‌کانی ئێران و چه‌ند سه‌رنجێ...
مۆدێلی بلاک بۆکس و روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
رێکخراوبون و چۆنایه‌تیه‌کان و مۆدیڵیکی ساده‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌ک سه‌باره‌ت به‌ نه‌خشه‌سازی شاره‌کان له‌ کوردستان...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان
دامه‌زراندنی تۆڕی شاره‌کان وه‌کو سیسته‌مێکی نه‌خشه‌سازی کۆمه‌ڵگای مۆدێرن...
سکانداڵی کڵێسا کاسۆلیکه‌کان له‌ هۆڵه‌ندا و زه‌نگێ بۆ هه‌موان! ...
یاسای کاری کرێکاری و پێویستیه‌تی فدراسیۆنی کرێکاران و کارمه‌ندان له‌ کوردستان...
کێشه‌ به‌رنامه‌یی یان که‌سایه‌تیه‌کان له‌ کوردستان...
هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ سه‌باره‌ت به‌ رابه‌ر*...
ئارشیتێکتی پرۆسێسه‌کان ...
قوربانیانی ده‌زگا هه‌واڵگریه‌کان له‌ جیهان......
مه‌سه‌له‌ی ئینێرژی له‌ کوردستان...
پێشنهادێک بۆ بنیاتنانی ئه‌رشیفێکی نه‌ته‌وه‌یی سه‌راسه‌ری له‌ کوردستان...
رویه‌کی شاراوه‌ی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
تیچاوێک به‌ نه‌وه‌کانی گه‌ل له‌ نێو سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردن و پرۆسێسه‌کان له‌ کوردستان دا...
کۆنگره‌ی گۆڕانی که‌ش و ئاو وهه‌وا له‌ کۆپنهاگن...
ریسک ئه‌نالیزه‌ (ته‌ته‌ڵه‌کردن یان (شیکردنه‌وه‌)ی مجازه‌فه‌) و مه‌سه‌له‌ی که‌رکوک...
یۆتۆپیای هیزی سێیه‌م له‌ کوردستانی ئازاد و دیموکراسی دا!...
رکودی ئابوری ئێستا وهه‌لومه‌رجه‌کانی ...
کورد له‌ هاوکێشه‌ سیاسیه‌کانی عێراقدا ...
مادده‌ی 140 له‌ نێوان ژیان و مردن و نه‌وه‌کانی ئاینده‌دا...
هه‌ڵبژاردن و چه‌مکی دیموکراسی، ئه‌م دواییانه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و کوردستان...
په‌یڕه‌و، روانگه‌، ستراتیژ...
ماسته‌رپلانی هه‌ولێر و چه‌ند وشه‌یه‌ك! ...
گرفته‌ ژینگه‌ییه‌کان له‌ کوردستان ...
چۆنیه‌تی گه‌شه‌سه‌ندنی تیمه‌کانی کارکردن له‌ رێکخراودا ...
گه‌شه‌ی که‌سایه‌تی و گۆڕان له‌که‌سایه‌تی ئینسانه‌کان...
له‌ "حه‌ره‌س قه‌ومی"ه‌وه‌ بۆ "فه‌وجی‌ خه‌فیفـه‌"و بۆ "ئه‌نجومه‌نی‌ ئیسناد" ...
گرفته‌ ستراتیژیه‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردستان ...
به‌ کورتی: سه‌رچاوه‌کانی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
رێگریه‌کانی به‌رده‌م ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگا و رێکخراوبون، مۆدێلێک...
نیگایه‌ک له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕابه‌ری له‌ ڕێکخراوه‌کاندا و مۆدێلێکی ئاڵوگۆڕ...
که‌لتووری کۆمه‌ڵگا و که‌لتووری رێکخراو ...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان و گرفته‌کانی ! ...
قه‌یرانی کریدیت له‌ ئه‌مه‌ریکا و کاریگه‌ره‌کانی! ...
ته‌ندروستی کۆمه‌ڵگا
(رێکخراو و تاکه‌کان)...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...