سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌

سیروان ره‌شید

ره‌وشی‌ سیاسی‌ عیراق به‌ قۆناغێكی‌ زۆر هه‌ستیاردا تێده‌په‌ڕێت، به‌ جۆرێك ده‌توانین بڵێین هیچ كاتێك عیراق وه‌ك ئێستا به‌و شێوه‌یه‌ تووشی‌ ته‌نگژه‌ی‌ سیاسی‌ نه‌بووه‌.

دواین هه‌وڵی‌ هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتدار و كاریگه‌ره‌كانی‌ عیراق پێكهێنانی‌ به‌ره‌ی‌ میانڕه‌و بوو له‌ نێوان كورد و شیعه‌دا بۆرزگاربوون له‌و ئیفلیج بوونه‌ سیاسیيه‌ی‌ عیراقی‌ تێكه‌وتووه‌.

ئه‌گه‌ر چی‌ تائێستا هیچ هه‌ڵوێست و كاردانه‌وه‌یه‌كی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ و ئیقلیمی‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م به‌ره‌ نوێیه‌ی‌ عیراقی‌ نه‌كه‌وتۆته‌وه‌، به‌ڵام وه‌ك چاودێرانی‌ سیاسی‌ و هه‌ندێك له‌ لایه‌نه‌كانی‌ عیراقی‌ پێیان وایه‌ به‌ره‌كه‌ رێككه‌وتنێكی‌ "شیعی‌ و كوردی"یه‌ و ناتوانێت به‌بێ‌ پێكهاته‌یه‌كی‌ سه‌ره‌كی‌ تری‌ عیراق كه‌ سوننه‌یه‌ قه‌یرانه‌كان به‌ره‌و چاره‌سه‌ر ببات، چونكه‌ زۆر به‌ی‌ قه‌یران و كیشه‌كانی‌ عیراق په‌یوه‌سته‌ به‌سوننه‌وه‌.

له‌ڕاستیدا یه‌كێك له‌ سیناریۆ به‌ هێزه‌كان كه‌ ئه‌م به‌ره‌ نوێیه‌ كاری‌ له‌سه‌رده‌كات، دامه‌زراندنی‌ حكومه‌تێكی‌ زۆرینه‌ و كارپێنه‌كردنی‌ سیستمی‌ حكومه‌تی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتیمانییه‌ له‌داهاتوودا، ئه‌م سیناریۆیه‌ش نزیكترین ئه‌و خیاراتانه‌یه‌ كه‌ په‌نای‌ ده‌برێته‌به‌ر، به‌وه‌ش قۆناغێكی‌ نوێ‌ له‌ شێوازی‌ حوكمڕانی‌ له‌عیراقدا ده‌ستپێده‌كات،

له‌كاتی‌ نووسینی‌ ئه‌م وتاره‌دا ئه‌ندام پارله‌مانێكی‌ لیستی‌ هاوپه‌یمانی‌ كوردستان له‌به‌غداوه‌ پێی‌ وتم چوارلایه‌نه‌كه‌ی‌ ناوبه‌ره‌ی‌ میانڕه‌و له‌دوای‌ ته‌واوبوونی‌ گفتوگۆگانیان هه‌وڵی‌ گۆڕینی‌ حكومه‌تی‌ ئێستاده‌ده‌ن و حكومه‌تێكی‌ نوێ‌ له‌ بیست و پێنج وه‌زیر پێكده‌هێنن و مالیكیش هه‌رده‌كرێته‌وه‌ به‌ سه‌رۆك وه‌زیران، ئه‌ندام پارله‌مانه‌كه‌ هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی‌ پێڕاگه‌یاندم كه ‌له‌نێوان وه‌زیراكاندا جگه‌ له‌وه‌ی‌ زۆرینه‌ی‌ له‌و چوار حزبه‌ ده‌بن، هه‌وڵیش ده‌درێت سێ‌ كه‌سایه‌تی‌ سوننه‌ی‌ ته‌كنۆكراتیش وه‌زاره‌تیان بدرێتێ‌ .

به‌ڵام ئایا به‌ره‌ی‌ میانڕه‌و ده‌توانێت وا به‌ ئاسانی‌ ئه‌و كاره‌بكات؟ له‌وه‌ڵامدا ده‌توانین بڵێین نه‌خێر، چۆن؟.

پێكهاته‌كانی‌ ناو به‌ره‌ی‌ میانڕه‌و كه‌ له‌ چوار حزبی‌ گه‌وره‌ی‌ كوردی‌ و شیعی‌ پێكهاتوون هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای‌ راگه‌یاندنییه‌وه‌، به‌ به‌ره‌یه‌كی‌ تایفی‌ له‌نێوان كورد و شیعه‌دا ناوزه‌ندكرا، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ناتوانین بڵێین ئه‌و به‌ره‌یه‌ كۆكراوه‌ی‌ هه‌موو كورد و شیعه‌شه‌، چونكه‌ قورساییه‌كی‌ باشی‌ شیعه‌ و كورد هێشتا له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌و به‌ره‌یه‌ن.

