پەتای کولێرا و گرفتەکانی ئینفراستەکچەرلە کۆمەڵگا

ئاسۆ حامدی

هەواڵەکان وا دەگەیەنن کەوا لە شاری هەولێر کەسێ بە هۆی پەتای کولێرا گیانی لەدەستدا، لە شاری سلێمانی یش ١٥٠ کەس گەیندرانە نەخۆشخانە. ئەمە هەواڵێکی رۆژنامەییە و کەسانێکی زۆریش یەخەی حکومەت و وەزارەتەکانی دەگرن بەتایبەتی وەزارەتی تەندروستی. بەڵام کەس وەزارەتی شارەوانی و پارێزگا و دامودەزگاکانی تر بە نمونە وەزارەتی پلاندانان و تا دەگاتە سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی هەرێم و ...هتد ناگرێت. لەگەڵ ئەوەش هەموان مەسولن لە تەندروستی کۆمەڵگا و تەنانەت خودی هاوڵاتیانیش مەسولن لە ژیانی خۆیان و دەروبەریان.

بەکورتی؛ شارێکی چەند ملیۆنی یان چەندین سەد هەزار کەس سیستەمی داخراوی ئاوەڕۆی نەبێ و سیستەمی پاککردنەوەی ئاوی بەکارهاتوی نەبێ، کە پێی دەڵێن ئاوی بۆری دەبێ تەندروستی کۆمەڵگا و مرۆڤەکان چۆن بێت؟

سوڕی ئاو لەم شارانە بەم جۆرەیە؛
 ئاو لە روبار و دەریاچەکان دەگوازرێنەوە بۆ وێستەگەکانی پاککردنەوەی ئاو، دوای پاککردنەوەیەکی سادە دواتر پڕ کلۆر دەکرێن و لەگەڵ ئاوی پڕ کلۆر لە بیرەکانی ناو شاردا لە تۆڕی ئاوی خواردنەوە تێکەڵ بەیەک دەکرێن، کەس نازانێ تۆڕی ئاوی خواردنەوە و ئاوەڕۆ تێکەڵاون یان نا لە کاتی شکانی هەریەک لەم بۆڕیانە ئەوانی تر کاریگەری نێگەتیڤیان دەبێت. دواتر خەڵکی ئاوەکان بەکاردێنن و دوبارە بە جۆرەها ماددەی بەرهەڵستکراو و سابون دەگرێنەوە نێو ئاوەڕۆ کراوەکان و بە پلەی گەرمای جۆربەجۆرەوە دەرژێنە نێو هەندێ کێڵگەی قەراخ شارەکان و هەندێ لە جوتیارەکان سەوزە و شینایی لەبەر دەکەن و پێی ئاودەدەن دوبارە سەوزە و ماددە بەرهەم هاتوەکان دەفرۆشێنەوە خەڵکی شارەکان و هەندێ جاریش ئاوەکان زیاد دەکەن و دوبارە دەچنەوە روبارەکان و دەریاچەکان بەبێ چارەسەر و پاڵاوتن. ئەمە سوڕی ئاوە لەم شارانەدا.

دەبێ خەڵکی چاوەڕوانی چیان هەبێت لەم نێوەدا، نەبونی نەخشەسازی دروست بۆ شارەکان، نەبونی ئینفراستەکچەری پێویست بۆ سافکردن و پاککردنەوەی ئاوەڕۆکان بە سیستەم و نۆرمی جیهانی نەبونی تۆڕەکانی ئاو و ئاوەڕۆ بەشێوەیەکی ئەندازیاری و دیگیتاڵ لە سیستەمی دروستی ئەندازیاریدا بۆ ئەوەی بەئاسانی دەزگا پەیوەنددارەکان بتوانن بە گرفتەکان رابگەن و بتوانن بەڕیوەی بەرن.

