پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیشیان دابه‌شكرد!

سیروان ره‌شید

زۆرێك له‌ شاره‌زایانی‌ بواری‌ سیسته‌می‌ سیاسی‌ یه‌كێك له‌و مه‌سه‌لانه‌ی‌ به‌لایانه‌وه‌ گرنگه‌ ئاگاداربوونی‌ هاوولاَتییانه‌ له‌ خستنه‌ڕوو و دیاریكردنی‌ بودجه‌ی‌ ولاَت و چۆنێتی‌ دابه‌شكردنه‌وه‌ی‌ و خه‌رجكردنییه‌تی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ عادیلانه‌، له‌ كوردستانیش پێویسته‌ زانینی‌ بودجه‌ی‌ هه‌رێم و چوَنێتی‌ خه‌رجكردن و دابه‌شكردنی‌ به‌سه‌ر هاوولاَتییان ببێته‌ جێی‌ باس و خواسی‌ خه‌ڵك.

هه‌موومان ده‌زانین پارتی‌ و یه‌كێتی‌ تازه‌ به‌ تازه‌ له‌ دوای‌ پانزه‌ ساڵ و به‌ ناچاری‌ وا خه‌ریكه‌ هه‌نگاو بۆ ئه‌وه‌ده‌نێن سیغه‌یه‌ك بدۆزنه‌وه‌ بۆ ئه‌و هه‌زاران ملێۆن دۆلاره‌ی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان كه‌ له‌به‌غداوه‌ هاتووه‌ له‌پارله‌مانه‌كه‌یاندا بڕیاری‌ له‌سه‌ر بدرێت و به‌ ناچاری شتێك له‌ شێوه‌ی‌ خه‌رجكردنی‌ ئاشكرابكه‌ن.

له‌راستیدا ناردنی‌ بودجه‌ بۆ پارله‌مان چه‌ند گرنگه‌، چاودێری‌ ‌و به‌دواداچوون ‌و لێَپێچینه‌وه‌ی‌ پارله‌مان سه‌باره‌ت به‌چۆنییه‌تی‌ سه‌رفكردنی‌ بودجه‌كه‌ و پابه‌ندبوونی‌ حكومه‌ت به‌ مه‌رجه‌كانی‌ خه‌رجكردنی‌ زۆر له‌وه‌ گرنگتره‌. پارله‌مان دوای‌ په‌سه‌ندكردنی‌ بودجه‌، ده‌بێت بزانێت ئه‌و بودجه‌یه‌ وه‌كو بڕیاری‌ لێدراوه‌ ئاوا جێبه‌جێده‌كرێت ‌و حكومه‌ت ‌و فه‌رمانگه‌ و وه‌زاره‌ته‌كان ده‌ستكاری‌ ‌و موناقه‌له‌ی‌ تێدا ناكه‌ن، چونكه‌ هه‌ندێك جار هه‌یه‌ بودجه‌ ده‌چێته‌ پارله‌مان، به‌ڵام دواتر ده‌ستكاری‌ له‌ شێوه‌ی‌ سه‌رفكردنی‌ ده‌كرێت.

شاره‌زایانی‌ سیاسی‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌كه‌ن كه‌ ناردنی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵ بۆ پارله‌مان له‌لایه‌ن یه‌كێتی‌ و پارتییه‌وه‌ شتێكی‌ شكڵییه‌ و ئه‌وان رێگاناده‌ن پارله‌مان له‌ ورده‌كاری‌ ئه‌و بودجه‌یه‌ بكۆڵێته‌وه‌!.

له‌ كاتی‌ نووسینی‌ ئه‌م وتاره‌دا سكرتێری‌ یه‌كێك له‌ حزبه‌كانی‌ ناو ئه‌نجومه‌نی‌ سیاسیی‌ كوردستان پێی‌ راگه‌یاندم: " مه‌سه‌له‌ی‌ بودجه‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌لایه‌ن یه‌كێتی‌ و پارتییه‌وه‌ بڕاوه‌ته‌وه‌ و به‌شێوه‌ی‌ رێژه‌ی‌ 54 % بۆ پارتی‌ و 46% بۆ یه‌كێتی‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵی هه‌رێمیان به‌سه‌رخۆیاندا دابه‌شكردووه‌ و پێَویسته‌ له‌ئێستاوه‌ خه‌می‌ بودجه‌ی‌ 2008 بخۆین".

