چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟

سیروان ره‌شید

گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ پڕۆژه‌ یاسای‌ ده‌ستوری‌ هه‌رێم بۆ په‌رله‌مانی‌ كوردستان و هه‌مواركردنه‌وه‌ی‌ به‌و جۆره‌ی‌ كه‌ رای‌ گشتی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان ده‌یخوازێت. ده‌مانخاته‌ سه‌ر راسته‌ رێی‌ هه‌نگاونان بۆ چاكسازی‌ سیاسی‌ راسته‌قینه‌ له‌ هه‌رێمدا. هه‌ربۆیه‌ له‌ئێستادا بۆشایی نه‌بونی ده‌ستور له‌ كوردستان وای كردوه‌ هه‌رێم له‌ قه‌یرانێكی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی گه‌وره‌دابێ‌ و رۆژ له‌ دوای رۆژ قه‌باره‌ی‌ قه‌یرانه‌كه‌ گه‌وره‌تر بێت.

 

ده‌ستور باڵاترین یاسای وڵاته‌، سه‌رچاوه‌ی شه‌رعیه‌تی‌ هه‌مو ده‌سه‌ڵاته‌كانیشه‌،‌ سه‌رجه‌م داموده‌زگاكانی ده‌سه‌ڵات شه‌رعیه‌تی بون و مانه‌وه‌و كاركردنیان له‌ ده‌ستوره‌وه‌ وه‌رده‌گرن، بۆیه‌ ناكرێ هیچ ده‌سه‌ڵاتێك بێ ده‌ستور به‌ڕێوه‌بچێت.

 

ده‌ستوره‌ وه‌ك "عقد" یان گرێبه‌ستێكی لێ دێت له‌نێوان گه‌ل كه‌ خاوه‌نی راسته‌قینه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ لایه‌ك و‌ حوكمڕانان كه‌ نوێنه‌ری گه‌لن له‌ لایه‌كی تره‌وه‌،‌ به‌ گوێره‌ی ئه‌م گرێبه‌سته‌ پێویسته‌ له‌سه‌ر نوێنه‌ره‌كان (حوكمڕانه‌كان) به‌گوێره‌ی به‌نده‌كان و مه‌رجه‌كانی ئه‌و گرێبه‌سته‌ حوكمڕانی بكه‌ن و‌ لێی ده‌رنه‌چن، چونكه‌ هه‌ر ده‌رچونێكیان له‌ به‌نده‌كانی ئه‌و گرێبه‌سته‌ یان ئه‌و په‌یوه‌سته‌ به‌ پێشێلكردنی گرێبه‌سته‌كه‌ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ و هه‌ڵسوكه‌وته‌كه‌ به‌ ناشه‌رعی هه‌ژمار ده‌كرێ و پێویسته‌ روبه‌ڕوی لێپرسینه‌وه‌ یان لێپێچینه‌وه‌ بكرێته‌وه‌.

 

بۆشای‌ ده‌ستوری‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا زیانی‌ گه‌وره‌ی‌ به‌ سیستمی‌ حوكمڕانی‌ هه‌رێم گه‌یانددوه ‌و وای‌ كردوه‌ حیزب هه‌ژمونی‌ ته‌واوه‌تی‌ به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ (یاسادانان و جێبه‌جێكردن و دادوه‌ری‌)دا هه‌بێ‌ و پره‌نسیبی‌ لێكجیاكردنه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاته‌كان كاری‌ پێنه‌كرێ و ئه‌دای‌ حوكمڕانی‌ هه‌رێمی‌ به‌ره‌و هه‌نگاونان به‌روی‌ دیكتاتۆربوندا بردوه‌ و كوردستان له‌بۆشایی‌ ده‌ستوریدا بۆته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌:

_یاسای‌ سته‌مكار به‌رهه‌م بێت.

_نا ته‌بای‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ به‌رهه‌م بێت.

_داموده‌زگای‌ نانیشتمانی‌ و دوئیداره‌ی‌ به‌هه‌م بهێنێت.

_سامانی‌ نیشتمانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان به‌هه‌ده‌ر و هه‌ڕاج بكرێت.

 

٢١ ساڵ ئه‌زمونی‌ حوكمڕانی‌ ناته‌ندروستی‌ خۆبه‌خۆی‌ خۆمان و ئه‌زمونی‌ وڵاتانی دیكتاتۆری‌ ناوچه‌كه‌، پرسیاری چاككردن و گۆڕانكاری ره‌شنوسی هه‌رێممان دوباره‌ لاده‌وروژێنن؛ كه‌ ئایا ره‌شنوسی ده‌ستوری هه‌رێم پێویستی به‌ دوباره‌ پیاچونه‌وه‌ نیه‌ دوای ئه‌و گۆڕانكاریه‌ سیاسی و ئابوریانه‌ی كه‌ هه‌رێمی كوردستان پێیدا تێپه‌ڕێوه‌. ئایا بۆ بنیاتنانی وڵاتێكی دیموكراسی و سیستمێكی سیاسی سه‌قامگیر پێویستیمان به‌ ده‌ستورێكی باشتر نیه‌ له‌و ره‌شنوسه‌ی ئێستامان؟

 

ئێستا هه‌رێمی‌ كوردستان كه‌ له‌سه‌روبه‌ندی‌ هه‌نگاوندایه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ پرۆژه‌ی‌ ده‌ستور، هه‌رێم پێویسته‌ ده‌ستورێكی‌ هه‌بێت كه‌؛ رای‌ تێكڕای‌ پێكهاته‌كانی‌ له‌سه‌ربێ‌ و ده‌ستورێكی‌ دیموكرات و په‌رله‌مانی‌ له‌گه‌ڵ رۆحی‌ سه‌رده‌م و مافی‌ مرۆڤ یه‌كانگیربێت، ده‌ستورێك كه‌ ئازادی‌ و مه‌ده‌نیه‌ت و فره‌یی‌ به‌رجه‌سته‌بكات.

 

نابێت ده‌ستور زۆرینه‌ بیسه‌پێنێت و له‌ئاینده‌ی‌ نزیكدا هه‌مواربكرێت، به‌ڵكو پێویسته‌ ده‌ستور بۆچه‌ندین ساڵ و مێژوی‌ دور دابنرێت نه‌ك كاتی‌ بێ.

 

په‌رۆشی‌ لایه‌نه‌كانی‌ ئۆپۆزسیۆن و خه‌ڵكانی‌ دیكه‌ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ پرۆژه‌ی‌ ده‌ستور كه‌ بوه‌ته‌ جێگای‌ ناڕه‌زاییه‌كی‌ میللی‌‌ و به‌رفراوان، په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌م لایه‌نانه‌ مه‌به‌ستیان بێت له‌ ئێستادا ده‌سه‌ڵاتی‌ حیزبێك یان شه‌خسێك كه‌مبكرێته‌وه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئازادییه‌كانی‌ خه‌ڵك‌و نه‌وه‌كانی‌ دواڕۆژمانه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ئاینده‌دا چ سیستمێكیان بۆ هه‌ڵده‌بژێرین!

 


13/09/2012 بینین: 4887
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...