مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش

سیروان ره‌شید

چەند رۆژێك پێش ئێستا، رۆژنامەی فەرمی حكومەتی هەرێمی كوردستان (وەقایعی كوردستان) یاسای مەترسیداری (ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم و دەزگای ئاسایشی هەرێم)ی خستە بواری جێبەجێكردنەوە، ئەمەش دوای تێپەڕاندنی لە پەرلەمان و ئیمزاكردنی لەلایەن سەرۆكی هەرێمی كوردستانەوە.

ئەم دو یاسایە، كە لەسەرەتای مانگی ئایاری رابردو لەلایەن فراكسیۆنی زۆرینە و دەسەڵاتداری ناو پەرلەمانەوە بەبێ ئامادەبونی «ئۆپۆزسیۆن» (لایەنەكانی ئۆپۆزسیۆن بایكۆتی پەرلەمانیان كردبو)، پەسەندیكرد، ئەگەر بەوردیی سەرنجی هەردو یاساكە بدەین، هیچكامیان لەگەڵ سیستمە دیموكراسییەكاندا نایەنەوە و بەدەرن لەو مۆدێلە تازەیەی كاری ئاسایش، "كە ئێستا لەدنیای پێشكەوتو مۆدێرندا پیادە دەكرێت".

هیچ كەسێك لاریی لەوەنییە؛ كە بونی یاسایەك بۆ رێكخستنی كاری ئاسایش لە دەزگایەكی نیشتمانیدا بەمەبەستی پارێزگاری لەئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەكەمان، پێویستییەكی هەرێمی كوردستانە، بەڵام مەترسییە گەورەكە لەوەدایە، ئەم دو یاسایە چەندین مادەو بڕگەی مەترسیداریان تێدایە، كە دەبێتە ئامرازێك بۆ سەركوتكردنی لایەنەكانی «ئۆپۆزسیۆن»و هەوڵی كۆنترۆڵكردنو چاودێریی خستنەسەر ژیانی تایبەت و ئازادیی هاوڵاتییان دەدات.

سەبارەت بە یاسای ئەنجومەنی ئاسایش، لە مادەی دوەمدا، كە باس لەپێكهاتەی ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم دەكات، كە بریتییە لە: (دەزگای ئاسایشی هەرێم، بەڕێوەبەرێتی گشتی هەواڵگری سەربازی، ئاژانسی پاراستن و زانیاری)، ئەم سێ دەزگایەی ئەنجومەنەكەیان لێپێكهاتوە؛ پێشتر بەپێی یاسا دروست نەكراون و شەرعییەتی یاساییان نییە، تا بكرێنە بەشێكی سەرەكی لەپێكهاتەی ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم، بەتایبەت دەزگای «پاراستن»و «زانیاری»، دو دەزگای حیزبین، بەڵام بەپێی ئەم یاسایە، لەمەودوا بەشێكی سەرەكی پێكهاتەی ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمن و تەواوی كارەكانیان چوارچێوەیەكی یاسایی وەردەگرێت، كە لەمەودوا جگەلەوەی پێشتر لەلایەن حیزبەوە تەمویلی دارایی و لۆجستیو هەواڵگیری كراون، لەمەودوا بەپێی یاساكە «ساڵانە لەبودجەی هەرێم بڕی پێویست بودجەیان بۆدابین دەكرێت»و دەسكراوەتر دەبن لەو كارانەی لەڕابردودا كردویانە، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌و دو ده‌زگایه (زانیاری و پاراستن) له‌سه‌ر بنه‌مای لێوه‌شاوه‌یی و دڵسۆزییان بۆ نیشتمان، ئه‌ندامه‌کانیان دانه‌مه‌زرێنراون و ئه‌وه‌یش کۆمیدیایه پێمانوابێت به یاسایه‌کی له‌وجۆره، ئیتر ئه‌و دو ده‌زگا هه‌واڵگرییه حیزبییه، ده‌کرێنه ده‌زگای نیشتمانی!

یەكێك لەگرفتەكانی رابردو، بونی دو دەزگای ئاسایش بو، بەڵام لەئێستادا بەپێی یاسای (ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم) بەهیچ شێوەیەك باس لەیەكخستنەوەی دەزگا ئاسایشەكانی سلێمانی و هەولێر، ناكات، بەڵكو بەهەمان مانا حیزبییەكانیان كۆدەكرێنەوە و دەخرێنە ناو ئەنجومەنی ئاسایشەوە.

جگەلەوەی لە مادەی سێیەم: بڕگەی هەشتەمی كە باس لە «پاراستنی سیستمی زانیاری هەرێم دەكات»، روننەكراوەتەوە كە مەبەست چییە لە پاراستنی سیستمی زانیاری هەرێم؟، كە پێویستە ئەم چەمكە رونبكرێتەوە و دورنییە هەوڵ بدرێت لەڕێگەی دەزگای (IT)یەوە، كە ئێستا دروستكراوە كۆنترۆڵی رادیۆ، تەلەفزیۆن، مۆبایل، ئینتەرنێت و هەمو ناوه‌ندەكانی دیكەی گەیاندن، بكات.

هەروەها لە (مادەی سێ ــ بڕگەی نۆیەم)ی یاسای ئەنجومەنی ئاسایشدا، كە باس لە (پاراستنی ئاسایشی گەیاندن) دەكات: "بەپێی ئەم بڕگەیە و ئەو بڕگەیەی سەرەوەی یاساكە بێت، هەمو كارو چالاكییەكی سیاسی و حیزبی و پیشەیی و سەندیكایی لە هەرێمی كوردستاندا تەنانەت پەیوەندی تەلەفۆنی نێوان دو هاوڵاتی ئەم هەرێمەش، قابیلی سانسۆر و كۆنترۆڵكردنە".

تێپەڕاندنی ئەو دو یاسایە و جێبەجێكردنی، بەبێ رەچاوكردنی رەخنە و تێبینییەكانی فراكسیۆنەكانی «ئۆپۆزسیۆن»، پێچەوانەی بڕیارەكەی سەرۆكی هەرێم و بڕیاری ژمارە(2)ی پەرلەمانە، كە جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە؛ پێویستە ئەو یاسایانەی رەهەندی نیشتمانییان هەیە، كۆدەنگی نیشتمانییان لەسەربێت، لەكاتێكدا سەد دەرسەد، ئەم دو یاسایە پەیوەندییان بەشێوازی سیستمی سیاسییەوە هەیە لە هەرێمدا و پەسەندكردنیان بەم شێوەیەی ئێستا، دەچێتە چوارچێوەی خزمەتكردن بە سیستمێكی تاكحیزبی و دژ بە بنەماكانی دیموكراسی و مافی مرۆڤە و هەرێمی كوردستان بەرەو دەوڵەتێكی ئەمنی ستەمكاری دەبات، لەكاتێكدا مۆدێلی بەئەمنییكردنی سیستم و دەوڵەت، ته‌نانه‌ت له دنیای عه‌ره‌بیشدا، به‌ره‌و داڕمان ده‌چێت.

پێویستە پەرلەمانی كوردستان بڕیاربدات بەڕاگرتنی یاساكە و جێبەجێنەكردنی، تا ئەو كاتەی وەك یاسایەكی مۆدێرن و هاوتەریب لەگەڵ ئەو مۆدێلە تازەیەی كاری ئاسایش «كە لەدنیای پێشكەوتو پیادە دەكرێت» هەموار بكرێتەوە.


07/07/2011 بینین: 3682
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...