خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا

سیروان ره‌شید

هه‌فته‌ی‌ رابردو، په‌رله‌مانی‌ كوردستان، بڕیاری‌ تێپه‌ڕاندنی‌ هه‌ردو پرۆژه‌یاسای‌ (ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ هه‌رێم ‌و ده‌زگای‌ ئاسایشی‌ هه‌رێم)ی‌ دا، كه‌ مێژو وه‌ك خاڵێكی‌ ره‌ش، بۆ ئه‌م خوله‌ی‌ په‌رله‌مان ده‌ینوسێته‌وه‌.

ئه‌گه‌ر به‌ وردی‌ سه‌رنجی‌ هه‌ردو یاساكه‌ بده‌ین، كه‌ پێشتر پرۆژه‌كه‌ له‌لایه‌ن (پارتی‌‌ و یه‌كێتی)یه‌وه‌ ئاماده‌كرابو. رۆژی‌ (25/11/2010)، له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی‌ وه‌زیرانه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ په‌سه‌ندكردنیان، ئاراسته‌ی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستان كرا، په‌سه‌ندكردنی‌ هه‌ردو پرۆژه‌یاسایه‌كه‌، به‌و شێوه‌یه‌ی‌ كه‌ په‌رله‌مان په‌سه‌ندی كردن، هیچكامیان له‌گه‌ڵ‌ سه‌رده‌می‌ جیهانگیریی‌‌و سیستمه‌ دیوكراسییه‌كاندا نایه‌نه‌وه‌‌و به‌ده‌رن له‌و مۆدێله‌ تازه‌یه‌ی‌ كاری‌ ئاسایش "كه‌ ئێستا له‌ دنیای پێشكه‌وتو مۆدێرندا پیاده‌كراوه‌.

هه‌ردو یاسا په‌سه‌ندكراوه‌كه‌، چه‌ندین ماده‌و بڕگه‌ی‌ مه‌ترسیداریان له‌خۆگرتوه‌، كه‌ ده‌سه‌ڵات هه‌وڵی‌ كۆنترۆڵكردن‌و چاودێریی خستنه‌ سه‌ر ژیان‌و ئازادیی‌ هاوڵاتییان‌و حیزب‌و رێكخراوه‌كان ده‌دات، كه‌ لێره‌دا هه‌ڵوێسته‌ له‌سه‌ر چه‌ند لایه‌نكێكی‌ یاساكه‌ ده‌كه‌ین.

سه‌باره‌ت به‌ یاسای‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایش، له‌ ماده‌ی‌ دوهه‌مدا، كه‌ باس له‌ پێكهاته‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێم ده‌كات، كه‌ بریتییه‌ له‌: (ده‌زگای ئاسایشی هه‌رێم، هه‌واڵگری سه‌ربازیی، ده‌زگای زانیاری‌و پاراستن)، ئه‌م سێ‌ ده‌زگایه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌یان لێپێكهاتوه‌؛ پێشتر به‌پێی‌ یاسا دروست نه‌كراون‌و شه‌رعییه‌تی‌ یاساییان نییه‌، تا بكرێنه‌ به‌شێكی‌ سه‌ره‌كیی‌ له‌پێكهاته‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ هه‌رێمدا، به‌تایبه‌ت ده‌زگای‌ پاراستن‌و زانیاری‌، دو ده‌زگای‌ حیزبین‌و ناده‌ستورین به‌پێی‌ ماده‌كانی‌ 9‌و 13ی ده‌ستوری عێراق، كه‌ رێگری‌ له‌هه‌ر رێكخستنێكی چه‌كدار، یان نیمچه‌ چه‌كدار كردوه‌، جگه‌ له‌وه‌ی‌ ئه‌م دو ده‌زگایه‌، نایاسایین به‌پێی‌ یاسای‌ كاری‌ حیزبه‌كان، ژماره‌ 17/ 19993 ماده‌ی (15) بڕگه‌كانی (3و 4)، كه‌ چالاكیی نهێنیی‌و ته‌شكیلاتی چه‌كداریی‌و نیمچه‌ چه‌كداریی له‌ حیزبه‌ سیاسییه‌كانی هه‌رێم قه‌ده‌غه‌ ده‌كات.

هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی گشتیی هه‌واڵگریی سه‌ربازیی (الاستخبارات العسكریه‌) ده‌بێت سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ بێت‌و به‌ستنه‌وه‌ی به‌م ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌لایه‌ن سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌برێت، بۆ كۆنتڕۆڵكردنی هێزی پێشمه‌رگه‌یه‌.

به‌پێی‌ یاساكه‌؛ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ سه‌ر به‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌، كه‌ پێویسته‌ سه‌ر به‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ وه‌زیران بێت، ئه‌مه‌ش رێگا خۆش ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی‌، كاری‌ ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ له‌ژێر چاودێریی‌ په‌رله‌ماندا بێت، نه‌ك ته‌نها له‌به‌رده‌م سه‌رۆكی‌ هه‌رێمدا به‌رپرسیاربێت‌و ئه‌وكات ناچێته‌ ژێر چاودێرییه‌وه‌.

باشتره‌ ده‌سه‌ڵات، له‌بری‌ دو ده‌زگا بۆ ئاسایش كه‌ یه‌كێكیان سه‌ر به‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم‌و ئه‌ویتریان سه‌ر به‌ ئه‌نجومه‌نی‌ وه‌زیرانه‌ كه‌ مه‌به‌سته‌كه‌ لێی‌ په‌نجا به‌ په‌نجایه‌، یه‌ك جیهازی‌ ئاسایشی‌ هه‌رێم هه‌بوایه‌، یاخود وه‌زاره‌تێك به‌ناوی‌ ئاسایشی‌ نیشتمانیی‌ هه‌رێمه‌وه‌ پێكبهێنرایه‌، ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له‌كه‌ هێشتنه‌وه‌ی‌ سیستمی‌ دو ئیداره‌یی‌‌و دابه‌شكردنی‌ حیزبییانه‌ی‌ ئاسایش نه‌بَیت؟.

تێپه‌ڕاندنی‌ هه‌ردو یاسای ئه‌نجومه‌ن‌و ده‌زگای ئاسایشی به‌م شێوه‌یه‌، مه‌ترسیی ئه‌وه‌ی‌ لێده‌كرێت هه‌رێمی كوردستان هاوشێوه‌ی وڵاتانی‌ ناوچه‌كه‌، به‌ره‌و ده‌وڵه‌تێكی ئه‌منیی سته‌مكاریی هه‌نگاو ببات.

 تێپه‌راندنی‌ ئه‌و دو یاسایه‌، به‌بێ‌ ره‌چاوكردنی‌ ره‌خنه‌و تێبینییه‌كانی‌ فراكسیۆنه‌كانی‌ ئۆپۆزسیۆن، پێچه‌وانه‌ی‌ بڕیاره‌كه‌ی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم‌و خاڵی‌ شانزه‌هه‌مینی‌ بڕیاره‌ 17خاڵییه‌كه‌ی‌ په‌رله‌مانه‌ كه‌ جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ده‌كه‌نه‌وه‌، پێویسته‌ ئه‌و یاسایانه‌ی‌ ره‌هه‌ندی‌ نیشتمانییان هه‌یه‌، كۆده‌نگیی‌ نیشتمانییان له‌سه‌ربێت. له‌كاتێكدا سه‌د ده‌ر سه‌د، ئه‌م دو یاسایه‌ په‌یوه‌ندییان به‌شێوازی‌ سیستمی‌ سیاسییه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌هه‌رێمدا‌و په‌سه‌ندكردنیان به‌م شێوه‌یه‌ی‌ ئێستا، ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ی‌ خزمه‌تكردن به‌ سیستمێكی‌ تاكحیزبیی‌‌و دژی‌ به‌ بنه‌ماكانی‌ دیموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤه‌.

* بۆ نوسینی‌ ئه‌م وتاره‌، سود له‌ سه‌رنجه‌كانی‌ ناوه‌ندی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان، وه‌رگیراوه‌.


10/05/2011 بینین: 3485
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...