چه‌ند رۆژێكی‌ كه‌میش به‌ر له‌ ئێستا له‌ لێدوانێكی‌ رۆژنامه‌وانیدا سكرتێری‌ لیژنه‌ی‌ دارایی‌ و ئابووری‌ پارله‌مان رایگه‌یاند پارتی‌ و یه‌كێتی‌ كه‌ زۆرینه‌ی‌ پارله‌مان و حكومه‌ت پێكده‌هێنن، به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان له‌سه‌ر بودجه‌ پێكهاتوون ئینجا نێردراوه‌ بۆ پارله‌مان، ئه‌م حاڵه‌ته‌ش وایكردووه‌ كه‌ هیچ مانایه‌ك بۆ رۆڵی‌ پارله‌مان نه‌ماوه‌ته‌وه‌ و ئه‌گه‌رچی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ره‌مزی‌ ئه‌و پارانه‌ نێردراوه‌ته‌ به‌رده‌می‌، به‌لاَم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ پێشتر له‌لایه‌ن دوو حزبه‌كه‌وه‌ یه‌كلاكراوه‌ته‌وه‌ بوارێك بۆ قسه‌كردن و خه‌ملاَندنی‌ بودجه‌كه‌ نه‌ماوه‌ته‌وه‌، چۆن هاتووه‌ بۆ پارله‌مان وه‌ك خۆی‌ ده‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌.

به‌گوێره‌ی‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ هه‌واڵ بودجه‌ی‌ هه‌رێم كه‌ بۆ ئه‌مساڵ،356 /982/ 5 (پێنج تریلیۆن و نۆسه‌د و هه‌شتا و دوو ملیار و سێ‌ سه‌د و په‌نجا و شه‌ش ملێۆن دیناره‌)، و به‌ دۆلاری‌ ئه‌مریكی‌ ده‌كاته‌ (چوار ملیار و حه‌وت سه‌د و ده‌ملێۆن دۆلار) بڕی‌ ( 3 ملیار و 224 ملێۆن دۆلاری‌) ته‌نها بۆ دابینكردنی‌ 74 %ی‌ موچه‌ی‌ كارمه‌ندانی‌ حكومه‌ت ده‌ڕوات و ئه‌وه‌شی‌ ده‌مێنێته‌وه‌ ته‌نها (یه‌ك ملیار و چوارسه‌د و هه‌شتا و شه‌ش ملێۆن دۆلار)ه‌ كه‌ بۆ بواره‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان و ته‌واوی‌ بواره‌كانی‌ دیكه‌یه‌.

ئه‌م حاڵه‌ته‌ ناته‌ندروسته‌ی‌ ئێستای‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم تێیكه‌وتووه‌ له‌ دانان و خه‌رجكردنی‌ بودجه‌ی‌ هه‌رێمدا و رێژه‌ی‌ سه‌روی‌ سه‌دا حه‌فتای‌ بودجه‌ی‌ بۆ موچه‌ مۆڵكردووه‌، به‌پێی‌ ستانداردی‌ جیهانی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان و پێوه‌ره‌كانی‌ بانكی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌ كه‌مترین ئاستدا ده‌بێت له‌ 17 % بۆ 30 % ی‌ بودجه‌ی‌ ولاَت بۆ موچه‌ی‌ كارمه‌ندانی‌ ده‌وڵه‌ت بڕوات و نابێت له‌وه‌زیاتربێت، هه‌ڵبه‌ت لێره‌دا ئاشكرایه‌ كه‌ زۆری‌ بودجه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ده‌ڕوات ئۆباڵه‌كه‌ی‌ ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆی‌ دوو هێزه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی‌ كوردستان كه‌ له‌به‌ر ململانێی‌ حزبی‌ و كۆكردنه‌وه‌ی‌ خه‌رجكردنی‌ موچه‌ی‌ هه‌زاره‌ها كادری‌ حزبی‌ خۆیان كه‌ بۆ حزب كارده‌كه‌ن، موچه‌ له‌ حكومه‌ت وه‌رده‌گرن خزاندیانه‌ ناو ده‌زگاكانی‌ حكومه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ سه‌ڕه‌رای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌مساڵیش سه‌دان ده‌رچوی‌ زانكۆ و په‌یمانگاكان ده‌بێت حكومه‌ت بیانكاته‌ موچه‌خۆر، كه‌ ئاشكرایه‌ 74 %ی‌ بودجه‌ بۆ موچه‌ كێرڤه‌كه‌ی‌ بۆ 80 % به‌ره‌و ژور به‌رزده‌بێته‌وه‌.