لە وڵاتێ باس لەوە دەکرێت باشترین مەڕمەڕ لە لێواری دیوارەکانی حەوشەکانیان بێت، خاوەنی وەزیراوە و فیرعەوناوە و هۆتێلی پێنج ئەستێرە و ئینفراستەکچەری نەوت بێت، ئیدعای دەوڵەتی سەربەخۆ و موژدەی بەردەوام دەکەن و هەولێر دەکەن بە دوبەی و مۆدێلی بورجی خەلیفە هەمو ئەمانە لەلای کەسوکاری لەدەست چو بە کولێرا یەک فلسی قەڵپ ناهێنێ. هەمو سیاسیەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگا و وەزارەت و ئەندازیارە محتەرەمەکان بە دیپلۆمی بەرز و مەعاشی بەرزەوە کە لە ئاستی مەسولیەتدان دەبێ شەرم بکەن لە ئاست پەتایەک کە لەسەدەی ئێستادا لە کوردستاندا بڵاوبوەتەوە. بەس کەی شەرم دەکەن!

هەمومان دەزانین نەبونی ئینفراستەکچەری دروست کۆمەڵگا بێ چارەنوس دەهێڵێتەوە، جا ئینفراستەکچەرەکان چ رێگاوبان و پرد و هۆیەکانی هاتوچۆبن یان تٶڕەکانی ئاو و غاز و نەوت و هتد بن یان مەسەلەکانی کارگە و کارخانەسازی پیشەسازی و بنەماکانی کشتوکاڵی و پیشەسازی کشتوکاڵ بن.

خۆ هەر مرۆڤێکی ژینگە دۆستیش نا یان هەر مرۆڤێکی تەندروست سەیری ئەم شێوەیە لە خزمەتگوزاریە بکا دەزانێ کەوا گرفت و لەکەیەک هەیە بۆچی شارێکی چەند ملیۆنی سیستەمی پاڵاوتنی ئاوی بۆری نیە، یان سیستەمی ریسایکلی پاشەڕۆکانی شاری نیە و هەموی لە دەرەوەی شار بە شێوەی جیاجیا دەشاردرێنەوە یان دەسوتێنرێن و دوبارە بە هۆی باوە بۆ ناوچەکان دەگوازرێنەوە.

هەر گەندەڵی و ناشەفافیەت نیە، هەر وەزارەتی تەندروستی مەسول نیە هەمو سیستەمی وڵات لە سەرەوە تا خوارەوە مەسولە لەبەرهەمهێنانی بەکتریا و ڤایرۆس و نەخۆشی جیاجیا و پیس بونی ژینگە، تەنانەت هاوڵاتیانیش ئەرکیان دەکەوێتە سەر تا بەشێوەیەکی دروست مامەڵە لەگەڵ ئاو و ئاوەڕۆ و پاشەڕۆکەکانیان بکەن و هەمو پرۆسەکان بە هاوسەنگی بڕۆن و هەنگاو هەڵبگرن. بەداخەوە ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگا لەم بارەوە زۆر نزمە و لە گشتدا ئینتمای نەتەوەیی لەم نیوەدا لاوازە و هەموان لەم نێوەدا ئەرکیان دەکەوێتە سەر شان. بەڵام دەوڵەت و دەسەڵاتداران مەسولی سەرەکین و دەبێ بەهای ئەمانە بدەن. بەنمونە تەنانەت لە کاتی هەڵبژاردنەکاندا دوبارە دەگرێنەوە بۆ دەنگی هاوڵاتیان لەم نێوەدا خەڵکی دەبێ ئەوانە باش بزانن و لە بیریان بێت کە دام و دەزگایەکی گەندەڵ هەر ئەوەنیە سەرمایەی کۆمەڵایەتی دەدزێ، بەڵکو سەرچاوەی ڤایرۆس و بەکتریا و نەخۆشی بەردەوامە.

