هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟

سیروان ره‌شید

ئه‌مڕۆ پێنج ساڵی‌ ته‌واو به‌سه‌ر ده‌ستبه‌كاربوونی‌ هۆشیار زێباری‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ عێراق تێده‌په‌ڕێت، كه‌ رۆژی‌ 3/9/2003، وه‌ك یه‌كه‌م وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ دوای‌ رووخانی‌ رژێمی‌ به‌عس ده‌ستبه‌كاربوو، له‌م بۆنه‌یه‌دا پێویسته‌ هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ك له‌سه‌ر ئه‌دای‌ كاك هۆشیار زێباری‌‌و وه‌زاره‌ته‌كه‌ی‌ بكه‌ین، كه‌ ئایا ئه‌دائی‌ سیاسه‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ عێراقی‌ چۆن بووه‌و زێباری‌ له‌ پێنج ساڵی‌ رابردوودا چی‌ بۆ كورد كردووه‌؟.

دوای‌ رووخانی‌ رژێمی‌ به‌عس، لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی‌ عێراقی‌  پێنج وه‌زاره‌تیان وه‌ك وه‌زاره‌تی‌ سیادی‌ ئه‌ژماركرد، ( دارایی‌، ناوخۆ، ده‌ره‌وه‌، به‌رگری‌، نه‌وت) كوردیش به‌پێی‌ ئیستیحقاقی‌ هه‌ڵبژاردن كه‌مافی‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بوو یه‌كێك له‌و وه‌زاره‌ته‌ سیادییانه‌ی‌ پێبدرێت، داواو پێداگیریی‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ كردو كاك هۆشیار زێباریش له‌سه‌رده‌می‌ هه‌رچوار ده‌سه‌ڵاتی‌ (حكومه‌تی‌ كاتی‌"ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم"، 3/9/2003، حكومه‌تی‌ گواستنه‌وه‌" ئه‌یاد عه‌لاوی‌" 28/6/2004، حكومه‌تی‌ ئیبراهیم جه‌عفه‌ری‌ 3/5/2005، حكومه‌تی‌ نوری‌ مالیكی‌ 20/5/2006) تا ئه‌مڕۆ له‌و پۆسته‌دا ده‌ستبه‌كاره‌.

به‌درێژایی‌ مێژوی‌ عێراق هه‌میشه‌ ئه‌و موئامه‌رانه‌ی‌ له‌ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تیدا له‌كورد كراون، له‌رێگای‌ وه‌زاره‌ته‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌و وڵاتانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ عێراقدا بووه‌و له‌دوای‌ رووخانی‌ رژێمی‌ به‌عسیش كه‌ سه‌ركردایه‌تی‌ كورد پێی‌ باش بوو پۆستی‌ وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ وه‌ربگرێت، به‌ئامانجی‌ ئه‌وه‌بوو كه‌ بنیادی‌ ده‌وڵه‌تی‌ نوێی‌ عێراق ده‌كرێت و پێویسته‌ ئاگای‌ له‌سیاسه‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ بێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ موئامه‌ره‌ی‌ ده‌ره‌كی‌ له‌ كورد نه‌كرێت.

وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ پۆستێكی‌ سیادی‌ گرنگه‌، به‌پێی‌ عورفی‌ سیاسی‌‌و دیبلۆماسی‌ وه‌زیر ده‌بێت سیاسه‌تی‌ ده‌ره‌كی‌ خۆی‌ دابڕێژێت‌و سیاسه‌تی‌ ناوخۆی‌ وڵاتیش هه‌ر له‌رێگه‌ی‌ ئه‌و وه‌زاره‌ته‌وه‌ ته‌مسیل‌و ته‌رجه‌مه‌ی‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌كرێت. به‌ڵام كاك هۆشیار زێباری‌ له‌ماوه‌ی‌ پێنج ساڵی‌ ده‌ستبه‌كاربوونیدا نه‌یتوانوه‌ هه‌لی‌ گرنگ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‌ كورد بقۆزێته‌وه‌و نه‌شیتوانیوه‌ هه‌ندێك كاری‌ گرنگ و ستراتیژی‌ بۆ كورد بكات:

*زێباری‌ له‌ كۆتایی‌ ساڵی‌ 2003  كه‌وه‌ك وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ به‌شداری‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ كرد له‌ نیویۆرك، وتارێكی‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ سه‌باره‌ت به‌بارودۆخی‌ سیاسی‌‌و مرۆیی‌ پێشترو ئه‌وكاته‌ی‌ عێراقی‌ پێشكه‌ش كردوو به‌هیچ شێوه‌یه‌ك باسی كیمیاباران‌و جینۆسایدی‌ گه‌لی‌ كوردستانی‌  نه‌كردو وه‌ك عێراقییه‌كی‌ دوور له‌و واقیعه‌ی‌ روویدابوو قسه‌یكرد، كه‌ ده‌بوو له‌وكاته‌دا به‌زه‌قی‌ ئاماژه‌ی‌ به‌ نه‌هامه‌تییه‌كانی‌ كورد له‌رابردوو بكردایه‌.

* تائێستا زۆربه‌ی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌ب كورد به‌ تێكده‌رو هۆكاری‌ ناسه‌قامگیری‌ بارودۆخی‌ سیاسی‌ عێراق ده‌زانن، زێباریش نه‌یتوانیوه‌ كورد وه‌ك فاكته‌ری‌ بنیاتنانه‌وه‌ی‌ ده‌وڵه‌ت‌و سه‌قامگیری‌ ره‌وشی‌ ئه‌منی‌‌و سیاسی‌ عێراق بناسێنێت.

* بۆ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ زۆر ئاسانبوو، كه‌ له‌ماوه‌ی‌ ئه‌و پێنج ساڵه‌ی‌ ده‌ستبه‌كاربوونیدا چه‌ندین كۆنگره‌و سیمینارو توێژینه‌وه‌ی‌ ئه‌كادیمی‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ سه‌باره‌ت به‌كێشه‌ی‌ كورد ئه‌نجامبدایه‌، به‌ڵام نه‌یكردووه‌ و نازانرێت بۆ؟.

* زێباری‌ له‌كاتی‌ چوونی‌ بۆ وڵاتان، بۆئه‌وه‌ی‌ نوێنه‌رایه‌تییه‌ ره‌سمییه‌كانی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم سه‌نگ و شه‌رعییه‌تی‌ زیاتریان هه‌بێت ، ده‌بوایه‌ سه‌ردانی‌ ئه‌و نوێنه‌رایه‌تییانه‌ بكات، به‌نموونه‌، ئه‌مریكاو به‌ریتانیا، به‌ڵام  تائێستا نه‌یكردووه‌ و گرنگ بوو له‌م بواره‌دا ده‌ستپێشخه‌ر بوایه‌.

*تائێستا له‌ زۆرێك له‌سه‌فاره‌ته‌ گرنگه‌كانی‌ عێراقدا، دیبلۆماتكارانی‌ كورد بوونیان ده‌گمه‌نه‌و به‌گوێره‌ی‌ زانیاری‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ ئاگاداریش له‌ وڵاتێكی‌ دراوسێی‌ گرنگی‌ وه‌ك كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران هیچ كوردێك له‌ سافاره‌تی‌ عێراق له‌تاران بوونی‌ نییه‌.

*زێباری‌ ئه‌ندام مه‌كته‌ب سیاسی‌ پارتی‌، كه‌ وه‌ك نوێنه‌ری‌ لیستی‌ هاوپه‌یمانی‌ ئه‌و پۆسته‌ی‌ وه‌رگرتووه‌، به‌ڵام له‌وه‌زاره‌ته‌كه‌یدا زۆرترین كارمه‌ندی‌ سه‌ربه‌ حیزبه‌كه‌ی‌ داناوه‌، كه‌ له‌زۆرێك له‌ ۆرك شۆپه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانیش به‌شداری‌ كارایان پێده‌كات كه‌ له‌مه‌یاندا حیزب سودمه‌نده‌ نه‌ك گه‌لی‌ كورد.

ره‌نگه‌ بێئینسافی‌ بێت بڵێین سه‌رۆكی‌ دیبلۆماسییه‌تی‌ عێراقی‌ هیچی‌ بۆ ده‌وڵه‌تی‌ عێراق  نه‌كردووه‌، به‌ڵام ئه‌ی‌ چی‌ بۆ كورد كردووه‌؟.

 


03/09/2008 بینین: 3306
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...