له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌

سیروان ره‌شید

به‌پێی‌ به‌لاغی‌ دوایین كۆبوونه‌وه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌، ده‌بێت په‌رله‌مانی‌ كوردستان له‌م خوله‌یدا "هه‌نگاوی‌ پراكتیكی‌ بۆ ته‌واوكردنی‌ پرۆژه‌ی‌ ده‌ستوور بنێت"‌و تێیپه‌ڕێنێت، له‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ رۆژی‌ چوارشه‌ممه‌ی‌ رابردووی‌ نێوان سه‌رۆكی‌ هه‌رێمیش له‌گه‌ڵ‌ سه‌رۆك‌و نوێنه‌رانی‌ لیسته‌كان بۆ هه‌ڵبژاردنی‌ په‌رله‌مان، مه‌سه‌له‌ی‌ تێپه‌ڕاندنی‌ ده‌ستوور له‌لایه‌ن به‌ڕێز مه‌سعود بارزانییه‌وه‌ به‌توندی‌ جه‌ختی‌ له‌سه‌ر كراوه‌ته‌وه‌، سه‌رباری‌ ناڕه‌زایی‌ نوێنه‌ری‌ لیسته‌كانی‌ گۆڕان‌و چوار حیزبه‌كه‌ له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا كه‌ رووبه‌ڕوو به‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێمیان راگه‌یاندووه‌.

ماوه‌ی‌ سێ‌ ساڵه‌ لیژنه‌یه‌ك له‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستان پرۆژه‌ی ره‌شنووسێكی‌ بۆ ده‌ستووری‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ئاماده‌كردووه‌، كه‌ پێكدێت له‌ پێشه‌كییه‌ك‌و (120) ماده‌، ئێستاش سه‌رۆكایه‌تی‌ په‌رله‌مان به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ دوایین مسۆده‌ی‌ ده‌ستكاریكراوی‌ ئه‌و ده‌ستووره‌ی‌ خستبێته‌ به‌رده‌م میلله‌ت، ئه‌ندامانی‌ په‌رله‌مان، پسپۆڕان‌و شاره‌زایان، حیزبه‌ سیاسییه‌كان، رێكخراوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگای‌ مه‌ده‌نی‌، ته‌نانه‌ت به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ بشهێڵێت له‌و دانیشتنه‌دا كه‌ په‌رله‌مان بۆ په‌سه‌ندكردنی‌ ده‌ستوور ئه‌نجامی‌ ده‌دات، په‌رله‌مانتاران مافی‌ ئه‌وه‌یان پێبدرێت گفتوگۆ له‌سه‌ر ماده‌و بڕگه‌كانی‌ پرۆژه‌ی‌ ده‌ستووره‌كه‌ بكه‌ن، سه‌رۆكایه‌تی‌ په‌رله‌مان پرۆژه‌كه‌ی‌ ناردووه‌ بۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌ یه‌كێتی‌ ‌و پارتی‌‌و به‌ ئه‌مری‌ ئه‌و دوو سه‌ركردایه‌تییه‌ش، سه‌رۆكایه‌تی‌ په‌رله‌مان ده‌یه‌وێت له‌و دانیشتنه‌ی‌ په‌رله‌ماندا ته‌نیا به‌ (ئاو نا)ی‌ په‌رله‌مانتاران بڕیار له‌سه‌ر ده‌ستووره‌كه‌ بده‌ن.

ناوه‌رۆكی‌ ئه‌م ده‌ستووره‌ی‌ ئێستا ئاماده‌كراوه‌ ‌و ناڕه‌زاییه‌كی‌ به‌رفراوانی‌ لێكه‌وتووه‌ته‌وه‌، كه‌ له‌م بوارانه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ (مه‌سه‌له‌ی‌ سیستمی‌ حوكمڕانیی‌ هه‌رێم‌و جۆری‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم ‌و ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم، به‌ هه‌ڵپه‌سێردراو هێشتنه‌وه‌ی‌ رێژه‌ی‌ 51%ی‌ خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان كه‌ كه‌وتووه‌ته‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان، له‌كاتێكدا ئه‌م ده‌ستووره‌ واده‌رده‌كه‌وێت كه‌ هه‌رێم بریتییه‌ له‌ ته‌نیا پارێزگاكانی‌ هه‌ولێرو دهۆك‌و سلێمانی‌، هه‌روه‌ها جۆری‌ مامه‌ڵه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ داهاتوو له‌گه‌ڵ‌ لایه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كاندا، سنوورداركردنی‌ چالاكیی‌ سیاسیی‌ حیزبه‌ ئیسلامییه‌كان، به‌ستنه‌وه‌ی‌ ده‌زگای‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایش به‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێمه‌وه‌).