بۆ ئەوەی کولێرا و پەتایەکەی کەم بکرێتەوە یان چارەسەری بنەڕەتی بکرێن دەبێ ئینفراستەکچەری پێویست لەم بارەوە دروست بکرێن و تۆڕی داخراوی ئاوەڕۆ دروست بکرێت و تۆڕەکانی ئاوی خواردنەوە دیگیتاڵ بکرێن و بەشێوەیەکی دروست بەڕیوەببرێن. هەروەها سیستەمی پاڵاوتەی دروست بۆ شارو گوندەکان دروست بکرێت و ئاو و سەرچاوە ئاوییەکان بە یاسای دروستی ئاوی دروست بپارێزرین. ئەمەش بودجەی دروست و بەرنامەی دروست و نەخشەسازی دروست و داتای کۆمەڵگای دەوێ. هەروەها هاوڵاتیان دەبێ بە مەسولیەتەوە سەیری ژینگەی دەوروبەر و ئاو و ئاوەڕۆ و هەمو مەسەلەکانی دەوروبەریان بکەن و خۆیان بەشێکی سەرەکی بزانن لە پرۆسێسەکان و ژیان و گوزەرانیان لە کۆمەڵگا. ئەگەر هەر بەتەمای حکومەت بن ئەوا خۆ حکومەتەکەمان ساوایە و باوەڕ ناکەم توانای ئەم هەمو بودجەیەی هەبێ یان هەر داتاش نیە و پیوەرێ چیە لەم نێوەدا نیە. ئەمە چ شارێکە و پایتەختێکە خەڵکی لە ساڵی ٢٠١٢ بە کولێرا دەمرێ و کەسیش خۆی بە مەسول نازانێ و هەروا رەت دەبێت و تەواو ئەوەی مردیش خوا هەرئەوەندەی تەمەن بۆ نوسی بو ئەجەلی بە کولێرا هاتبو...
12/10/2012 بینین: 4523
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
هه‌ده‌په؛ هیوایەک بۆ یەکگرتنی نەتەوە!...
شەڕی کورد و داعش، چاوەڕوانکراوە داعش دوبارە هێرشەکانی بۆ سەر کوردستان دەستپێبکاتەوە!...
کۆنفراسی گلۆبال دەربارەی فەزای سایبەر 2015 (سیستەمەکانی ئەلکترۆنی) لە لاهای - هۆڵەندا!...
یەشار کەمال ماڵئاوا، بەڵام پاڵەوانی رۆمانەکانت لە کۆمەڵگادا هەردەمێنن!...
چارەنوسی نەتەوەکەمان...
شکستی سیستەمی بەرگری پێشمەرگەی کوردستان لەدژی داعش لە ناوچەکانی شەنگال و جەلەولا...
سەربەخۆیی کوردستان و ریسکەکانی (مجازەفە) میللەتی کورد لە باشوردا...
رێکخراو و بەرنامەی Calamity (نا ئارامی یان باری نائاسایی)...
کابینەی هەشت لایەنە نێگەتیڤ و پۆزەتیڤەکانی...
گوندەکەمان هیچ دزی لێ نیە!...
گەندەڵی لە کۆمەڵگای کوردستان و ستراتیژی کۆمەڵگا؛ بزوتنەوەی دژی گەندەڵی...
کۆنگرەی ئەتۆمی ٢٠١٤ لە لاهای و میللەتی کورد لە باشوریش هەر خەریکی موچەیە!...
ئارییل شارۆن جەستەی مرد، بەڵام!...
باڵانسی سیاسی لە کورستان...
کوشتن بۆتە بەشێ لە ژیانی میللەتی کورد...
گۆشەگیری لە هزری نەتەوەیی لە پراکتیکدا...
کۆمەڵگای کوردستان دواکاری چ حکومەتێکە؟...
هه‌روا ده‌زانم دوێنێیەی ئەرسەلان بایز و چەند وشەیەک!...
هەفتەیەک لە قاهیرەو ئەزمونێکی بێ وێنە...
گەڕانەوەی گەریلاکان بۆ قەندیل و ئاواتەکان...
گۆڕانی سەرۆک و گۆڕانی کۆمەڵگا...
1ی ئایارو داخوازیەکانی کرێکاران لە کوردستان...
لەنێوان مردن و ژیانی مارگریت تاچەردا!...
کۆمەڵگای کوردستان لەنێو گێژاوی ئیقلیمیدا!...
کێشەی نێوان کەلتوری عەشایری و کەلتوری شارستانی لە کۆمەڵگای کوردستاندا...
