گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی

سیروان ره‌شید

بەرقەراربونی سیستمێكی قەزایی سەربەخۆ و بەهێز، كۆڵەكەیەكی گرنگ و سەرەكی ژیانی دیموكراسییە، هەربۆیە پێویستە چاكسازی لەسیستمی حوكمڕانی هەرێم، لە دەسەڵاتی دادوەرییەوە دەستپێبكات.

دەسەڵاتی دادوەری لە هەرێمی كوردستان كە هاوتەریبە لەگەڵ دەسەڵاتی تەشریعی (پەرلەمان) و دەسەڵاتی جێبەجێكردن (حكومەت)، كەمترین گفتوگۆی جدیی و رەخنەگرانەی لەبارەوە كراوە، لەكاتێكدا ئەم دامەزراوەیە پەیوەندیی راستەوخۆی بە ژیانی رۆژانەی هاوڵاتییان و كایەی سیاسی و ئابورییەوە هەیەو بە رادەیەكی زۆریش پەیوەستە بە سیستمی حوكمڕانییەوە.

لەماوەی دو سێ ساڵی رابردودا، بەتایبەتیش لەم چەند هەفتەیەدا كە باس لە گۆڕان و چاكسازیی دەكرێت، زۆربەكەمی قسە لە بارەی دەسەڵاتی دادوەرییەوە دەكرێت، لەكاتێكدا سیستمی قەزا لە كوردستان، لێوانلێوە لە كڵۆڵی و ئیفلیجی كە پێویستی بە گۆڕانی ریشەیی هەیە.

خۆشبەختانە، لە هەرێم بەپێی یاسای ژمارە(23)ی ساڵی 2007ی پەرلەمانی كوردستان، یاسای دەسەڵاتی دادوەریی لەهەرێم دەركردو لە دەسەڵاتی تەنفیزیی جیاكردەوە، كە بەپێی یاساكە، ئامانجی ئەم دەسەڵاتە، پاراستنی شكۆمەندی دادوەریی و بەدیهێنانی دادپەروەرییە لەهەرێم، جگە لەوەی دەستوری عێراق و رەشنوسی دەستوری هەرێمیش لەسەر مەبدەئی جیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان (فصل السلگات) جەخت دەكەنه‌وە، بەڵام لەراستیدا ئەمڕۆ لە كوردستان، سیستمی قەزایی وەكو پێویست حزوری نییە و لەئیفلیجبون نزیكبوەتەوە.

بەكورتی، رەخنەو كەموكورتییەكان لە بواری دەسەڵاتی قەزایی لە هەرێم، لەم لایەنانەوەیە:
یەكەم: دەسەڵاتی قەزایی، حزور و هەیبەتی زۆر لاوازە، زۆربەی هاوڵاتییان نازانن كە لە كوردستان دەسەڵاتی دادوەریی سەربەخۆیە!. تەنانەت كەم كەس هەیە بزانێت كە سەرۆكی دەسەڵاتی دادوەریی و ئەندامانی ئەنجومەنەكەی چەند كەسن و كێنو ناویان چییە! كە دەبوایە سەرۆكی ئەم دەسەڵاتە وەکو بەڕێزان سەرۆكی حكومەت و سەرۆكی پەرلەمان لەكایەی سیاسیی و ئیدارییدا حزوری هەبوایە.

دوەم: هەرچەندە بەپێی ئەو یاسایەی پەرلەمان دەسەڵاتی دادوەریی سەربەخۆیە، بەڵام لەواقیعدا وانییە و كەموكورتی زۆرە، بۆ نمونە سەرۆكی ئەنجومەنی دادوەریی، پلەی وەزیری هەیە، كە دەبوایە پۆستەكەی لەئاستی سەرۆكی پەرلەمان و سەرۆك وەزیراندا بوایە، ئەمەش وایكردوە كە تەواوی ئەنجومەنەكە وەك وەزارەتێك سەیربكرێت و مامەڵەی لەگەڵ بكرێت، نەك وەك دەسەڵاتێكی جیاو سەربەخۆ. جگە لەوەی كە باس لەوەدەكرێت كە ئەم دەسەڵاتە سەربەخۆیە، دەبێت لە روی كارگێڕی و داراییەوە بەتەواوەتی سەربەخۆ بێت و بۆهیچ شتێك نەگەڕێتەوە بۆ حكومەت، بەڵام لەباری واقیعدا، سەرباری ئەوەی دوساڵە بودجەیەك بۆئەم دەسەڵاتە تەرخاندەكرێت، بەڵام لەخەرجییەكانیدا وەك دەسەڵاتێكی جیاو سەربەخۆ دەسەڵاتی نەدرواوەتێ و پێویستە بۆ خەرجییە گرنگەكان بگەڕێتەوە بۆ ئەنجومەنی وەزیرانو بۆهەندێك بواری تر بگەڕێتەوە بۆ وەزارەتی دارایی.

سێیەم: یەكێك لەكێشەكانی ئەم دەسەڵاتە، هەژمونو دەستێوەردانی حیزبە كە پێویستە دەسەڵاتی حیزب بەتەواوەتی دور بخرێتەوەو رێنەدەن دامودەزگا حیزبییەكان دەستبخەنە كاروباری دادگاوەو حیزب دەوری نەبێت لە دامەزراندنی دادوەرو كارمەندی دەزگای قەزایی و بەهیچ جۆرێك رێنەدرێت راستەوخۆ، یان ناڕاستەوخۆ دەست وەربداتە رەوتی كارەكانی دادگاو بڕیارەكانییەوە.

چوارەم: دەزگای داواكاری گشتی (ئدعای عام) لەكوردستان ئیفلیجكراوە، لەكاتێكدا ئەم دەزگایە ئەندامە لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی دادوەریی و لەهەمانكاتیشدا سەر بە دەسەڵاتی جێبەجێكردنە و ئێستا لەژێر دەسەڵاتی وەزارەتی داد دا ئیفلیجكراوە.. هەڵبەت هەمولایەك باش دەزانین كە بایەخو گرنگی دەزگای داواكاری گشتیی لە روی پەیوەندیی بە سامانی گشتی و لێكۆڵینەوە لەگەندەڵی و تهتانهت لەچاودێریكردنی قانون و چۆنێتیی جێبەجێكردنی، دەورێكی زۆر گرنگی هەیە.

رۆحی هەمو سیستمێكی حوكمڕانیی تەندروست و عادیلانە، بریتییە لە بەرقەراربونی سیستمێكی قەزایی سەربەخۆ و تۆكمەو بەهێز، كە بەداخەوە لەكوردستان ئەم دەسەڵاتە هەندێكجار وەك پاشكۆو ئالەتێكی لێهاتوە بەدەست دەسەڵاتی تەنفیزییەوە، هەربۆیە هەتا كورد نەبێت بەخاوەنی دەسەڵاتێكی دادوەریی سەربەخۆو ئازاو ئەكتیڤ، ناتوانێت هەرێمێكی یاسایی و دامەزراوەیی دروستبكات.


29/03/2011 بینین: 3728
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...