سه‌باره‌ت به‌و به‌ره‌یه‌ش قسه‌ی‌ به‌رپرسانی‌ ئه‌و چوار حزبه‌ی‌ ناوی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه ‌به‌ره‌كه‌ به‌ره‌یه‌كی‌ حزبییه ‌و له‌نێوان ئه‌و چوار حزبه‌دا وه‌ك هاوپه‌یمانییه‌تی‌ نێوانیان به‌ستراوه‌، به‌ڵام له‌ولاشه‌وه‌ و له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ به‌ره‌كه‌ كۆمه‌ڵێك حزب و لایه‌نی‌ گرنگ هه‌ن كه‌ قورساییه‌كی‌ باشیان له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی‌ عیراقدا هه‌یه‌ و ئه‌و لایه‌نانه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ به‌رپرسی‌ هه‌ندێك له‌ ده‌زگا گرنگه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تن، تیایاندایه‌ ده‌سه‌ڵاتداری‌ هه‌ندێك له‌ شاره‌كانی‌ عیراقن، جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌و حزب و لایه‌نانه‌ نزیكه‌ی‌ نیوه‌ی‌ كورسییه‌كانی‌ پارله‌مانیان به‌ده‌سته‌ (به‌ره‌ی‌ ته‌وافوق 43 كورسی‌، لیستی‌ عیراقییه‌ 25 كورسی‌، ره‌وتی‌ سه‌در 25 كورسی‌، حزبی‌ فه‌زیله‌ 15 كورسی‌، دیالۆگی‌ نیشتمانی‌11 كورسی‌،

یه‌كگرتووی‌ ئیسلامی‌ 5 كورسی‌، موساڵه‌حه‌ و ته‌حریر3 كورسی‌، ریسالیون 2 كورسی‌، رافیده‌ین و حه‌ره‌كه‌ی‌ ئێزیدی‌ 2 كورسی‌)، كه‌واته‌ له‌ كۆی‌ 275 كورسی‌ پارله‌مانی‌ عیراق لایه‌نه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ به‌ره‌ی‌ میانڕه‌و 131 كورسییان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌كاته‌ نزیكه‌ی‌ 45% ی‌ ژماره‌ی‌ كورسییه‌كانی‌ پارله‌مانی‌ عیراق، هه‌رچی‌ حزبه‌كانی‌ به‌ره‌ی‌ میانڕه‌ویشه‌ خاوه‌نی‌ 144 كورسی‌ پارله‌مانه‌.

له‌كاردانه‌وه‌یه‌كیشدا دوای‌ راگه‌یاندنی‌ به‌ره‌كه‌ عه‌دنان دلێمی‌ ئه‌مینداری‌ گشتیی‌ كۆنگره‌ی‌ ئه‌هلی‌ عیراق، كه‌ دووه‌م حزبی‌ گه‌وره‌ی‌ ناو لیستی‌ به‌ره‌ی‌ ته‌وافوقه‌ وتی‌: "ته‌وافوق به‌ نیازه‌ به‌ره‌یه‌كی‌ به‌هێز له‌و حزب و لایه‌نانه‌ی‌ كه‌ نه‌چوونه‌ته‌ ناو به‌ره‌ی‌ میانڕه‌و دروستبكات به‌ مه‌به‌ستی‌ رووخاندنی‌ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ مالیكی"‌.

به‌سه‌رنجدان له‌سه‌ر قورسایی‌ ئه‌و حزب و لایه‌نانه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ كه‌ دیاره‌ ژماره‌یه‌كی‌ باشی‌ كورسی‌ پارله‌مان و پێگه‌ی‌ جه‌ماوه‌رییان له‌ ناو گه‌لی‌ عیراقدا هه‌یه‌، ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ زه‌حمه‌ته‌ به‌ره‌ی‌ میانڕه‌و به‌ته‌نها و به‌و پێكهاته‌یه‌ی‌ ئێستایه‌وه‌ بتوانین چاره‌سه‌ری‌ قه‌یرانه‌كانی‌ پرۆسه‌ی‌ سیاسی‌ و ئه‌منیی‌ بكات، به‌ دوریش نازانرێت كه ‌ئه‌و به‌ره‌یه‌ توندوتیژی‌ و توندڕه‌وی‌ زیاتری‌ به‌دوادابێت .


20/08/2007 بینین: 3177
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...