ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!

سیروان ره‌شید

ماوه‌ی حه‌وت مانگه‌ هه‌رێمی كوردستان توشی قه‌یرانێكی‌ دارایی هاتوه‌، كه‌ خۆی له‌ دواكه‌وتنی موچه‌ی (موچه‌خۆران و پێنه‌دانی سلفه‌ی به‌ڵینده‌ران و كۆمپانیاكانی كه‌رتی تایبه‌ت و وه‌ستاندنی پێشینه‌كان و نه‌بونی سیوله‌ی نه‌قدی له‌ بانكه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ده‌بینێته‌وه‌، كه‌ قه‌یرانه‌كه‌ش ئێستا بریتیه‌ له‌و دۆخه‌ی كه‌ حكومه‌ت، ناتوانێت داهاتی پێویست په‌یدا بكات بۆ پڕكردنه‌وه‌ی خه‌رجیه‌ گشتیه‌كانی و به‌رده‌وامی جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌ وه‌به‌رهێنه‌كان له‌ كوردستاندا، كه‌ ئه‌م دۆخه‌ش له‌قه‌یرانێكی‌ داراییه‌وه‌ ئێستا په‌ڕیوه‌ته‌وه‌ بۆ "قه‌یرانی‌ ئابوری‌ له‌ وڵاتدا" به‌پێی‌ پێناسه‌ی‌ زانستی‌ دارایی‌ و ئابوری‌.

حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ ماوه‌ی‌ 10 ساڵی‌ رابردودا ساڵانه‌ بودجه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ به‌م شێوه‌یه‌ له‌به‌غداوه‌ بۆهاتوه‌:
# ساڵی‌ 2004، دو ملیار و 330 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2005، سێ‌ ملیار و 124 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2006، سێ‌ ملیار و 560 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2007، چوار ملیار و 985 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2008، هه‌شت ملیار و 258 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2009، شه‌ش ملیار و 902 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2010، نۆ ملیار و 460 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2011، نۆ ملیار و 316 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2012، ده‌ ملیار و 50 ملیۆن دۆلار
# ساڵی‌ 2013، دوانزه‌ ملیار 65 ملیۆن دۆلار

واتا له‌ ماوه‌ی‌ (10) ساڵی‌ رابردودا (70 ملیار و 5 ملیۆن دۆلار) له‌ به‌غداوه‌ هاتوه‌ته‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، جگه‌ له‌ داهاته‌ ناوخۆییه‌كان. هۆكاری‌ سه‌ره‌كی‌ دروستبونی ئه‌م قه‌یرانه‌ له‌ئێستادا بۆ دو هۆكاری‌: ناوخۆی‌ و ده‌ره‌كی‌ (به‌غدا) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، كه‌ ئه‌وبه‌شه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌لایه‌نی‌ به‌غداوه‌ هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی ٩٥%ی داهاتی هه‌رێمی كوردستان له‌ به‌شه‌ بودجه‌ی ١٧%ی به‌غداوه‌ دێ و به‌غدادیش له‌ ساڵی ٢٠١٤دا به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستانی نه‌ناردوه‌، بۆیه‌ هه‌رێمی كوردستان توشی قه‌یرانی دارایی و كه‌می پاره‌ی بانكه‌كان و دواكه‌وتنی موچه‌ی موچه‌خۆران بۆته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌و به‌شه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ دۆخی‌ ناوخۆییه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ماوه‌ی‌ 11 ساڵی‌ رابردوی‌ دوای‌ روخانی‌ رژێمی‌ به‌عس به‌هۆی‌ نه‌بونی‌ سیاسه‌تێكی‌ دارایی‌ دروست شكستی‌ هێناوه‌ له‌ دروستكردنی‌ ژێرخان و سه‌رخانێكی‌ ئابوریه‌كی‌ به‌هێز بۆ هەرێمە‌كه‌مان.

به‌كورتی‌ شكستی‌ ده‌سه‌ڵاتداران له‌ 11 ساڵی‌ رابردودا له‌م بوارانه‌دا بوه‌:
1- ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ حكومه‌تی هه‌رێم وه‌ك پێویست گرنگیان نه‌داوه‌ به‌ كه‌رته‌ ئابوریه‌كانی تری وه‌ك (كشتوكاڵ، پیشه‌سازی و گه‌شتیاری و ...هتد) بۆئه‌وه‌ی ببێته‌ هۆكارێك بۆ دابینكردنی داهاتی ناوخۆیی بۆ پڕكردنه‌وه‌ی خه‌رجیه‌ گشتیه‌كانی حكومه‌ت.
2- وه‌زاره‌تی‌ دارایی‌ پێشو نه‌یتوانیوه‌ وه‌ك پێویست ژێرخانی ئابوریه‌كه‌ی پته‌و بكات به‌شێوه‌یه‌ك ئه‌گه‌ر به‌غداد بودجه‌ی نه‌نارد خۆی بتوانێت به‌ به‌رهه‌می ناوخۆ و داهاتی ناوخۆ ئابوریه‌كه‌ی به‌ڕێوه‌ به‌رێت.
3- وه‌زاره‌تی‌ دارایی‌ به‌تایبه‌ت و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌گشتی‌ له‌ ساڵی ١٩٩٢وه‌ تائێستا كه‌ ٢٢ ساڵه‌ نه‌یتوانیوه‌ پاشه‌كه‌وتی دارایی و یه‌ده‌گی دراوی خۆی هه‌بێت، ته‌نانه‌ت له‌ ٢٢ ساڵی رابوردو نه‌یتوانیوه‌ لێبڕینی خانه‌نشینی فه‌رمانبه‌رانی حكومه‌تی هه‌رێم كه‌ زیاتر له‌ ٥ ملیار دۆلار ده‌بێت له‌ سندوقێك پاشه‌كه‌وتی بكات، بۆئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر توشی قه‌یرانی دارایی هات بتوانیت به‌ توانای خۆی چاره‌سه‌ری بكات.