ئه‌و پێنج تریلیۆن و نۆسه‌د و هه‌شتا و دوو ملیار و سێ‌ سه‌د و په‌نجا و شه‌ش ملێۆن دیناره‌ی‌ كه‌ به‌ بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵی‌ هه‌رێم داده‌نرێت، له‌راستیدا ئه‌مه‌ به‌س ته‌نها بودجه‌ی‌ مه‌ركه‌زه‌ كه‌ بۆ هه‌رێم ته‌رخانكراوه‌، جگه‌ له‌ داهاتی‌ سالاَنه‌ی‌ ناوخۆی‌ هه‌رێم كه‌ ئاسان نییه‌ بزانرێت، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر لایه‌نی‌ گومرگیش بگریت، هه‌ر له‌ ئیبراهیم خه‌لیله‌وه‌ تا مه‌رزه‌كانی‌ ئیران زانیاری‌ ته‌واوی‌ له‌سه‌ر كۆبكرێته‌وه‌ سالاَنه‌ سه‌دان ملێۆن دۆلار ده‌كات، بۆ نموونه‌ راپۆرتێكی‌ دارایی‌ توركیا گه‌یشتۆته‌ حكومه‌تی‌ مه‌ركه‌زی‌ به‌غدا كه‌ ده‌ستكه‌وتی‌ رۆژانه‌ی‌ ئیبراهیم خه‌لیل به‌ 15 ملێۆن دۆلار قه‌بلاَندووه‌، واته‌ كۆی‌ داهاتی‌ مانگانه‌ی‌ به‌س ته‌نها ئیبراهیم خه‌لیل 450 ملێۆن دۆلاره‌، به‌لاَم حكومه‌تی‌ هه‌رێم ده‌ڵێت ده‌یه‌كی‌ ئه‌م بڕه‌ پاره‌یه‌ راسته‌ نه‌ك ئه‌وه‌نده‌، ئه‌مه‌ش ته‌نها یه‌ك نموونه‌یه‌ له‌ داهاتی‌ گومرگی‌ هه‌رێم.