ساڵی 2012، ساڵی تەڵاقدانی سیاسی!...
کێشەی سوننە و شیعە لە عێراق و کاریگەری لەسەر میللەتی کورد...
پرسە نەتەوەییەکان و چینایەتیەکان لەم دەورانەدا...
ستراتیژی بەرگری نوێ ی ئەمەریکا و کاریگەریەکان...
سروشتی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگای کوردستان و ئامادەگیەکانی بۆ گۆڕان...
وێنه‌کانی نێو (دڵم به‌ باخچه‌ ده‌سوتێت...! له‌نوسینی شێرزاد حه‌سه‌ن)!...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی جۆراوجۆر و کۆمه‌ڵگای کوردستان...
هاوکێشه‌ی ریسک و وه‌زعیه‌تی سیاسی ...
میسۆدی ته‌وه‌ره‌کان و ستراتیژی دروست! ...
‌له‌ په‌راوێزی روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
وشه‌ و هێز، هێزی وشه‌ و که‌لتور و ستراکتوری سیاسی له‌ کوردستان!...
په‌یوه‌ندیه‌کان و گۆڕان له‌ پرۆسێسه‌کانی رێکخراودا...
ریفۆرم له‌ کۆیله‌تیتی دا و سه‌رخه‌تی چاره‌سه‌ره‌کان!...
نوێخوازی و داهێنان له‌ سیاسه‌تی ئابوری له‌ کوردستان...
تێماکان (ده‌سته‌واژه‌کان) گرنگه‌کان له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستاندا...
قه‌یران و زانستی کۆمونیکه‌یشن...
سیاسه‌تی حکومه‌تی حیزبی و ناڕه‌زایه‌تیه‌کان...
ناڕه‌زایه‌تی و شعار و هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ک...
له‌ په‌راوێزی به‌ردبارانکردن و گوله‌ بارانکردنی هاوڵاتیانی شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی...
دانسی کورسیه‌کان - خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌کان و ستراتیژ...
روداوه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و جۆربه‌جۆره‌کان له‌ رێکخراوبوندا و مۆدێلی ستار...
دوریه‌کانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و ‌هه‌ڕه‌شه‌‌ جیاجیاکان...
کاریگه‌ریه‌کان و زانستی که‌‌سایه‌تی
کۆمه‌ڵگای کوردستان و رێکخراوبون وه‌کو نمونه‌یه‌کی زیندو‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی گرنگ و سلوکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ کوردستان...
بڕیاره‌ سه‌ره‌کیه‌کانی بۆش و چه‌ند په‌یڤێک...
سلوکی سیاسی حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له کوردستان...
له‌ ژن کوشتنه‌وه‌ بۆ بازرگانی به‌ له‌شی ژنان، شه‌ره‌ف چ پێناسه‌یه‌کی ده‌وێ له‌ کۆمه‌ڵگای کوردیدا...
ئازادی بیروباوه‌ڕ له کورستان...
مه‌سه‌له‌ی ئازادی و دیموکراسی له‌ کوردستان
رابردو _ ئێستا _ داهاتو...
چه‌مکی دیپلۆماسیه‌ت و دیپلۆماسیه‌تی کورد...
پرۆگرامی به‌ڕێوه‌بردن و لێپرسراویه‌تی پرۆسێسه‌کان و پرۆژه‌ ستراتیژه‌کان...
خه‌یاڵێکی خوێناوی شێرزاد حه‌سه‌ن و دونیای واقعی ئێمه......
تۆپبارانه‌کانی ئێران و چه‌ند سه‌رنجێ...