په‌رۆشیی‌ دڵسۆزانی‌ گه‌له‌كه‌مان بۆ هه‌ڵنه‌پروزكاندن‌و تێنه‌په‌ڕاندنی‌ ئه‌م ده‌ستووره‌ كه‌ بووه‌ته‌ جێگای‌ ناڕه‌زاییه‌كی‌ میللی‌‌و به‌رفراوان، په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌م لایه‌نانه‌ مه‌به‌ستیان بێت له‌ ئێستادا ده‌سه‌ڵاتی‌ حیزبێك یان شه‌خسێك كه‌مبكرێته‌وه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئازادییه‌كانی‌ خه‌ڵك‌و نه‌وه‌كانی‌ دواڕۆژمانه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئێستا چ رژێمێكیان بۆ هه‌ڵده‌بژێرین.

ئێستا له‌ زۆربه‌ی‌ وڵاتاندا دوو سیستمی‌ حوكمڕانی‌ بۆ جۆری‌ به‌ڕێوه‌بردن كاری‌ پێده‌كرێت: سه‌رۆكایه‌تی‌‌و په‌رله‌مانی‌، به‌ڵام تائێستا له‌ كوردستاندا نه‌ ئه‌زموونی‌ سیستمی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌‌و نه‌ ئه‌زموونی‌ سیستمی‌ په‌رله‌مانیمان نه‌بووه‌.

مه‌سه‌له‌ی‌ جۆری‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ حوكم، ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم، ناكۆكییه‌كی‌ ریشه‌یی‌‌و قوڵی‌ پێنج ساڵی‌ رابردووی‌ نێوان سه‌ركردایه‌تی‌ یه‌كێتی‌‌و پارتی‌ بووه‌، دوای‌ هه‌ڵبژاردنی‌ خولی‌ دووه‌می‌ په‌رله‌مان، سه‌ركردایه‌تی‌ یه‌كێتی‌ له‌ژێر گوشاری‌ پارتیدا ملكه‌چی‌ داواكانی‌ پارتی‌ بووه‌، بۆیه‌ تا ئه‌م چركه‌ساته‌ش زۆربه‌ی‌ ئه‌ندامانی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‌و سه‌ركردایه‌تی‌ یه‌كێتی‌ به‌خواستی‌ خۆیان له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌دانین سیستمی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ تێكه‌ڵ‌ به‌ په‌رله‌مانی‌ بكرێت‌و سه‌رۆك له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ هه‌ڵبژێردرێت، جگه‌ له‌ پێدانی‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ نیمچه‌ ره‌ها به‌ پۆستی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم، هه‌ربۆیه‌ ملكه‌چبوونی‌ یه‌كێتی‌‌و سه‌پاندنی‌ مه‌رجه‌كانی‌ پارتی‌ به‌سه‌ریدا، وه‌ك ره‌فتاری‌ حیزبی‌ "پله‌ یه‌ك‌و براوه‌یه‌" له‌گه‌ڵ‌ "حیزبی‌ پله‌ دوو و دۆڕاو"دا، له‌كاتێكدا هه‌ركه‌سێك بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كۆی‌ ئه‌و ده‌نگانه‌ی‌ یه‌كێتی‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگاكانی‌ سلێمانی‌‌و هه‌ولێرو دهۆك له‌ ساڵی‌ 2005دا به‌ده‌ستی‌ هێنا، ده‌زانێت كه‌ ئه‌و ده‌نگانه‌ی‌ یه‌كێتی‌ هێنای‌ له‌ پارتی‌ زیاتر بوو.

ئه‌م هه‌وڵه‌ ترسناكه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ په‌رله‌مان بۆ تێپه‌ڕاندنی‌ ده‌ستوور به‌شێوه‌یه‌كی‌ ناشه‌فافانه‌، به‌شی‌ زۆری‌ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌ پارتی‌ ئێستا هیوای‌ به‌ په‌رله‌مانی‌ داهاتوو لاوازبووه‌، پێداده‌گرێت له‌سه‌ر سه‌پاندنی‌ سیستمی‌ نیمچه‌ سه‌رۆكایه‌تی‌‌و پاشایه‌تی‌‌و ده‌زانێت چی‌ ده‌وێت، ده‌یه‌وێت ئه‌و سیستمه‌ی‌ چه‌ند ساڵه‌ بۆ حیزبه‌كه‌ی‌ په‌یڕه‌وی‌ لێده‌كات، ئه‌وه‌ش به‌سه‌ر میلله‌تدا بسه‌پێنێت، هه‌ربۆیه‌ ئه‌م ده‌ستووره‌ هه‌وڵێكه‌ بۆ كوشتنی‌ په‌رله‌مان‌و دروستكردنی‌ دیكتاتۆرێك به‌شێوه‌یه‌كی‌ یاسایی‌.

 


23/06/2009 بینین: 3326
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...