پرسیاره‌ جدییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ 15 ساڵه‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌ داهاتی‌ ئه‌م ولاَته‌یان له‌ گیرفانی‌ خۆیان ناوه‌ و نازانرێت چۆن په‌یداده‌كرێت و چۆنیش خه‌رجده‌كرێت، ئاخۆ پارله‌مان ده‌توانێت بودجه‌ی‌ ئه‌مساڵیان له‌ده‌ست ده‌ربهێنێت یاخود ئه‌مساڵیش حكومه‌ت دوو قاسه‌ی‌ جیاوازی‌ ده‌بێت كه‌ یه‌كێكیان هی‌ پارتییه‌ و ئه‌وی‌ تریان هی‌ یه‌كێتی‌.
[email protected]
16/07/2007 بینین: 3288
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
چی‌ له‌كۆنگره‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ دادوه‌ری‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێ؟...
پارتی‌ و گێچه‌ڵی‌ زۆرینه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ ده‌ستور...
گۆڕان و دروستكردنی‌ هێزی‌ چه‌كدار!...
دواكه‌وتویی‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌ یه‌كێتی‌ و پارتی‌...
پرسیار له‌ هه‌ڵوێستی‌ یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر داعش‌...
كاتی جێبەجێكردنی رێكەوتنەکە هاتوە...
ئه‌م قه‌یرانه‌ میراتی‌ ئێوه‌یه‌!...
یه‌كێتی‌ به‌ 20 رێگا ته‌زویری‌ كردوه‌...
یادی سلێمانی و هه‌ستكردن به‌ غوبن و غه‌در!...
یه‌كێتی‌ قه‌یرانه‌كه‌ قوڵده‌كاته‌وه‌، یان چاره‌سه‌ر؟...
ره‌وایه‌ یه‌كێتی‌ به‌ 26%وه‌، حوكمی‌ سلێمانی‌ بكا؟...
ده‌لاله‌ته‌كانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ گۆڕان له‌ 9 خاڵدا...
گه‌وره‌م، ئێوه‌ خودی‌ ده‌ستورن! ...
بارزانی‌ هه‌شت ساڵه‌ چی‌ كردوه‌؟...
ئه‌و وانانه‌ی پێویسته‌ له‌ دیجله‌وه‌ فێری ببین!...
ته‌حه‌داكانی‌ به‌رده‌م جڤاتی‌ نیشتمانی‌ گۆڕان ...
گەنج لە بزوتنەوەی گۆڕاندا!...
چۆن ده‌ستورێكمان ده‌وێ؟...
هه‌شت مانگ و به‌رپرسیاریه‌تی‌ مێژویی‌...
چاكسازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا...
گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ موڵكی‌ گشتی؛ دڵۆپێك له‌ ده‌ریایه‌ك...
مەترسییه‌کانی یاسای ئاسایش و ئه‌نجومه‌نی ئاسایش...
رازیبون به‌كه‌م؛ پاشه‌كشه‌یه‌...
خاڵێكی‌"ره‌ش" له‌ مێژوی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا...
دو رێگه‌چاره‌
له‌ به‌رده‌م "یه‌كێتی ‌‌و پارتی" دا...
گۆڕین لە دەسەڵاتی دادوەریی...
هەرگیز كوردستان ناگەڕێتەوە پێش 17ی شوبات...
ئایا گۆڕان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌؟...
بای بای یاسای‌ رۆژنامه‌گه‌ری...
كێیه‌، كورد
په‌رت ده‌كات؟...
بۆچی‌ پاشه‌كشه‌مان كرد؟...
كاته‌كه‌ دره‌نگ بوه‌...
بۆچی‌ پێویسته‌، یاسای‌
ده‌سته‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دوا بخرێت؟...
كه‌مپه‌ینێك
بۆ ده‌ربازبون له‌ تونێله‌ تاریكه‌كه‌...
(یه‌كێتی‌ و گۆڕان)
لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ نوێ‌...
پیلانێكی‌ مه‌ترسیدار!...
ئه‌ندامه‌ به‌ڕێزه‌كانی‌ په‌رله‌مان؛
ئێوه‌ له‌خه‌می‌ گه‌لدان، یان له‌خه‌می‌ خۆتان؟...
پارتی‌، هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كات! ...
له‌باره‌ی‌ كاندیدكردنی‌ تاڵه‌بانی‌_یه‌وه‌...
ئه‌مجاره‌ چۆن ململانێ‌ بكه‌ین؟...
هه‌ژاره‌كان......
2010؛ ساڵه‌ خه‌ته‌ره‌كه‌...
میلله‌تێك باجی‌ ئێوه‌ ده‌دات!...
نا بۆمیلیشیای‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌!...
خوا كوردستان بپارێزێت...
گۆڕان ده‌چێ‌ بۆ به‌غدا!...
بێده‌نگی‌ نێچیرڤان بارزانی‌!...
زوڵمكردن له‌ سلێمانی‌...
له‌باره‌ی‌ كێشه‌كه‌ی‌ دانای‌ ئه‌حمه‌د مه‌جید‌و چاودێریی‌ داراییه‌وه‌...
تكایه‌ ئه‌مه‌ كابینه‌ی‌ سێیه‌مه‌، مه‌یكه‌ن به‌شه‌شه‌م...
نه‌خشه‌ سیاسییه‌كه‌ گۆڕا...