مۆدێلی بلاک بۆکس و روداوه‌کانی ئه‌م دواییانه‌ له‌ کوردستان...
رێکخراوبون و چۆنایه‌تیه‌کان و مۆدیڵیکی ساده‌...
چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌ک سه‌باره‌ت به‌ نه‌خشه‌سازی شاره‌کان له‌ کوردستان...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان
دامه‌زراندنی تۆڕی شاره‌کان وه‌کو سیسته‌مێکی نه‌خشه‌سازی کۆمه‌ڵگای مۆدێرن...
سکانداڵی کڵێسا کاسۆلیکه‌کان له‌ هۆڵه‌ندا و زه‌نگێ بۆ هه‌موان! ...
یاسای کاری کرێکاری و پێویستیه‌تی فدراسیۆنی کرێکاران و کارمه‌ندان له‌ کوردستان...
کێشه‌ به‌رنامه‌یی یان که‌سایه‌تیه‌کان له‌ کوردستان...
هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ سه‌باره‌ت به‌ رابه‌ر*...
ئارشیتێکتی پرۆسێسه‌کان ...
قوربانیانی ده‌زگا هه‌واڵگریه‌کان له‌ جیهان......
مه‌سه‌له‌ی ئینێرژی له‌ کوردستان...
پێشنهادێک بۆ بنیاتنانی ئه‌رشیفێکی نه‌ته‌وه‌یی سه‌راسه‌ری له‌ کوردستان...
رویه‌کی شاراوه‌ی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
تیچاوێک به‌ نه‌وه‌کانی گه‌ل له‌ نێو سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردن و پرۆسێسه‌کان له‌ کوردستان دا...
کۆنگره‌ی گۆڕانی که‌ش و ئاو وهه‌وا له‌ کۆپنهاگن...
ریسک ئه‌نالیزه‌ (ته‌ته‌ڵه‌کردن یان (شیکردنه‌وه‌)ی مجازه‌فه‌) و مه‌سه‌له‌ی که‌رکوک...
یۆتۆپیای هیزی سێیه‌م له‌ کوردستانی ئازاد و دیموکراسی دا!...
رکودی ئابوری ئێستا وهه‌لومه‌رجه‌کانی ...
کورد له‌ هاوکێشه‌ سیاسیه‌کانی عێراقدا ...
مادده‌ی 140 له‌ نێوان ژیان و مردن و نه‌وه‌کانی ئاینده‌دا...
هه‌ڵبژاردن و چه‌مکی دیموکراسی، ئه‌م دواییانه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند و کوردستان...
په‌یڕه‌و، روانگه‌، ستراتیژ...
ماسته‌رپلانی هه‌ولێر و چه‌ند وشه‌یه‌ك! ...
گرفته‌ ژینگه‌ییه‌کان له‌ کوردستان ...
چۆنیه‌تی گه‌شه‌سه‌ندنی تیمه‌کانی کارکردن له‌ رێکخراودا ...
گه‌شه‌ی که‌سایه‌تی و گۆڕان له‌که‌سایه‌تی ئینسانه‌کان...
له‌ "حه‌ره‌س قه‌ومی"ه‌وه‌ بۆ "فه‌وجی‌ خه‌فیفـه‌"و بۆ "ئه‌نجومه‌نی‌ ئیسناد" ...
گرفته‌ ستراتیژیه‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردستان ...
به‌ کورتی: سه‌رچاوه‌کانی گه‌نده‌ڵی له‌ کوردستان...
رێگریه‌کانی به‌رده‌م ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگا و رێکخراوبون، مۆدێلێک...
نیگایه‌ک له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕابه‌ری له‌ ڕێکخراوه‌کاندا و مۆدێلێکی ئاڵوگۆڕ...
که‌لتووری کۆمه‌ڵگا و که‌لتووری رێکخراو ...
چاککردنی کۆمه‌ڵگای کوردستان و گرفته‌کانی ! ...
قه‌یرانی کریدیت له‌ ئه‌مه‌ریکا و کاریگه‌ره‌کانی! ...
ته‌ندروستی کۆمه‌ڵگا
(رێکخراو و تاکه‌کان)...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...