ئێستا خه‌ڵكی‌ كوردستان له‌ ئێوه‌ ده‌پرسێـت له‌ 11 ساڵی‌ رابردوی‌ دوای‌ روخانی‌ به‌عس ئایا:
* نه‌تانده‌توانی‌ سه‌رچاوه‌ی دارایی هه‌رێمی كوردستان جۆراوجۆر بكرێت و ته‌نها پشت به‌ بودجه‌ی به‌غداد نه‌به‌ستێت، له‌ڕێگای پێشخستنی كه‌رته‌كانی تری ئابوری هه‌رێمی كوردستان ئابوری‌ وڵاته‌كه‌تان به‌هێزبكردایه‌!
*ئایا نه‌تانده‌توانی‌ دوباره‌ رێكخستنه‌وه‌ به‌و نادادیه‌دا بكه‌ن كه‌ له‌ دابه‌شكردنی‌ موچه‌ و خانه‌نشینكردنی‌ هه‌زاران كادیری‌ حیزبی‌ هه‌ستی‌ پێده‌كرێت!
*بۆچی‌ حكومه‌تی‌ عێراق، ئێستا خاوه‌نی‌ زیاتر له‌ 70 ملیار دۆلاری‌ پاشه‌كه‌وتی‌ نه‌وته‌، ئێوه‌ نه‌تانتوانی‌ یه‌ك سه‌نتیش پاشه‌كه‌وت بكه‌ن، به‌ڵكو كورتهێنانی‌ وه‌زاره‌تی‌ داراییشتان گه‌یاندۆته‌ 7 ملیار دینار.
*ئایا نه‌تانده‌توانی‌ رێگه‌ له‌و هه‌مو به‌هه‌ده‌ردانه‌ بگرن كه‌ ئێستا بۆته‌ ئافاتێك و به‌رۆكی‌ خه‌ڵكی‌ گرتوه‌! هه‌ر بۆنمونه‌ حیزبی‌ ده‌سه‌ڵاتداری‌ سلێمانی‌ له‌ سه‌ره‌تای‌ ساڵی‌ (2013)ه‌وه‌ تاوه‌كو پێش هه‌ڵبژاردنه‌كانی (21)ی ئه‌یلول، له‌سه‌ر داهاتی‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌ هاتوچۆی‌ سلێمانی‌ بڕی‌ (2) ملیار ‌و (383) ملیۆن‌ دیناری‌ بۆ كڕینی‌ ئۆتۆمبێل بۆ به‌رپرسانی‌ ئیداری‌ سلێمانی‌ ته‌خشان و په‌خشانی‌ پێكرد! ئه‌م قه‌یرانه‌ی‌ ئێستا هه‌یه ‌و میدیاكانی‌ یه‌كێتی‌ كه‌وتونه‌ته‌ پاكانه‌كردن بۆ خۆیان، ئه‌وه‌ به‌رهه‌می‌ دو ده‌یه‌ له‌ شكستی‌ حكومڕانی‌ حیزبه‌كه‌ی‌ خۆیان و 10 ساڵ شكستی‌ وه‌زاره‌تی‌ داراییه‌ كه‌ وه‌زیره‌كه‌ی‌ سه‌ربه‌ حیزبه‌كه‌ی‌ ئێوه‌بو كه‌ پۆخڵه‌واتی‌ عیجزی‌ 7 ملیار دیناری‌ به‌جێهێشتوه ‌و كه‌س نازانێت ئه‌م پاره‌ زۆره‌ بۆ كورتی‌ هێناوه‌؟ كه‌ ده‌بێت رۆژێك به‌خه‌ڵكی‌ بڵێت ئه‌م پاره‌یه‌ چی‌ لێهاتوه ‌و له‌ كوێیه‌؟
*خه‌ڵكی‌ كوردستان ده‌پرسێت وه‌رگرتنی‌ زیاتر له‌ 6 ملیار دیناری‌ شیرینی‌ نه‌وت كه‌ به‌شێكی‌ زۆری‌ ئێستا له ‌گه‌رو و ورگی‌ یه‌كێتیدایه‌ بۆ له‌خه‌ڵكی‌ شاردۆته‌! به‌كورتی‌ و به‌كوردی‌ ئه‌و قه‌یرانه‌ی‌ ئێستا هه‌یه‌، به‌شێكی‌ زۆری‌ لێكه‌وته‌ی‌ شكستی‌ حكومڕانی‌ یه‌كێتییه‌ و میراتی‌ ئێوه‌یه‌ بۆمان به‌جێماوه‌!
25/07/2014 بینین: 5315
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...