بارزانی‌، سه‌رۆكێكی‌ بێخه‌م!...
ئایا خه‌ڵك ده‌نگ به‌ مانه‌وه‌ی‌ ئه‌م واقیعه‌ گه‌نده‌ڵه‌ ده‌دات، یان به‌ پرۆژه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌؟...
دروستكردنی‌
دیكتاتۆرێك بۆ كوردستان...
له‌ په‌راوێزی‌ مشتومڕی‌ ده‌ستووردا
پارتی‌‌و سیستمی‌ پاشایه‌تی‌، یه‌كێتی‌‌و ره‌فتاری‌ دۆڕاوانه‌ ...
پایزی‌ پاوانخوازیی‌...
ترس له‌ قبوڵ نه‌كردنی‌ ئه‌نجامه‌كان ...
ئایا بارزانی‌ پاڵێوراوی‌ یه‌كێتیشه‌؟...
تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌كه‌...
سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌...
ڤیتۆ مه‌ترسیداره‌كه‌ی‌ بارزانی‌...
كابینه‌ی‌ پێنجه‌م چی‌ كردو چی‌ جێده‌هێڵێت؟...
پێویسته‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌...
ژاوه‌ژاوی‌ چوار حیزبه‌كه‌...
پڕۆژه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌...
وه‌ڵامی‌ ئه‌و پرسیاره‌ی‌ هه‌مومان به‌دوایدا وێڵین!...
بڕیاره‌كه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی‌‌و دوو پرسیار...
ئه‌م كارته‌شتان سوتاند...
خه‌ڵكینه‌ په‌رله‌مان
ده‌یه‌وێت ده‌ممان داخه‌ین!...
هۆشیار زێباری‌ چی‌ بۆ كورد كرد‌؟...
ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌ ‌و یه‌كێتی‌...
بایكۆتكردنی‌ توركمانه‌كان بۆ؟...
رۆژنامه‌ی‌ (رۆژنامه‌)
چی‌ كردووه‌و چی ماوه‌ بیكات!؟ ...
دیسانه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ كورسیی‌ ...
دوای‌ ساڵێك... ئایا ئه‌نجومه‌نی‌ پارته‌ سیاسییه‌كان پێویسته‌؟...
بودجه‌ و داهات و جورئه‌تی‌ په‌رله‌مان ...
په‌رله‌مانه‌ نه‌خۆشه‌كه‌!...
دیموكراسیه‌تی‌ ته‌وافوقی‌
له‌ كۆنگره‌ی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووساندا...
كڵۆڵی‌ دیبلۆماسیه‌تی‌ كوردی‌...
كه‌ركوك و مه‌ترسی‌......
پارتی‌ و یه‌كێتی‌
به‌رپرسیاری‌ سه‌ره‌كی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ مادده‌ی‌ 140ن...
سیناریۆی‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تی‌ زۆرینه‌ ...
نوێترین هه‌واڵ...
(سبەى) خۆى نوێ دەکاتەوە ...
ئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ و ئه‌میری‌ كۆمه‌ڵ هەڵدەبژێردرێن...
به‌رشه‌لۆنه‌ دوه‌م نازناوی ئه‌م وه‌رزه‌ی به‌ده‌ستهێنا...
داعش زیندانی تەدمور دەتەقێنێتەوە...
سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان: دەستور دەبێت سەقامگیری بەدیبهێنێت...
لیژنەی دەستور هەفتەی چوارجار كۆدەبێتەوە...
بان كی مۆن: 25 هەزار بیانی چونەتەناو گروپە تیرۆرستییەكانەوە...
یەپەگە ئۆپەراسیۆنی دابڕینی داعش لە تورکیا و بەستنەوەی جزیرە و کۆبانی پێکەوە جێبە...
بەڤیدیۆ؛ زەمینلەرزەیەک ژاپۆن دەهەژێنێت .. مەترسی تسۆنامییەکی دیکە دەکرێت...
گۆڕێکی بە کۆمەڵی ئێزیدییەکان دەدۆزرێتەوە .. تەرمی (20) ژن و (33) منداڵ و پیری تێ...
بەڤیدیۆ؛ سیناریۆکانی دابەش بونی عێراق...
داعش هێرش دەکاتە سەر شاری حەسەکە...
عه‌بادی: جیاوازی له‌ نێوان کەوتنی رومادی و موسڵدا هه‌یه‌ ...
عەلی باپیر لە کۆنگرەی حیزبەکەیدا رەخنەی توند لە حکومەت دەگرێت...
(20) سه‌ركرده‌ی داعش لە ئەنبار کوژران...
پێشمەرگە شكست بە هێرشێكی داعش دەهێنێت...
هەرێم و بیلاروسیا پرۆتۆکۆڵێکیان واژۆ کرد...
بیرلسكۆنی: میلان نافرۆشین...
باندێکی (10) کەسى دەستگیر دەکرێن...
شاندێکى گۆڕان بۆ پشتیوانی کورد دەچێتە باکور ...
''لە ساڵێکدا بیانیه‌كانی ناو داعش بەرێژەى (70%) زیادیان کردوە''...
یەک ملیۆن نەمام لە بەردەم مەترسیی وشکبوندان...
بریمه‌ر داوا دەکات چەک بە کورد بدرێت ...
حوسیەکان پارێزگارى سەنعایان کوشت ...
ئێران دەستگیرکردنى چه‌ند تۆڕێكی‌ سه‌ر به‌ داعش رادەگەیەنێت ...